"Điểm nghẽn" của thị trường trái phiếu Chính phủ

Năm 2026, trên cơ sở dự toán ngân sách Nhà nước được Quốc hội thông qua và kế hoạch vay, trả nợ công năm 2026 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Bộ Tài chính (Kho bạc Nhà nước) thông báo kế hoạch phát hành trái phiếu Chính phủ năm 2026 (đợt 1) là 500.000 tỷ đồng.

Trái phiếu Chính phủ và những yếu tố tác động

Trong quý I/2026, tình hình chính trị, kinh tế thế giới có diễn biến phức tạp, đặc biệt là xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông, theo đó tác động đến kinh tế vĩ mô và thị trường tài chính - tiền tệ trong nước.

Mặt bằng lãi suất liên ngân hàng biến động trong quý I/2026. Lãi suất kỳ hạn qua đêm có thời điểm lên 17%/năm, bình quân đạt 5,84%/năm, tăng 1,27%/năm so với năm 2025. Bên cạnh đó, thanh khoản hệ thống ngân hàng chưa cải thiện, dự kiến tăng trưởng tín dụng năm 2026 khoảng 15%.

Thị trường trái phiếu Chính phủ chịu tác động từ biến động lãi suất và thanh khoản. (Ảnh minh họa)

Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính (Kho bạc Nhà nước) tổ chức phát hành trái phiếu Chính phủ theo diễn biến thị trường, đồng thời thực hiện đấu thầu đối với toàn bộ khối lượng phát hành.

Tính đến hết quý I/2026, Kho bạc Nhà nước đã tổ chức 11 phiên đấu thầu, khối lượng phát hành đạt 80.101 tỷ đồng, tương đương 72,8% kế hoạch quý I/2026 (110.000 tỷ đồng), tương đương 16% kế hoạch năm 2026.

Trái phiếu Chính phủ được phát hành với kỳ hạn từ 5 đến 15 năm. Trong đó, kỳ hạn từ 20 đến 30 năm không có nhà đầu tư tham gia dự thầu.

Kỳ hạn phát hành bình quân đạt 10,02 năm, thời gian đáo hạn bình quân danh mục đạt 8,44 năm.

Lãi suất phát hành trái phiếu Chính phủ được điều hành theo thị trường và phù hợp với chính sách tiền tệ. Lãi suất phát hành bình quân đến hết quý I/2026 đạt 4,06%/năm, tăng 0,8%/năm so với năm 2025.

Trái phiếu Chính phủ là một trong những kênh huy động vốn quan trọng để bổ sung nguồn lực tài chính đáp ứng các nhu cầu vốn. Đối với các ngân hàng thương mại - những tổ chức nắm giữ trái phiếu Chính phủ lớn trên thị trường, nhu cầu nắm trái phiếu Chính phủ - giấy tờ có giá - cũng rất lớn vì tính thanh khoản cao. Khi thị trường không căng thẳng thông qua repo hoặc kênh OMO, ngân hàng có thể đổi thành nguồn để cân đối thanh khoản. Đồng thời, NHTM cầm trái phiếu Chính phủ không những ảnh hưởng tốt tới tỷ lệ đảm bảo khả năng thanh khoản (LCR) do được tính vào tối ưu hóa danh mục tài sản thanh khoản chất lượng cao (HQLA), mà lại còn an toàn hơn so với cho vay thông thường.

Tuy nhiên, theo chuyên gia VDSC, ngân hàng cũng không thể nắm giữ quá nhiều trái phiếu Chính phủ do có thể mất mất cân đối thanh khoản trong bối cảnh rủi ro biến động lãi suất, mất cân đối tái định giá, cân đối kỳ hạn và cân đối vốn. Đặc biệt trong đó ngân hàng có vốn mỏng thì việc giữ một danh mục toàn trái phiếu có thể khiến cho vốn không hấp thụ được lỗ dù không phải là nợ xấu.

Cũng theo chuyên gia VDSC, tình trạng "Negative Carry" (chi phí vốn để duy trì trái phiếu cao hơn lợi suất đầu tư) đã triệt tiêu động lực kinh doanh của khối ngân hàng thương mại, khiến họ chỉ mua trái phiếu nhằm mục đích đảm bảo các chỉ số an toàn thanh khoản theo quy định thay vì tìm kiếm lợi nhuận thông qua giao dịch chênh lệch giá (và cũng không thể gia tăng lượng nắm giữ vì đối mặt các rủi ro cân đối).

Với lợi suất đi ngang quanh mốc 4% trong khi chi phí vốn đắt đỏ (với lãi suất sàn là lãi suất OMO: 4,5%), thị trường trái phiếu Chính phủ hiện đang có "điểm nghẽn", rất cần những cơ chế điều tiết linh hoạt hơn hoặc một "cú hích" chính sách đủ mạnh để khơi thông nguồn lực tài chính cho các dự án đầu tư công trọng điểm của Nhà nước, chuyên gia nhìn nhận.

Đa dạng hóa nhà đầu tư và tổ chức

Cập nhật đến tháng 4, Kho Bạc Nhà nước đã tổ chức 20 phiên đấu thầu trái phiếu Chính phủ với tổng giá trị gọi thầu (GTGT) là 81.000 tỷ đồng, tỷ lệ trúng thầu là 46,6%. KBNN gọi thầu các kỳ hạn 5, 10,15, 20 và 30 năm. Trong đó, kỳ hạn 10 năm chiếm 92% giá trị trúng thầu (GTTT), đạt 41.660 tỷ đồng. Kỳ hạn 5 năm trúng thầu 2.565 tỷ đồng (tỷ lệ trúng thầu/gọi thầu đạt 46,6%), kỳ hạn 15 năm trúng thầu 1.200 tỷ đồng (tỷ lệ 24%) và kỳ hạn 30 năm trúng thầu 30 tỷ đồng (tỷ lệ 2%). Kỳ hạn 20 năm còn lại không trúng thầu. Kỳ hạn phát hành bình quân tháng 4 là 9,86 năm. Lãi suất trúng thầu trung bình đạt 4,13%/năm, cao hơn mức 4,11% trong tháng 3/2026.

Tổng giá trị trái phiếu Chính phủ phát hành thông qua đấu thầu trong 4 tháng đầu năm 2026 là 125.556 tỷ đồng, đạt 25,1% kế hoạch cả năm (500,000 tỷ đồng). Trong đó, giá trị trái phiếu Chính phủ phát hành trong tháng 4 đạt 41,3% kế hoạch quý II (110.000 tỷ đồng). Cơ cấu phát hành tiếp tục nghiêng mạnh về kỳ hạn 10 năm, chiếm 97,8% tổng giá trị trúng thầu 2 tháng đầu năm, tương ứng 59.191 tỷ đồng. Lãi suất trúng thầu kỳ hạn 10 năm đạt 4,09%/năm, tăng 9 điểm cơ bản so với đầu năm, cho thấy mặt bằng lợi suất sơ cấp tiếp tục trong xu hướng đi lên.

Năm 2026, với nhu cầu huy động vốn lớn, mặt khác các chuyên gia cũng chỉ ra bối cảnh khó khăn của thị trường trong nước không chỉ bắt nguồn từ những giới hạn nội tại mà còn chịu sức ép không nhỏ từ môi trường lãi suất toàn cầu, trong đó thị trường Mỹ đóng vai trò chi phối. Bức tranh trái phiếu chính phủ Hoa Kỳ (UST) cũng đầy biến động với những đặc trưng riêng biệt về áp lực cung và rủi ro địa chính trị.

Về dài hạn, để trái phiếu Chính phủ phát huy hơn nữa vai trò kênh vốn cho ngân sách và các dự án đầu tư công, World Bank khuyến nghị nên có chính sách để thúc đẩy các tổ chức bảo hiểm tiền gửi và các quỹ tài chính không chỉ gửi tiền tại Ngân hàng Trung ương mà cần nắm giữ trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh để tối ưu hóa nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi.

Cùng với đó, tại Diễn đàn Tài chính 2026 do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức mới đây, ông Trần Hoài Phương - Giám đốc Ngân hàng Doanh nghiệp HDBank nhấn mạnh rằng việc cải thiện và nâng cao bậc xếp hạng tín nhiệm quốc gia sẽ giúp tăng cơ hội cải thiện thị trường vốn, tăng khả năng tiếp cận vốn chi phí thấp hơn, đặc biệt qua phát hành trái phiếu, mang về nguồn lực hiệu quả hơn cho cả nền kinh tế và doanh nghiệp.

Nguồn: "Điểm nghẽn" của thị trường trái phiếu Chính phủ