Giá thuốc lá rẻ: Lợi bất cập hại cho kinh tế và sức khỏe

Giá thuốc lá rẻ gánh nặng cho kinh tế và sức khỏe

Việt Nam hiện nằm trong nhóm những quốc gia có giá thuốc lá thấp nhất thế giới. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2020, giá một bao thuốc lá nhãn hiệu phổ biến nhất ở Việt Nam chỉ khoảng 0,9 USD. Trong khu vực Tây Thái Bình Dương, mức giá này đứng thứ 15/19 quốc gia, gần sát nhóm rẻ nhất.

Giá thuốc lá rẻ kéo theo mức tiêu thụ cao và tỷ lệ hút thuốc vẫn ở mức đáng báo động. Theo bà Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 103.000 ca tử vong do hút thuốc chủ động và do tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Đây là con số gây thiệt hại nghiêm trọng cả về nhân lực và kinh tế.

Tăng thuế thuốc lá sẽ góp phần quan trọng vào việc giảm tỷ lệ sử dụng. Ảnh: TL

Nghiên cứu của Hội Kinh tế Y tế công bố năm 2022 cho thấy, tổng chi phí hàng năm liên quan đến bệnh tật, mất sức lao động và tử vong sớm do thuốc lá ở Việt Nam lên tới 108 nghìn tỷ đồng (tương đương 4,5 tỷ USD), chiếm khoảng 1,14% GDP. Cụ thể, chi phí y tế trực tiếp cho điều trị bệnh liên quan đến thuốc lá chiếm 16,4 nghìn tỷ đồng (683 triệu USD), chi phí gián tiếp do bệnh tật chiếm 5,9 nghìn tỷ đồng (245 triệu USD), và thiệt hại do tử vong sớm chiếm tới 85,8 nghìn tỷ đồng (3,5 tỷ USD). Điều đáng nói, khoản thiệt hại này cao gấp 5 lần so với số thu ngân sách từ thuế thuốc lá một khoảng chênh lệch lớn phản ánh rõ sự bất lợi của giá thuốc lá rẻ đối với nền kinh tế.

Bà Phan Thị Hải nhấn mạnh: “Đây là những chi phí hoàn toàn có thể phòng tránh, nhưng lại đang gây tổn hại nghiêm trọng tới kinh tế hiện tại và tương lai của Việt Nam”.

Tăng thuế thuốc lá: Công cụ mạnh để giảm tiêu dùng

Kinh nghiệm toàn cầu đã chứng minh, tăng thuế và giá bán là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá. Khi giá tăng, một bộ phận người hút sẽ bỏ thuốc hoặc giảm số lượng điếu hút, đồng thời hạn chế đáng kể việc khởi đầu hút thuốc, nhất là ở giới trẻ.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại quan điểm cho rằng tăng thuế thuốc lá có thể gây ảnh hưởng xấu tới nền kinh tế. Lập luận này đã bị bác bỏ bởi nhiều nghiên cứu quốc tế. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới năm 2017 chỉ ra rằng, giảm tiêu dùng thuốc lá không làm giảm tổng số việc làm của nền kinh tế, bởi khoản chi không dùng mua thuốc lá sẽ được chuyển sang hàng hóa, dịch vụ khác, từ đó kích thích các ngành sản xuất và tạo thêm việc làm mới.

Thực tế tại Việt Nam cũng cho thấy tiềm năng tích cực. Một nghiên cứu gần đây ước tính, nếu tăng thuế thuốc lá thêm 60% so với mức hiện tại, tổng sản lượng của các ngành ngoài thuốc lá sẽ tăng thêm 0,18% và số việc làm trong các lĩnh vực khác sẽ tăng 0,24%, tương đương hơn 120.000 việc làm mới – một con số đủ bù đắp, thậm chí vượt xa những tổn thất việc làm trong ngành sản xuất thuốc lá.

Báo cáo năm 2019 của Ngân hàng Thế giới khẳng định, phần lớn dân số – đặc biệt là người nghèo – sẽ được hưởng lợi nhiều nhất khi giá thuốc lá tăng. Chính sách này giúp giảm tỷ lệ hút thuốc, hạ gánh nặng bệnh tật, ngăn ngừa tử vong sớm, và giảm nguy cơ rơi vào cảnh nghèo cùng cực do chi phí y tế liên quan đến thuốc lá.

Việc tăng thuế thuốc lá còn mang lại nhiều tác động lan tỏa: giảm hút thuốc thụ động, nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng cuộc sống của cả người hút và người xung quanh, đồng thời giúp Chính phủ có thêm nguồn thu để đầu tư vào y tế, giáo dục, các chương trình phúc lợi xã hội và phát triển kinh tế.

Với những lợi ích rõ rệt về sức khỏe cộng đồng và nguồn lực tài chính, cải cách hệ thống thuế thuốc lá được xem là một kịch bản “cùng thắng”: vừa bảo vệ sức khỏe người dân, vừa tăng ngân sách để phục vụ các mục tiêu ưu tiên của quốc gia.

Nguồn:Giá thuốc lá rẻ: Lợi bất cập hại cho kinh tế và sức khỏe