Biến động tỷ giá: Nợ ngoại tệ trở thành bài toán lớn của doanh nghiệp

Đồng USD leo thang, gánh nặng nợ ngoại tệ lộ diện

Theo Ngân hàng Nhà nước, căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang khiến nhiều ngân hàng trung ương lớn phải thận trọng hơn với kế hoạch nới lỏng tiền tệ. Không loại trừ khả năng một số nền kinh tế sẽ tính tới việc nâng lãi suất trở lại nhằm kiểm soát áp lực lạm phát. Những diễn biến này nhanh chóng tạo ra tác động dây chuyền lên thị trường tiền tệ, trong đó tỷ giá tại Việt Nam cũng bắt đầu có dấu hiệu tăng nhẹ từ đầu tuần.

Cùng lúc, xung đột địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục khuấy động thị trường năng lượng toàn cầu. Tại Việt Nam, chỉ trong hai kỳ điều hành liên tiếp diễn ra trong vòng một tuần, giá xăng RON95 đã tăng gần 7.000 đồng/lít, trong khi dầu diesel ghi nhận mức tăng hơn 10.000 đồng/lít.

Tuy nhiên, với nhiều doanh nghiệp, giá năng lượng tăng chưa phải áp lực lớn nhất. Sự mạnh lên của đồng USD mới thực sự tạo ra cú sốc đáng kể đối với chi phí sản xuất. Ngày 10/3, Ngân hàng Nhà nước công bố tỷ giá trung tâm ở mức 25.059 đồng/USD. Tại các ngân hàng thương mại lớn, giá bán USD đã lên tới khoảng 26.311 đồng.

Đồng bạc xanh tăng giá khiến chi phí nhập khẩu nguyên liệu, nhiên liệu trở nên đắt đỏ hơn, tạo ra sức ép đồng thời lên nhiều ngành sản xuất.

Ông Trần Văn Lĩnh, Tổng Giám đốc Công ty CP Thủy sản và Thương mại Thuận Phước, cho biết doanh nghiệp đang rơi vào tình thế khá khó khăn. Giá dầu tăng kéo theo chi phí logistics trong khâu vận chuyển và bảo quản đông lạnh tăng lên đáng kể. Đồng thời, biến động tỷ giá khiến chi phí nhập khẩu thức ăn thủy sản, phụ gia chế biến và bao bì cũng leo thang nhanh chóng.

Theo ông Lĩnh, thị trường xuất khẩu hiện rất nhạy cảm với biến động giá. Nếu doanh nghiệp buộc phải tăng giá bán để bù chi phí thì nguy cơ mất đơn hàng là rất lớn. Ngược lại, nếu giữ giá để duy trì khách hàng, biên lợi nhuận sẽ bị thu hẹp đáng kể.

Áp lực tương tự cũng đang đè nặng lên ngành thức ăn chăn nuôi, lĩnh vực phụ thuộc tới 60–70% nguyên liệu nhập khẩu như ngô, đậu tương và lúa mì. Đại diện Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam cho biết chỉ cần chi phí vận tải tăng nhẹ kết hợp với tỷ giá USD đi lên, giá thành sản xuất đã bị đẩy lên rất nhanh do đặc thù vận chuyển khối lượng nguyên liệu lớn.

Theo TS Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Tài chính, sự kết hợp giữa giá năng lượng tăng và đồng USD mạnh lên đang tạo ra áp lực lạm phát nhập khẩu đối với nền kinh tế. Doanh nghiệp không chỉ phải mua nguyên liệu với giá cao hơn mà còn phải thanh toán bằng đồng tiền có giá trị lớn hơn, khiến chi phí sản xuất tăng lên từ nhiều phía.

Không chỉ làm xói mòn lợi nhuận sản xuất, biến động tỷ giá còn đặt ra rủi ro đáng kể đối với những doanh nghiệp đang sử dụng đòn bẩy ngoại tệ lớn.

Theo phân tích của Tổ chức Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating), nếu giá dầu tiếp tục thúc đẩy lạm phát tại Mỹ, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ có thể trì hoãn việc nới lỏng chính sách tiền tệ. Khi lãi suất USD duy trì ở mức cao, đồng tiền này có xu hướng mạnh lên và gây áp lực mất giá đối với đồng Việt Nam.

Bà Hạnh, chuyên gia của VIS Rating, cho rằng đối với các doanh nghiệp đang vay nợ bằng USD, tỷ giá tăng không chỉ khiến chi phí trả lãi tăng lên mà còn có thể phát sinh các khoản lỗ tỷ giá chưa thực hiện, từ đó làm suy yếu hồ sơ tín nhiệm của doanh nghiệp.

Những ngành chịu tác động rõ rệt nhất là sản xuất điện, nước sạch và hàng không. Các doanh nghiệp như Tổng công ty Phát điện 3, Tập đoàn PC1, Nước – Môi trường Bình Dương, BCG Energy hay các hãng hàng không lớn như Vietnam Airlines và Vietjet đều có dư nợ ngoại tệ đáng kể, trong khi nhiều chi phí vận hành như nhiên liệu, thuê và bảo dưỡng máy bay cũng phải thanh toán bằng USD.

Trong bối cảnh thiếu các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá hiệu quả, biến động của đồng USD có thể tạo ra sức ép lớn đối với khả năng trả nợ cũng như sức khỏe tài chính của nhóm doanh nghiệp này.

Đồng USD tăng giá trong bối cảnh bất ổn địa chính trị và lãi suất toàn cầu duy trì ở mức cao đang tạo ra sức ép đáng kể lên tỷ giá và chi phí sản xuất trong nước.

Doanh nghiệp tìm điểm tựa giữa “cơn gió ngược” toàn cầu

Tác động của biến động tỷ giá không chỉ dừng lại ở chi phí nhập khẩu hay áp lực nợ ngoại tệ của doanh nghiệp. Khi lạm phát có nguy cơ gia tăng, khả năng môi trường tiền tệ trong nước phải chuyển sang trạng thái thận trọng hơn cũng trở nên rõ ràng. Nếu thanh khoản hệ thống ngân hàng bị thu hẹp, chi phí vốn sẽ leo thang, kéo theo nhiều hệ lụy cho nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, những lĩnh vực sử dụng đòn bẩy tài chính lớn như bất động sản hay phát triển hạ tầng có thể chịu sức ép đáng kể. Các doanh nghiệp đang đứng trước kỳ đáo hạn nợ sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tìm kiếm nguồn vốn mới, hoặc buộc phải vay với mức lãi suất cao hơn. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí tài chính của doanh nghiệp mà còn tiềm ẩn nguy cơ nợ xấu lan rộng trong hệ thống ngân hàng.

Nhìn về triển vọng thời gian tới, PGS.TS Nguyễn Văn Phương (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng diễn biến tỷ giá sẽ chịu tác động đồng thời của ba yếu tố lớn gồm căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, định hướng chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ và triển vọng lạm phát toàn cầu.

Trong ngắn hạn, khi xung đột địa chính trị gia tăng, dòng vốn quốc tế thường có xu hướng tìm đến đồng USD như một kênh trú ẩn an toàn. Điều này khiến nhiều đồng tiền khác, trong đó có VND, phải đối mặt với áp lực mất giá nhất định. Tuy nhiên, về trung hạn, yếu tố mang tính quyết định vẫn nằm ở chính sách tiền tệ của Fed. Một số tổ chức quốc tế dự báo đồng USD có thể giảm khoảng 5% trong năm 2026 nếu Fed tiếp tục chu kỳ hạ lãi suất. Tính từ cuối năm 2024 đến nay, cơ quan này đã giảm lãi suất khoảng 175 điểm cơ bản.

Bức tranh kinh tế vĩ mô năm 2026 được dự báo sẽ không dễ dàng khi chi phí năng lượng tăng cao trong khi nhu cầu tiêu dùng toàn cầu có dấu hiệu suy yếu. Dù vậy, Việt Nam vẫn sở hữu một số yếu tố giúp giảm bớt áp lực từ bên ngoài.

Nguồn cung ngoại tệ tương đối dồi dào từ dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, cùng với dự trữ ngoại hối ổn định và khả năng điều hành linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước được xem là những “tấm đệm” quan trọng. Các yếu tố này giúp giảm áp lực lên tỷ giá, hỗ trợ thanh khoản thị trường tiền tệ và tạo dư địa để doanh nghiệp trong nước thích ứng với các cú sốc bên ngoài.

Các chuyên gia của VIS Rating cũng cho rằng Việt Nam vẫn giữ được sức hút đáng kể đối với dòng vốn đầu tư quốc tế nhờ vị thế là một trung tâm sản xuất quan trọng trong khu vực cùng với môi trường chính trị ổn định. Nếu dòng vốn FDI tiếp tục được duy trì, nó sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm áp lực tỷ giá và củng cố thanh khoản cho nền kinh tế trong trung hạn.

Nguồn: Biến động tỷ giá: Nợ ngoại tệ trở thành bài toán lớn của doanh nghiệp