Siết “đòi nợ kiểu khủng bố”, ngân hàng dựng chuẩn ứng xử mới

Đòi nợ bằng cách sử dụng bạo lực tinh thần để gây sức ép

Những cuộc gọi dồn dập lúc đêm muộn, tin nhắn đe dọa, hình ảnh bôi nhọ trên mạng xã hội, thậm chí tạt sơn, ném chất bẩn vào nhà người vay từng khiến hoạt động thu hồi nợ bị nhìn bằng ánh mắt đầy ác cảm.

Ảnh minh hoạ

Thực tế những năm gần đây cho thấy, rủi ro không chỉ nằm ở nợ xấu hay chậm trả nợ, mà còn nằm ở cách một số nhóm đòi nợ sử dụng bạo lực tinh thần để gây sức ép. Tháng 2/2026, Bộ Công an thông tin về vụ một nhóm đối tượng tạt sơn vào nhà dân để “khủng bố” tinh thần, gây áp lực đòi nợ sau khi người vay tiền qua mạng mất khả năng chi trả. Cơ quan chức năng nhận định thủ đoạn này gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự, khiến người dân hoang mang, lo lắng.

Trước đó, đầu tháng 1/2026, Công an tỉnh Đồng Tháp cho biết đã khởi tố, bắt tạm giam một nhóm bị can liên quan hành vi tạt sơn, ném chất bẩn, ném chai bia vào nhà người vay và người thân để đe dọa, buộc trả tiền. Theo cơ quan điều tra, các hành vi này diễn ra từ giữa năm 2025 trên nhiều địa bàn, cho thấy kiểu đòi nợ bằng khủng bố tinh thần vẫn chưa chấm dứt.

Công an TP Đà Nẵng cũng từng triệt xóa một nhóm cho vay lãi nặng có thủ đoạn gọi điện hăm dọa, cắt ghép hình ảnh tung lên mạng xã hội, tạt sơn và ném chất bẩn vào nhà người vay để uy hiếp.

Không chỉ dừng ở các vụ việc đơn lẻ, hệ quả pháp lý với mô hình thu hồi nợ trái phép cũng đã được đẩy lên mức nghiêm khắc hơn. Tháng 7/2025, Tòa án nhân dân TP. Hà Nội (không phải TP.HCM) tuyên án 45 bị cáo trong đường dây "khủng bố" đòi nợ kiểu giang hồ, cưỡng đoạt hơn 904 triệu đồng từ 26 bị hại. Thủ đoạn bao gồm cắt ghép ảnh đồi trụy, vu khống trên mạng xã hội. Các bị cáo là lãnh đạo và nhân viên của hệ thống công ty đòi nợ, với mức án cao nhất dành cho các đối tượng chủ mưu, cầm đầu từ 12-19 năm tù.

Đặt lại ranh giới cho hoạt động thu hồi nợ

Trong bối cảnh đó, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) đã ban hành Quyết định số 15/QĐ-HHNH kèm “Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ”, có hiệu lực từ ngày 31/3/2026. Theo VNBA, bộ quy tắc này nhằm thiết lập một khung ứng xử chuẩn mực, hài hòa giữa quyền lợi của tổ chức tín dụng và quyền được tôn trọng, bảo vệ của khách hàng. Văn bản mang tính định hướng đạo đức nghề nghiệp, không thay thế quy định pháp luật hiện hành, nhưng là cơ sở để các tổ chức hội viên xây dựng quy định nội bộ riêng.

Nhiều công ty tài chính tiêu dùng đang có cách đòi nợ rất phản cảm.

Điểm đáng chú ý là bộ quy tắc cấm nhân viên thu hồi nợ hoặc bên thứ ba được ủy quyền sử dụng vũ lực, đe dọa, quấy rối, xúc phạm, lừa dối hay ép buộc khách hàng và người liên quan. Các hành vi bị cấm được nêu khá cụ thể: đe dọa, khống chế, đánh đập, hủy hoại tài sản; gọi điện, nhắn tin với tần suất hoặc thời gian không phù hợp; căng băng rôn, phun sơn, vẽ viết, dán hình ảnh phản cảm, vứt xác động vật; gây mất trật tự tại nơi ở, nơi làm việc; hoặc sử dụng mạng xã hội để bôi nhọ khách hàng.

Ngoài ra, nhân viên thu hồi nợ cũng không được chửi bới, nhục mạ, cung cấp thông tin sai sự thật, giả mạo tài liệu của cơ quan nhà nước hay cố tình gây hiểu nhầm về hậu quả pháp lý của việc chậm trả nợ. Bộ quy tắc cũng nghiêm cấm việc gợi ý khách hàng vay nặng lãi, lập hồ sơ vay giả hoặc thực hiện hành vi trái pháp luật để có tiền trả nợ. Về bảo mật thông tin, văn bản yêu cầu không công khai dữ liệu khách hàng nơi công cộng hoặc trên mạng xã hội, không cung cấp cho bên thứ ba trái quy định và không sử dụng dữ liệu khách hàng cho mục đích cá nhân.

Theo VNBA, bộ quy tắc được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa Nghị quyết 181/NQ-HĐHH ngày 16/4/2025. Trước khi ban hành, ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VNBA, đã chủ trì nhiều cuộc họp, tiếp nhận gần 200 ý kiến từ hơn 30 tổ chức tín dụng, cùng khuyến nghị chuyên môn của IFC và ý kiến từ các cơ quan như Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, TAND Tối cao, VKSND Tối cao.

Đáng chú ý, trách nhiệm thực thi không chỉ dừng ở nhân viên thu hồi nợ trực tiếp. VNBA yêu cầu các tổ chức hội viên phải triển khai bộ quy tắc trong toàn hệ thống, kể cả với bên thứ ba được ủy quyền, đồng thời xây dựng cơ chế xử lý vi phạm nội bộ. Điều này cho thấy mục tiêu không chỉ là cấm các hành vi phản cảm vốn từng làm méo mó hình ảnh hoạt động thu hồi nợ, mà còn buộc tổ chức tín dụng chịu trách nhiệm nhiều hơn với cách hành xử của toàn bộ chuỗi thực hiện.

Nguồn: Siết “đòi nợ kiểu khủng bố”, ngân hàng dựng chuẩn ứng xử mới