Ngân hàng lớn mở rộng, ngân hàng nhỏ chật vật tìm chỗ đứng

Ngân hàng phân hóa mạnh mẽ

Trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước đang nghiên cứu thành lập sàn vàng, mới đây Techcombank thông báo tuyển dụng vị trí chuyên viên giao dịch vàng cấp cao. Trước đó, lãnh đạo ngân hàng này cũng cho biết đang chuẩn bị tìm kiếm đối tác, nhân sự, kho bãi và cơ sở vật chất để tham gia thị trường vàng.

Theo lãnh đạo Techcombank, ngân hàng này cùng Công ty Chứng khoán Techcombank có đủ năng lực để phối hợp triển khai và vận hành sàn giao dịch vàng tập trung nhờ kinh nghiệm dày dặn trong xây dựng và vận hành các trung tâm giao dịch, hệ thống công nghệ và hạ tầng tài chính - ngân hàng mạnh mẽ, cùng năng lực quản lý trạng thái và điều phối sản phẩm hàng hóa.

Cùng hướng đến cuộc chơi vàng, ACB cho biết ngân hàng đã từng thành lập Trung tâm giao dịch vàng ACB và là thành viên của sàn Dubai Gold & Commodities Exchange vào năm 2009. ACB kiến nghị, bên cạnh sàn giao dịch vàng vật chất, cần có thêm hình thức đầu tư qua các chứng chỉ quỹ ETF để thu hút và chuyển đổi lượng vàng vật chất thành tiền.

Theo lộ trình của Ngân hàng Nhà nước, việc thí điểm thành lập sàn vàng tại Việt Nam sẽ được triển khai qua ba giai đoạn. Giai đoạn đầu sẽ hình thành sàn giao dịch vàng vật chất, trong khi các giai đoạn sau sẽ bổ sung thêm sản phẩm phái sinh.

Tuy nhiên, theo ông Bùi Hoàng Hải, Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, pháp lý hiện nay đã cho phép triển khai ngay hai sản phẩm là phái sinh vàng và chứng chỉ quỹ hoán đổi danh mục vàng. Phái sinh vàng giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá và đáp ứng nhu cầu đầu cơ hợp pháp, còn chứng chỉ quỹ ETF vàng nhằm phục vụ nhu cầu tích trữ an toàn của người dân.

Hiện có tám nhà băng đủ điều kiện cấp phép sản xuất vàng miếng, gồm Vietcombank, VPBank, BIDV, MB, VietinBank, Agribank, Techcombank và ACB. Nhóm ngân hàng thương mại cổ phần quốc doanh chưa công bố chiến lược tham gia thị trường vàng, nhưng đều đưa ra nhiều kiến nghị liên quan đến hoạt động nhập khẩu, sản xuất và kinh doanh vàng. Trong đó BIDV kiến nghị Ngân hàng Nhà nước ban hành hướng dẫn về việc mua bán vàng tài khoản ở nước ngoài để cân bằng trạng thái.

Ngoài sân chơi vàng, các ngân hàng cũng tích cực tham gia cuộc đua lập sàn tài sản mã hóa. Tính đến cuối tháng chín năm 2025, nhiều ngân hàng xuất hiện trong các công ty cổ phần sàn tài sản mã hóa, gồm LPBank, HDBank, VPBank, Techcombank và MB, trong đó MB đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác kỹ thuật với Dunamu, đơn vị vận hành Upbit, nền tảng tiền điện tử lớn nhất Hàn Quốc.

Nếu sàn vàng và sàn tài sản mã hóa được thành lập, nhiều ngân hàng sẽ gia tăng doanh thu mạnh từ hai kênh đầu tư này. Nói cách khác, những ngân hàng giành được cơ hội tham gia sân chơi vàng và tài sản mã hóa sẽ có lợi thế trong việc đa dạng hóa hệ sinh thái, thu hút và giữ chân khách hàng, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng vốn, doanh thu và lợi nhuận.

Thị trường tài chính Việt Nam đang không ngừng mở rộng, với khả năng nhiều dịch vụ mới sắp được cấp phép, tạo điều kiện cho các ngân hàng lớn mở rộng hệ sinh thái của mình.

Ngân hàng nhỏ ngày càng khó cạnh tranh

Các ngân hàng nhỏ đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn trong cạnh tranh. Không chỉ gặp khó ở mảng dịch vụ khi hệ sinh thái khó sánh với các ngân hàng lớn, ngay cả các hoạt động truyền thống như cho vay và huy động vốn cũng trở nên chật vật hơn.

Theo FiinRatings, các ngân hàng lớn hiện hưởng lợi nhờ nguồn tiền gửi ổn định, khả năng tiếp cận thị trường trái phiếu tốt và việc giảm dự phòng bắt buộc, giúp tăng thanh khoản và giảm chi phí huy động. Ngược lại, các ngân hàng thương mại cổ phần nhỏ phải đối mặt với cạnh tranh huy động gay gắt, chi phí vốn bán buôn cao, buộc họ phải kéo dài kỳ hạn nguồn vốn và quản lý chặt chẽ cân đối tài sản - nợ để tuân thủ trần 30% vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn, đồng thời duy trì biên lợi nhuận hợp lý.

Thống kê của FiinRatings cho thấy xếp hạng tín nhiệm nửa đầu năm nay phản ánh sự phân hóa ngày càng rõ trong chất lượng tín dụng. Những ngân hàng có năng lực vốn mạnh tiếp tục củng cố vị thế, trong khi các ngân hàng vốn yếu, khả năng huy động hạn chế chịu áp lực suy giảm chất lượng tín dụng.

Dự báo trong giai đoạn 2025-2026, sự phân hóa sẽ càng nghiêm trọng nếu điều kiện vĩ mô xấu đi. Các ngân hàng nhỏ vốn lõi thấp, nợ xấu cao, tỷ lệ bao phủ yếu và phụ thuộc lớn vào vốn liên ngân hàng sẽ phải đối mặt với rủi ro suy giảm chất lượng tài sản và nhu cầu trích lập dự phòng cao. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu của nhóm này hiện rất thấp, phản ánh bộ đệm dự phòng yếu trước các cú sốc tín dụng trong khu vực tư nhân.

Từ cuối năm 2025, các yêu cầu về vốn theo chuẩn Basel III và việc gỡ bỏ room tín dụng sẽ làm rõ hơn sự phân hóa giữa các ngân hàng. Các nhà băng có quy mô và năng lực vốn lớn sẽ mở rộng thị phần, trong khi ngân hàng nhỏ phải điều tiết tăng trưởng để cân bằng vốn, lợi nhuận và chất lượng tài sản.

Chuyên gia phân tích VIS Rating cũng cảnh báo rằng nhiều ngân hàng nhỏ sẽ chịu áp lực lớn do chi phí tín dụng cao, khiến lợi nhuận bị bào mòn và sức cạnh tranh suy giảm. Thanh khoản tiếp tục là thách thức nổi bật. Trong khi các ngân hàng lớn duy trì cân bằng nhờ phát hành trái phiếu dài hạn và tiếp cận vốn ngoại, các ngân hàng nhỏ vốn hạn chế tài sản thanh khoản, phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn ngắn hạn, sẽ chịu áp lực lớn từ chi phí huy động và rủi ro thanh khoản gia tăng nếu dòng tiền gửi biến động bất ngờ.

Các chuyên gia nhấn mạnh xu hướng phân hóa lợi nhuận sẽ ngày càng rõ. Các ngân hàng nhỏ nếu không kịp tái cấu trúc mô hình huy động và cải thiện quản trị rủi ro sẽ phải đối mặt với nhiều áp lực ngày càng nặng nề.

Nguồn: Ngân hàng lớn mở rộng, ngân hàng nhỏ chật vật tìm chỗ đứng