Ngân hàng tự mở lối trong thị trường Bảo Hiểm

Thời kỳ khủng hoàng bancassurance

Khủng hoảng Bancassurance - đây là hệ quả sau thời gian tăng trưởng nóng và thiếu minh bạch. Là mô hình phân phối bảo hiểm qua ngân hàng, được xem là siêu lợi nhuận cho cả ngành bảo hiểm và ngân hàng tại Việt Nam.

Theo tìm hiểu được biết, nếu tính từ năm 2018 đến 2022, doanh thu từ bancassurance liên tục lập tăng và chiếm khoảng 30–50% tổng doanh thu khai thác mới của các công ty bảo hiểm nhân thọ. Hầu như tất cả ngân hàng đều ký kết các hợp đồng độc quyền hàng ngàn tỷ đồng với một trong các hãng bảo hiểm như: FWD, Manulife, Prudential, AIA, Sun Life,… nhằm tối ưu hóa lợi nhuận phi tín dụng.

Đằng sau sự bùng nổ này lại là một quá trình tăng trưởng nóng, thiếu kiểm soát, dẫn đến hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng, gây ra một cuộc khủng hoảng niềm tin trên thị trường. Nguyên nhân bắt đầu từ việc các ngân hàng chạy đua doanh số, xem bán bảo hiểm là một chỉ tiêu bắt buộc, áp lực lên từng nhân viên.

Thời kỳ khủng hoàng bancassurance (ảnh minh họa)

Đáng chú ý, nhiều trường hợp, khách hàng khi đến ngân hàng vay vốn hoặc gửi tiết kiệm thì bị yêu cầu “bắt buộc” phải mua thêm gói bảo hiểm nhân thọ như một điều kiện ngầm để được giải ngân hay hưởng lãi suất ưu đãi.

Và đã có không ít trường hợp, người mua bảo hiểm thậm chí không hiểu rõ sản phẩm mình mua, quyền lợi được hưởng, thời hạn hợp đồng hay nghĩa vụ đóng phí định kỳ.

Điều này dẫn đến việc khách hàng từ chối đóng tiếp sau năm đầu tiên, tạo ra tỷ lệ duy trì hợp đồng rất thấp, đồng thời dấy lên làn sóng khiếu nại, phản ánh, thậm chí kiện tụng giữa người dân và ngân hàng.

Đỉnh điểm của khủng hoảng diễn ra từ năm 2023–2024, có sự vào cuộc của Bộ Công an, Bộ Tài chính đã phơi bày nhiều sai phạm trong quá trình triển khai bancassurance. Theo đó cơ quan chức năng đã chỉ rõ các lỗi gồm: ép khách hàng mua bảo hiểm trái luật, tư vấn sai lệch, không cung cấp đầy đủ thông tin, và thậm chí giả mạo chữ ký.

Trong khi đó, niềm tin của người dân với kênh bảo hiểm qua ngân hàng sụt giảm nghiêm trọng, thể hiện qua tỷ lệ hủy hợp đồng cao, doanh thu sụt giảm hai chữ số và phản ứng tiêu cực của khách hàng.

Trước áp lực dư luận và yêu cầu từ Chính phủ, Bộ Tài chính đã ban hành các văn bản siết chặt hoạt động bancassurance, yêu cầu các ngân hàng phải minh bạch hóa quy trình bán hàng, bảo đảm khách hàng được tư vấn đầy đủ, có thời gian cân nhắc trước khi ký hợp đồng, đồng thời nghiêm cấm mọi hình thức ép buộc. Ngân hàng Nhà nước cũng vào cuộc, nhấn mạnh việc bán bảo hiểm không được gắn với hoạt động cấp tín dụng hay huy động vốn.

Cuộc khủng hoảng bancassurance là hồi chuông cảnh tỉnh cho cả ngành ngân hàng và bảo hiểm. Việc chạy theo doanh số trong ngắn hạn, bỏ qua yếu tố bền vững, đã gây tổn hại nghiêm trọng đến niềm tin thị trường. Từ bài học này, thị trường đang có những bước điều chỉnh cần thiết để bancassurance thực sự trở lại đúng bản chất: một kênh phân phối tiện lợi, minh bạch và đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu.

Nhiều ngân hàng chuyển hướng sang trực tiếp bán bảo hiểm

Gần đây, thay vì ký các hợp tác độc quyền phân phối bảo hiểm nhân thọ cho khách hàng để thu các khoản phí trả trước khổng lồ, nhiều nhà băng tìm hướng đi mới, muốn tự mình bán bảo hiểm để hoàn thiện hệ sinh thái tài chính của mình.

Theo đó, một số ngân hàng đã thông qua kế hoạch thành lập công ty bảo hiểm trực thuộc hoặc công bố định hướng xây dựng doanh nghiệp bảo hiểm riêng. Trong khi đó, các ngân hàng đã có liên doanh bảo hiểm thì tìm cách gia tăng tỷ lệ sở hữu hoặc thúc đẩy các sáng kiến nội bộ nhằm mở rộng thị phần.

Cho thấy “cuộc đua” trở thành các tập đoàn tài chính đa ngành của các nhà băng đang khá sôi động. Việc hoạt động theo mô hình ngân hàng trực tiếp sở hữu công ty bảo hiểm nhân thọ và phi nhân thọ đang dần trở thành xu hướng.

đơn cử như MB Bank hiện sở hữu 2 công ty bảo hiểm là Bảo hiểm Quân đội – MIC (bảo hiểm phi nhân thọ) và Bảo hiểm Nhân thọ MB Ageas. Hai công ty này đóng góp khoảng 20% lợi nhuận trước thuế mỗi năm vào lợi nhuận của MB Bank.

Bảo hiểm Nhân thọ MB Ageas của MB Bank

Theo nhận định của giới phân tích thị trường, mặc dù thị trường bảo hiểm đã qua thời phát triển nóng nhưng việc hàng loạt chính sách sửa đổi gần đây sẽ tạo môi trường kinh doanh minh bạch, phát triển bền vững hơn. Đồng thời, với dư địa tăng trưởng thị trường bảo hiểm vẫn còn lớn nhưng tốc độ chậm hơn so với 10 năm qua và yêu cầu các tiêu chuẩn tuân thủ quy định cao hơn.

Theo phân tích từ Techcombank, thị trường bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam còn rất nhiều tiềm năng và cơ hội để phát triển. Bên cạnh đó, với những biến động của thị trường gần đây do những đứt gãy về cách phân phối và chất lượng tư vấn, thị trường mở ra cơ hội cho những công ty bảo hiểm nhân thọ với định hướng số hoá trong tư vấn và dịch vụ sau bán hàng, đội ngũ tư vấn chuyên nghiệp, hiệu quả để tiếp tục phục vụ thế hệ khách hàng mới và mở rộng thị trường.

Về phía thị trường bảo hiểm, sự tham gia của các ngân hàng góp phần nâng cao tính cạnh tranh, cung cấp công nghệ hiện đại, giúp mở rộng mạng lưới và các đối tượng tham gia bảo hiểm. Song cuộc chơi bảo hiểm nhân thọ dù nhiều tiềm năng nhưng vẫn không ít thách thức bởi việc tự thân trên sân bảo hiểm nhân thọ hiện nay vẫn là một điều khá mới mẻ với các nhà băng.

Quy định mới để thị trường Bảo hiểm được minh bạch

Thị trường bảo hiểm nhân thọ và phi nhân thọ hiện nay chứng kiến sự tham gia của hơn 20 công ty, trong đó nhiều cái tên chiếm thị phần lớn như Prudential, Manulife, Dai-ichi Life, AIA và MB Ageas… Theo các chuyên gia, để đạt được thành công, các ngân hàng cần đặt sự minh bạch và quyền lợi của khách hàng lên hàng đầu, tránh lặp lại những sai lầm của mô hình bancassurance trong quá khứ.

Mô hình ngân hàng và bảo hiểm cần đảm bảo tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật về hoạt động bảo hiểm và tổ chức tín dụng cũng như các quy định mà Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước đã đặt ra.

Đặc biệt, mới đây Bộ Tư pháp vừa công bố tài liệu thẩm định dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 88/2019/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng.

Đáng chú ý, dự thảo nghị định này quy định mức phạt tiền từ 400 - 500 triệu đồng đối với vi phạm quy định về gắn việc bán sản phẩm bảo hiểm không bắt buộc trong cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng dưới mọi hình thức theo quy định tại luật Các tổ chức tín dụng.

Mức phạt này còn áp dụng đối với những vi phạm thực hiện hoạt động ngân hàng không có giấy phép, can thiệp trái pháp luật vào hoạt động ngân hàng, hoạt động kinh doanh khác của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, cũng như thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh hoặc hành vi cạnh tranh không lành mạnh có nguy cơ gây tổn hại hoặc gây tổn hại đến việc thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia, an toàn của hệ thống tổ chức tín dụng.

Dự thảo cũng quy định với hành vi vi phạm về lãi suất huy động vốn, phí cung ứng dịch vụ, kinh doanh, cung ứng sản phẩm phái sinh, mức phạt từ 10 - 20 triệu đồng khi không niêm yết công khai lãi suất huy động vốn, mức phí cung ứng dịch vụ; niêm yết lãi suất huy động vốn, mức phí cung ứng dịch vụ không rõ ràng, gây nhầm lẫn cho khách hàng; thu các loại phí cung ứng dịch vụ không đúng quy định.

Phạt tiền từ 20 - 40 triệu đồng đối với hành vi áp dụng lãi suất huy động vốn, mức phí cung ứng dịch vụ không đúng mức đã niêm yết. Phạt tiền từ 50 -100 triệu đồng đối với hành vi vi phạm quy định về lãi suất huy động vốn; kinh doanh, cung ứng sản phẩm phái sinh về lãi suất, tiền tệ, giá cả hàng hóa và tài sản tài chính khác./.

Nguồn: Ngân hàng tự mở lối trong thị trường Bảo Hiểm