Các ngân hàng chưa bán ngoại tệ giao ngay, vì sao?

Trong phiên giao dịch đầu tiên ngày 11/11/2026, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chưa ghi nhận ngân hàng nào đăng ký bán USD theo thông tin từ Công ty Chứng khoán TP.HCM (HSC). Điều này cho thấy kênh mua ngoại tệ giao ngay, vốn được kỳ vọng sẽ bổ sung thanh khoản VND cho hệ thống ngân hàng và hỗ trợ giảm mặt bằng lãi suất, chưa phát huy tác dụng ngay trong phiên giao dịch đầu tiên.

Có thể nhận diện một số vấn đề từ phiên giao dịch đầu tiên đầy thận trọng, trong bối cảnh thị trường kỳ vọng cao về thực hiện hỗ trợ "bơm tiền" của NHNN với động thái mua ngoại tệ định kỳ.

Phương án giao dịch ngoại tệ hoán đổi Swap USD/VND với kỳ hạn 182 ngày và quy mô tối đa 2 tỷ USD mà NHNN triển khai trước đó được đánh giá đã phát huy tính hỗ trợ cho hệ thống. (Ảnh minh họa: Quốc Tuấn)

Thứ nhất, NHNN nâng giá mua USD, tạo mức tham chiếu mới cho thị trường ngoại hối. Theo đó, NHNN điều chỉnh tỷ giá mua USD giao ngay từ khoảng 24.370 đồng lên 25.500 đồng/USD, tăng khoảng 1.130 đồng/USD. Việc nâng giá mua đã đưa mức giá của NHNN tiến sát hơn với mặt bằng tỷ giá trên thị trường. Giá mua USD tại các ngân hàng thương mại cũng tăng theo, lên khoảng 25.490 đồng/USD, gần tương đương mức giá mua của NHNN.

Động thái này cho thấy mức giá 25.500 đồng/USD có thể đóng vai trò như một ngưỡng hỗ trợ đối với tỷ giá, góp phần hạn chế đà giảm của đồng USD trên thị trường trong nước. Tuy nhiên, do tỷ giá thị trường vẫn cao hơn mức giá NHNN đưa ra, các ngân hàng chưa có động lực bán USD cho NHNN. Vì vậy, dù chính sách đã được triển khai, lượng VND bổ sung thông qua kênh mua ngoại tệ giao ngay vẫn chưa được ghi nhận trong phiên đầu tiên.

Thứ hai, tỷ giá thị trường cao hơn giá mua của NHNN khiến các ngân hàng chưa có động lực bán USD.

Ghi nhận lên thực tế, tỷ giá USD/VND trên thị trường liên ngân hàng tăng khoảng 150 điểm sau thông báo của NHNN và duy trì ở mức cao hơn 25.500 đồng/USD. Trong bối cảnh đó, các ngân hàng có thể bán USD trên thị trường liên ngân hàng với mức giá tốt hơn so với bán cho NHNN, nên chưa có động lực tham gia giao dịch.

Bên cạnh đó, trạng thái ngoại tệ của một số ngân hàng vẫn chịu áp lực. Những ngân hàng đang có trạng thái bán ròng hoặc thiếu hụt USD cần tiếp tục mua ngoại tệ để cân đối trạng thái, qua đó tạo thêm nhu cầu mua USD trên thị trường. Điều này khiến nguồn cung ngoại tệ sẵn sàng bán cho NHNN bị hạn chế.

Một thống kê trước đó từ ông Quản Trọng Thành - Giám đốc Phân tích Chứng khoán Maybank, cho thấy tại thời điểm cuối quý III/2026, có 8 ngân hàng nắm giữ trạng thái ngoại tệ ròng USD dương, với tổng giá trị khoảng 44.500 tỷ đồng (tương đương khoảng 1,7-1,8 tỷ USD). Trong đó, CTG (19.900 tỷ đồng) và VCB (7.700 tỷ đồng) chiếm khoảng 62% tổng số này.

Ông Quản Trọng Thành cho biết, phần lớn các ngân hàng lớn khác (TCB, MBB, VPB, HDB, TPB, SSB, VIB, MSB, NAB) đang có trạng thái ngoại tệ USD ròng âm. Đây chỉ nên được xem là mức trần ước tính, bởi số liệu mang tính chất tham khảo và gần đúng. Trạng thái ngoại tệ có thể thay đổi theo ngày, tuần và tháng, ông Thành lưu ý. Đây cũng là cơ sở để nhà phân tích Maybank có sự thận trọng khi đánh giá tác động kỳ vọng của đợt triển khai mua ngoại tệ đối với thanh khoản của hệ thống/

Thứ ba, tại thời điểm kế hoạch/ phiên giao dịch diễn ra, đồng USD trên thị trường quốc tế tăng giá trở lại. Chỉ số DXY tăng từ khoảng 101,5 điểm lên 102,8 điểm trong vòng 3 ngày. Bên cạnh đó, số liệu lạm phát tháng 10/2026 của Mỹ cao hơn dự báo, làm gia tăng kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể tiếp tục nâng lãi suất trong tháng 12. Những yếu tố này tiếp tục tạo áp lực lên tỷ giá USD/VND và làm giảm khả năng các ngân hàng bán USD cho NHNN ở mức giá 25.500 đồng/USD.

Trong khi đó, điều đáng chú ý là dù lãi suất huy động của các NHTM đã được điều chỉnh giảm từ 2 tuần trước, nhưng hanh khoản hệ thống ngân hàng được cải thiện nhưng chưa phải nhờ hoạt động mua USD giao ngay.

Có thể nói, mặc dù kênh mua USD giao ngay chưa phát sinh giao dịch trong phiên đầu tiên, thanh khoản VND trên hệ thống ngân hàng đã có dấu hiệu cải thiện. Cụ thể, lãi suất cho vay qua đêm trên thị trường liên ngân hàng giảm từ 6,07% xuống 4,33%, thấp hơn mức lãi suất 4,5% áp dụng đối với nghiệp vụ cho vay cầm cố giấy tờ có giá trên kênh thị trường mở (OMO). Đồng thời, dư nợ OMO lưu hành giảm từ khoảng 200.000 tỷ đồng xuống còn 112.000 tỷ đồng.

Một trong những yếu tố quan trọng góp phần cải thiện thanh khoản là nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ USD/VND kỳ hạn 182 ngày được NHNN triển khai ngày 6/11, với quy mô tối đa 2 tỷ USD, tương đương khoảng 48.800 tỷ đồng theo tỷ giá quy đổi được sử dụng trong ước tính. Tuy nhiên, đây là nguồn hỗ trợ thanh khoản có kỳ hạn: khi giao dịch đáo hạn vào tháng 5/2027, phần VND được cung ứng qua nghiệp vụ hoán đổi sẽ được thu hồi theo cam kết giao dịch ngược chiều.

Một điểm đáng chú ý khác, theo ACBS, trong hai ngày 11-12/11, NHNN vẫn hút ròng hơn 3.300 tỷ đồng qua các nghiệp vụ điều tiết thanh khoản. Điều này cho thấy thanh khoản hệ thống đã bớt căng thẳng, nhưng chưa thể khẳng định hoạt động mua USD giao ngay là nguyên nhân tạo ra sự cải thiện này.

Các chuyên gia nhìn nhận khả năng giảm lãi suất còn phụ thuộc vào diễn biến tỷ giá và khả năng NHNN mua được ngoại tệ. Theo đó, trong bối cảnh tỷ giá USD/VND trên thị trường liên ngân hàng vẫn cao hơn mức 25.500 đồng/USD, khả năng các ngân hàng bán USD cho NHNN trong ngắn hạn còn hạn chế. Do đó, kênh mua ngoại tệ giao ngay chưa thể tạo thêm nguồn cung VND như kỳ vọng. Mặt bằng lãi suất vì vậy có thể tiếp tục hạ nhiệt, nhưng nhiều khả năng diễn biến theo hướng từ từ, thay vì giảm mạnh trong thời gian ngắn.

Bên cạnh đó, dự báo NHNN có thể mua được khoảng 4-6 tỷ USD từ nay đến hết quý I/2027 được đánh giá là khá lạc quan. Khả năng hiện thực hóa mục tiêu này phụ thuộc đáng kể vào diễn biến tỷ giá, nguồn cung ngoại tệ trong hệ thống và việc tỷ giá liên ngân hàng có giảm về dưới hoặc tiến sát ngưỡng 25.500 đồng/USD hay không. Nếu tỷ giá tiếp tục duy trì trên ngưỡng này, các ngân hàng sẽ có xu hướng ưu tiên bán USD trên thị trường thay vì bán cho NHNN.

Mặc dù phiên giao dịch đầu tiên NHNN triển khai mua USD giao ngay ở mức 25.500 đồng/USD chưa ghi nhận con số mua vào, nhưng đây vẫn là một bước quan trọng rất cần được theo dõi trong mục tiêu nhằm bổ sung công cụ điều hành tỷ giá và thanh khoản VND. Hiệu quả thực tế của chính sách, như được chuyên gia nhấn mạnh, không chỉ phụ thuộc vào mức giá mua mà còn phụ thuộc vào khả năng cân đối cung - cầu ngoại tệ trên thị trường. Trong ngắn hạn, các NHTM lẫn nhà đầu tư vẫn đang theo dõi diễn biến tỷ giá và các phiên giao dịch, dự kiến gần nhất sẽ vào Thứ Hai ngày 16/11 tới, để đánh giá khả năng NHNN thực sự mua được USD và bổ sung thanh khoản cho hệ thống ngân hàng.

Dài hạn, VCBS đánh giá, hoạt động mua USD kỳ vọng sẽ bổ sung thanh khoản cho hệ thống với tác động bền hơn, đồng thời việc mua USD này còn tạo điều kiện tích lũy dự trữ ngoại hối sau giai đoạn chịu áp lực từ nhu cầu ngoại tệ lớn và nhập siêu, qua đó củng cố dư địa điều hành tỷ giá của NHNN.

Nguồn: Các ngân hàng chưa bán ngoại tệ giao ngay, vì sao?