Khoảng trống về mặt tiếp cận tài chính với doanh nghiệp vừa và nhỏ

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN - SME) được kỳ vọng là một trong những động lực cốt lõi. Tuy nhiên, dữ liệu thực tế lại cho thấy một bức tranh đa chiều với nhiều thách thức về sức khỏe tài chính, khả năng phát triển và dư địa tiếp cận tín dụng.

Nút thắt tín dụng với DNVVN

Theo Báo cáo định kỳ, tiếp nối báo cáo đã thực hiện năm 2025 với chủ đề "Doanh nghiệp SME Việt Nam: Mức độ trưởng thành và Tiếp cận tín dụng" của FiinGroup, trong khi các chính sách tiếp tục hỗ trợ DNVVN về vốn, chuyển đổi số, quản trị và thị trường, các tổ chức tài chính cũng ngày càng chú trọng phân khúc này. Do đó, đánh giá mức độ trưởng thành, sức khỏe tài chính và rủi ro của DNVVN là cơ sở để nhận diện tiềm năng tăng trưởng và dư địa tín dụng. Báo cáo cho biết, mặc dù khối DNVVN chiếm tới khoảng 94% tổng số doanh nghiệp trên cả nước, mức độ đóng góp vào nền kinh tế lại tỷ lệ nghịch với quy mô số lượng. Cụ thể, khối này chỉ tạo ra dưới 20% tổng doanh thu và đóng góp khoảng 8% vào tổng kim ngạch xuất nhập khẩu quốc gia.

Theo FiinGroup, ngân hàng và tổ chức tài chính khác có xu hướng chọn lọc khách hàng có thời gian hoạt động đủ lâu, với gần 85% DNVVN có vay vốn hoạt động từ 5 năm trở lên. (Ảnh minh họa: Quốc Tuấn)

Một phần nguyên nhân dẫn đến sự hạn chế này nằm ở "nút thắt" tín dụng. Tỷ lệ DNVVN tiếp cận được vốn vay hiện ở mức rất thấp, chỉ đạt 8,8% (giảm 0,5% so với năm 2025). Con số này hoàn toàn lép vế khi đặt lên bàn cân với tỷ lệ 47,1% của nhóm doanh nghiệp lớn. Khoảng trống tài chính này đang trực tiếp kìm hãm khả năng duy trì hoạt động và mở rộng quy mô của các doanh nghiệp vừa và nhỏ,

Đề cập đến tỷ lệ DNVVN đóng cửa, phá sản, FiinGroup cho rằng thị trường đang trải qua một đợt thanh lọc khắc nghiệt. Trong đó, nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ chịu tổn thương nặng nề nhất với tỷ lệ đóng cửa lên tới 22,7%, bám sát phía sau là nhóm DNVVN ở mức 12,7%.

Khả năng trưởng thành của các SME cũng là một bài toán khó. Xuyên suốt các năm qua, tỷ lệ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa vươn lên trở thành doanh nghiệp lớn chỉ loanh quanh ở mức 0,7% đến 0,9%. Dù năm 2026 ghi nhận số lượng doanh nghiệp nâng quy mô đạt gần 43.000 (chủ yếu từ siêu nhỏ lên nhỏ và vừa), nhưng tốc độ chuyển hóa thành các "sếu đầu đàn" vẫn còn quá khiêm tốn.

Phân hóa rủi ro theo ngành nghề

Các số liệu tại báo cáo của FiinGroup chỉ ra sự phân hóa rủi ro theo ngành nghề đòi hỏi khẩu vị rủi ro tín dụng cần được tinh chỉnh, bám sát theo mức độ phân hóa và theo ngành.

Trong đó, nhóm rủi ro cao gọi tên ngành Kinh doanh Bất động sản và Lưu trú & Ăn uống, với việc đang đối mặt với nguy cơ lớn nhất, ghi nhận tỷ lệ đóng cửa lần lượt ở mức 24% và 23,5%. Đặc biệt, ngành Kinh doanh BĐS có điểm FiinScore trung vị dưới 500, đòi hỏi sự thận trọng đặc biệt từ các tổ chức tín dụng, các chuyên gia FiinGroup cho biết.

Nhóm phòng thủ tốt gồm những ngành tập trung DNVVN nhiều nhất như Thương mại, Công nghiệp chế biến và Xây dựng. Theo đó, duy trì vị thế khá tích cực với tỷ lệ đóng cửa khoảng 13% và điểm rủi ro trung vị trên mức 550.

Trong giai đoạn 2022-2024, tỷ trọng DNVVN thuộc nhóm rủi ro cao trở lên tại thời điểm cuối năm tăng mạnh, đạt 62,2% vào cuối năm 2024, sau đó giảm dần tại cuối năm 2025. Tại kỳ cập nhật gần nhất năm 2026, tỷ trọng nhóm rủi ro cao trở lên giảm còn khoảng 39%, trong khi nhóm rủi ro thấp và rất thấp tăng lên 37,2%.

Tiếp cận tín dụng: Mảng xám và khoảng sáng tiềm năng

Các tổ chức tín dụng hiện nay đang áp dụng bộ lọc rất khắt khe về thâm niên hoạt động, thể hiện qua việc gần 85% DNVVN có nợ vay là những đơn vị đã hoạt động từ 5 năm trở lên. Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy vẫn còn khoảng 45% doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm có mức rủi ro trung bình và thấp nhưng chưa hề tiếp cận được vốn vay.

Đáng chú ý, trong nhóm chưa có nợ vay, có đến 67.000 doanh nghiệp đồng thời ghi nhận dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (CFO) dương và tăng trưởng doanh thu dương. Nhóm này sở hữu những chỉ số tài chính vượt trội so với nhóm đang có nợ vay: Tăng trưởng doanh thu trung vị đạt 15,6% (so với 9,8% của nhóm có vay). Biên lợi nhuận ròng trung vị đạt 1,2% (so với 0,8%). Tỷ số thanh khoản hiện thời trung vị lên tới 2,65 lần (so với 1,54 lần của nhóm có vay). Đây rõ ràng là tệp khách hàng tiềm năng cao, có khả năng tự tài trợ tốt, có thể là nhóm khách hàng mục tiêu được khuyến nghị ngân hàng nên chủ động tiếp cận để khai phá nhu cầu vốn.

Lấy ngành Thương mại làm ví dụ điển hình, FiinGroup ghi nhận hiện có tới 275.000 doanh nghiệp đang hoạt động với khả năng sinh lời tương đối tích cực (biên lợi nhuận gộp trung vị đạt 11,6%). Dù tỷ lệ doanh nghiệp có dòng tiền có hoạt động kinh doanh (CFO) dương chỉ đạt 23,4% (đòi hỏi sự sàng lọc kỹ lưỡng), thì việc chưa tới 10% doanh nghiệp trong ngành này tiếp cận được vốn vay chứng tỏ dư địa cấp tín dụng là khổng lồ.

Từ các kết quả và dữ liệu nghiên cứu, có thể thấy bức tranh tài chính của DNVVN Việt Nam năm 2026 vẫn còn những mảng xám về rủi ro sinh tồn lẫn những khoảng sáng về tiềm năng tín dụng bị bỏ ngỏ.

Theo đó, để thúc đẩy tăng trưởng, các tổ chức tín dụng cần vượt ra khỏi các bộ lọc truyền thống, tinh chỉnh mô hình đo lường rủi ro (benchmark theo Basel) nhằm "đãi cát tìm vàng", đặc biệt hướng tới nhóm doanh nghiệp hoạt động lâu năm có dòng tiền khỏe nhưng chưa được tiếp cận đòn bẩy tài chính.

Ghi nhận từ thị trường cho thấy, trong thời gian gần đây, chính sách từ Ngân hàng Nhà nước về việc yêu cầu các TCTD triển khai chương trình tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và các động lực tăng trưởng kinh tế - Chương trình đã được hàng loạt NHTM hưởng ứng với quy mô gói dự kiến lên tới trên 220.000 tỷ đồng. Kỳ vọng việc kết hợp những thông tin và dữ liệu từ góc tiếp cận của FiinGroup, với thực tế đánh giá khả năng tiếp cận vốn của DNVVN từ góc nhìn các nhà cung cấp, thẩm định tín dụng, có thể sẽ tạo ra một cú hích mới đối với hoạt động giải ngân, tiếp động lực hỗ trợ vốn thiết thực cho doanh nghiệp.

Nguồn: Khoảng trống về mặt tiếp cận tài chính với doanh nghiệp vừa và nhỏ