Mở dư địa tín dụng, tái định hình lợi thế ngân hàng

Thông tư 08/2026/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, điều chỉnh một số quy định trong Thông tư 22/2019/TT-NHNN về các giới hạn và tỷ lệ an toàn của hệ thống ngân hàng.

Theo số liệu quý I/2026, tổng tiền gửi KBNN tại các ngân hàng lớn như Vietcombank, BIDV và VietinBank đạt hơn 563.000 tỷ đồng

“Big Four” rộng cửa tăng tín dụng

Điểm thay đổi đáng chú ý nhất là cách tính tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR). Trước đây, theo lộ trình siết tại Thông tư 26/2022/TT-NHNN, toàn bộ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước (KBNN) không được tính vào nguồn vốn huy động khi xác định LDR. Tuy nhiên, quy định mới cho phép các tổ chức tín dụng được đưa lại 20% khoản tiền gửi này vào tổng huy động vốn.

Dù chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, thay đổi này có tác động khá lớn trong bối cảnh thanh khoản hệ thống ngân hàng đang chịu nhiều áp lực. Khi một phần tiền gửi KBNN được tính trở lại vào nguồn vốn huy động, các ngân hàng sẽ có thêm dư địa để mở rộng tín dụng.

Theo số liệu quý I/2026, tổng tiền gửi KBNN tại các ngân hàng lớn như Vietcombank, BIDV và VietinBank đạt hơn 563.000 tỷ đồng. Với quy định mới, riêng Vietcombank và BIDV được ước tính có thêm khoảng 37.000 tỷ đồng được tính vào vốn huy động, từ đó mở rộng đáng kể khả năng tăng trưởng tín dụng.

Ông Phan Lê Thành Long, Chuyên gia tài chính nhìn nhận Thông tư 08 của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tạo ra sự phân hóa lợi thế rõ rệt trong hệ thống ngân hàng. Theo cơ chế quản lý tài chính hiện hành, KBNN chủ yếu gửi tiền tại nhóm ngân hàng quốc doanh lớn gồm BIDV, Vietcombank, VietinBank và Agribank. Điều này đồng nghĩa phần lớn lợi ích thanh khoản từ quy định mới sẽ tập trung vào nhóm “Big Four”.

Lợi thế của Big Four không chỉ nằm ở quy mô thanh khoản mà còn ở cấu trúc chi phí vốn. Trong khi nhiều ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân phải tăng mạnh lãi suất huy động để bảo vệ nguồn vốn đầu vào, nhóm quốc doanh có thể sử dụng nguồn tiền gửi KBNN như một “lớp đệm thanh khoản giá rẻ”. Điều này giúp duy trì NIM ổn định hơn và tạo lợi thế cạnh tranh trong việc tài trợ các dự án hạ tầng, năng lượng và đầu tư công quy mô lớn.

Ngược lại, nhóm ngân hàng tư nhân có LDR cao sẽ chịu áp lực điều chỉnh mạnh hơn. Các ngân hàng như VPBank, VIB hay MB không chỉ phải giảm tốc tăng trưởng tín dụng mà còn cần tái cấu trúc bảng cân đối để đưa LDR về vùng an toàn trước khi NHNN áp dụng cơ chế hậu kiểm chặt chẽ hơn theo quý.

Các chuyên gia tại MBS nhận định Thông tư 08 có thể giúp nhóm 4 ông lớn ngân hàng quốc doanh giảm LDR khoảng 1,1 - 1,5%, qua đó gia tăng dư địa tăng trưởng tín dụng trong năm 2026 mà không tạo áp lực quá lớn lên chi phí vốn.

“Chiếc khiên nội địa” trước cú sốc Fed

Ngoài ra, ông Phan Lê Thành Long cũng nhấn mạnh ý nghĩa chiến lược của Thông tư 08 khi đặt trong bối cảnh quốc tế. Nửa cuối năm 2026 được đánh giá là giai đoạn có thể xuất hiện biến động lớn từ chính sách tiền tệ Mỹ, đặc biệt khi ông Kevin Warsh được kỳ vọng thay thế ông Jerome Powell tại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) từ tháng 6/2026.

Thông tư 08 cũng đánh dấu sự chuyển đổi sang một mô hình mới trong quản trị ngân hàng

Khác với thời kỳ “Powell Put” - nơi Fed thường can thiệp mạnh để ổn định thị trường tài chính thì ông Kevin Warsh được xem là đại diện cho trường phái ưu tiên thu hẹp bảng cân đối kế toán và kiểm soát lạm phát quyết liệt hơn. Nếu lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ tiếp tục tăng mạnh dưới thời kỳ chính sách mới, áp lực rút vốn khỏi các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam, sẽ gia tăng đáng kể.

Trong kịch bản đó, Thông tư 08 đóng vai trò như một “chiếc khiên thanh khoản” nội địa. Việc giải phóng dư địa tín dụng cho nhóm Big Four giúp duy trì dòng vốn trong nước, hạn chế nguy cơ mặt bằng lãi suất nội địa tăng sốc theo USD.

Đáng chú ý, Thông tư 08 cũng đánh dấu sự chuyển đổi sang một mô hình mới trong quản trị ngân hàng. Việc giám sát thanh khoản theo quý khiến khả năng quản trị tài sản Nợ - Có trở thành yếu tố sống còn.

Trong môi trường mới, các ngân hàng không thể tiếp tục mở rộng tín dụng chỉ dựa trên tăng trưởng quy mô. Thay vào đó, họ buộc phải triển khai các mô hình phân tích độ nhạy để đánh giá tác động của biến động lãi suất quốc tế, tỷ giá và dòng vốn ngoại lên bảng cân đối kế toán.

Rủi ro thị trường sẽ trở nên đặc biệt quan trọng khi Fed thay đổi định hướng chính sách. Các ngân hàng cần đánh giá lại trạng thái ngoại tệ, danh mục trái phiếu và cấu trúc kỳ hạn vốn để tránh cú sốc định giá tài sản nếu lợi suất toàn cầu tăng mạnh.

“Song song với đó là áp lực kiểm soát chất lượng tài sản. Khi dư nợ toàn ngành đã vượt 19 triệu tỷ đồng, việc mở rộng tín dụng bằng dư địa mới chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm với quản trị nợ xấu chặt chẽ. Dòng vốn nhiều khả năng sẽ được ưu tiên vào các lĩnh vực có dòng tiền thực và hưởng lợi từ chu kỳ giá hàng hóa.

Về dài hạn, chiến lược tối ưu sẽ không còn là chạy theo tăng trưởng tín dụng tuyệt đối, mà là tái cấu trúc danh mục tài sản theo hướng tăng tỷ trọng tài sản thanh khoản cao, kiểm soát kỳ hạn và ưu tiên các lĩnh vực có khả năng chống chịu chu kỳ kinh tế”, ông Long nhận định.

Như vậy, thay vì lựa chọn bơm thanh khoản trực tiếp, NHNN đã sử dụng công cụ điều chỉnh quy chuẩn nhằm tái tạo dư địa tín dụng cho hệ thống ngân hàng mà vẫn duy trì kỷ luật điều hành vĩ mô.

Nguồn: Mở dư địa tín dụng, tái định hình lợi thế ngân hàng