Chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh, mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt

Làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng diễn ra với tốc độ nhanh

Chuỗi cung ứng toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái sắp xếp sâu rộng nhất trong nhiều năm trở lại đây. Những biến động địa chính trị, cạnh tranh công nghệ, chi phí logistics leo thang và áp lực bảo đảm an ninh năng lượng đang buộc các tập đoàn đa quốc gia thay đổi chiến lược sản xuất, phân bổ lại chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một điểm đến quan trọng của làn sóng dịch chuyển sản xuất. Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là sức ép ngày càng lớn về công nghệ, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và năng lực tham gia thực chất của doanh nghiệp nội địa trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tại Hội thảo “Xu hướng và giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu” diễn ra mới đây, ông Lê Hoàng Tài - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, cục diện kinh tế và địa chính trị thế giới đang tiếp tục biến động mạnh, kéo theo làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng diễn ra với tốc độ nhanh hơn.

Theo ông Lê Hoàng Tài, các tập đoàn đa quốc gia đang đẩy nhanh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung nhằm giảm thiểu rủi ro hệ thống thông qua nhiều mô hình dịch chuyển sản xuất mới như China+1, dịch chuyển sản xuất về gần thị trường tiêu thụ hay chuyển dịch chuỗi giá trị sang các quốc gia có sự đồng điệu về chính sách.

Ông Lê Hoàng Tài nhấn mạnh, trong làn sóng dịch chuyển mang tính lịch sử này, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng nhờ giữ vững được ổn định vĩ mô và sở hữu mạng lưới liên kết kinh tế sâu rộng với 17 hiệp định thương mại tự do đã được ký kết và thực thi. Chúng ta đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình từ một mắt xích gia công đơn thuần thành trung tâm sản xuất và cung ứng quan trọng có hàm lượng giá trị gia tăng cao trong mạng lưới toàn cầu.

Việt Nam nổi lên như một điểm đến quan trọng của làn sóng dịch chuyển sản xuất

Theo lãnh đạo Cục Xúc tiến thương mại, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam hiện vẫn tồn tại khoảng cách lớn so với yêu cầu của các tập đoàn đa quốc gia về vốn, công nghệ, quản trị dữ liệu và hạ tầng logistics. Nếu không có giải pháp mang tính hệ thống, doanh nghiệp nội địa rất dễ bị gạt ra ngoài chuỗi giá trị toàn cầu.

Việt Nam hiện vẫn chưa thoát khỏi vai trò lắp ráp

TS. Bùi Hồng Sơn - chuyên gia kinh tế Viện Chiến lược kinh tế quốc tế cho rằng, chuỗi cung ứng toàn cầu hiện không còn vận hành theo logic toàn cầu hóa cũ, khi mọi hoạt động sản xuất dần tập trung về Trung Quốc để tối ưu chi phí. Sau Covid-19 và căng thẳng Mỹ - Trung, các nền kinh tế lớn bắt đầu tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng giảm phụ thuộc và tăng khả năng kiểm soát rủi ro.

TS. Bùi Hồng Sơn phân tích, trước đây các chuỗi cung ứng có xu hướng dồn mạnh về Trung Quốc vì lợi thế lao động rẻ, quy mô lớn và hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh. Nhưng sau Covid-19, các nền kinh tế lớn nhận ra rằng không thể để toàn bộ chuỗi cung ứng phụ thuộc vào một nơi nữa. Vì vậy bắt đầu xuất hiện xu hướng đưa chuỗi về gần hơn hoặc đặt tại các nước đối tác thân cận để dễ kiểm soát.

Theo ông Bùi Hồng Sơn, các nền kinh tế lớn hiện không chỉ nhìn chuỗi cung ứng dưới góc độ chi phí, mà chuyển sang ưu tiên khả năng chống chịu, an ninh kinh tế và tự chủ công nghệ. Những lĩnh vực như AI, chip bán dẫn, robot, hàng không vũ trụ hay dược phẩm đang chịu tác động rất mạnh từ xu hướng này.

Trong quá trình tái bố trí sản xuất toàn cầu, Việt Nam đang trở thành điểm đến của nhiều doanh nghiệp Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Tuy nhiên, theo TS. Bùi Hồng Sơn, phần lớn hoạt động dịch chuyển vào Việt Nam hiện vẫn chủ yếu nằm ở các khâu lắp ráp hoặc phân khúc giá trị thấp.

Ông Sơn nhìn nhận, có làn sóng dịch chuyển vào Việt Nam nhưng chủ yếu vẫn ở phân khúc thấp. Việt Nam hiện vẫn chưa thoát khỏi vai trò lắp ráp. Phần lớn những hoạt động chuyển sang Việt Nam vẫn là các công đoạn sử dụng lao động, còn các khâu cốt lõi về công nghệ hay kiểm soát chuỗi vẫn nằm ở nước ngoài.

Theo chuyên gia này, đây là nghịch lý lớn trong bức tranh tăng trưởng hiện nay. Xuất khẩu tăng mạnh, FDI liên tục mở rộng nhưng doanh nghiệp nội địa vẫn rất khó chen chân vào các mắt xích có giá trị gia tăng cao. Phần lớn công nghệ, nguyên liệu và khả năng kiểm soát chuỗi vẫn nằm trong tay doanh nghiệp nước ngoài.

TS. Nguyễn Cao Đức - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ cho rằng, tái cấu trúc chuỗi cung ứng hiện đã trở thành xu hướng nổi bật của kinh tế thế giới, trong đó các yếu tố địa chính trị, an ninh năng lượng, chi phí logistics và yêu cầu ổn định nguồn cung đang tác động trực tiếp tới chiến lược sản xuất của nhiều tập đoàn quốc tế.

Theo ông Nguyễn Cao Đức, những biến động địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt các điểm nghẽn hàng hải tại eo biển Hormuz, tiếp tục cho thấy mức độ dễ tổn thương của chuỗi cung ứng toàn cầu trước các cú sốc phi kinh tế. Khi giá năng lượng leo thang, chi phí vận tải biển và hàng không gia tăng, áp lực không chỉ dừng ở logistics mà còn lan rộng tới sản xuất, thương mại và chiến lược phân bổ nguồn cung của nhiều nền kinh tế.

TS. Nguyễn Cao Đức nhận định, trước đây, các doanh nghiệp thiết kế chuỗi cung ứng với mục tiêu hàng đầu là tối đa hóa lợi nhuận. Tuy nhiên hiện nay, nhiều doanh nghiệp trên thế giới đã ưu tiên nhiều hơn đến an ninh chuỗi cung ứng, an ninh hóa và tự chủ công nghệ. Chuỗi cung ứng toàn cầu không còn vận hành thuần túy theo logic chi phí thấp, mà chuyển sang ưu tiên khả năng chống chịu và ổn định dài hạn.

Theo ông, quá trình tái cấu trúc hiện nay cũng đang đặt ra những tiêu chuẩn hoàn toàn mới với doanh nghiệp tham gia chuỗi sản xuất toàn cầu. ESG, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành các điều kiện nền tảng, thay vì chỉ là tiêu chí cộng thêm như trước đây.

TS. Nguyễn Cao Đức cho rằng lợi thế chi phí thấp không còn là yếu tố đủ để doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Muốn đi xa hơn, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải nâng năng lực quản trị, chuyển đổi số và khả năng thích ứng với các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế.

Nguồn: Chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh, mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt