Tỷ giá Việt Nam giữ ổn định giữa nhiều sức ép

Tỷ giá thường là biến số phản ứng rất nhanh trước những cú sốc về thương mại, dòng vốn hay lãi suất. Tuy nhiên, diễn biến của VND thời gian qua lại cho thấy một bức tranh khác, khi nhiều yếu tố bất lợi xuất hiện cùng lúc nhưng áp lực lên thị trường ngoại hối vẫn được kiểm soát.

Sự ổn định của tỷ giá Việt Nam trong thời gian qua không phải là điều ngẫu nhiên. Nó đến từ sự bù đắp giữa nhập siêu và dòng vốn, từ vai trò của khu vực FDI, từ lãi suất nội địa tăng cao và từ kỳ vọng các cú sốc chi phí sẽ không kéo dài quá lâu. (Ảnh minh họa)

Lớp đệm giữ tỷ giá

Trong 5 tháng đầu năm 2026, kinh tế Việt Nam chứng kiến cán cân thương mại thâm hụt mạnh, lạm phát tăng nhanh, lãi suất duy trì ở mặt bằng cao, nhưng tỷ giá VND/USD vẫn tương đối ổn định so với nhiều đồng tiền trong khu vực. Diễn biến này cho thấy áp lực vĩ mô không hề nhỏ, song cũng phản ánh những lớp đệm quan trọng đến từ dòng vốn đầu tư nước ngoài, kiều hối, cấu trúc nhập khẩu và chính sách tiền tệ thận trọng.

Điểm nổi bật nhất là nhập siêu tăng đột biến. Theo phân tích của TS Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Vĩ mô, ĐH VinUni, nguyên nhân chính không nằm ở nhập khẩu hàng tiêu dùng mà đến từ nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện. Nhóm hàng này đạt khoảng 88,22 tỷ USD trong 5 tháng, tăng khoảng 57% so với cùng kỳ và chiếm tới 38% tổng kim ngạch nhập khẩu.

Nhìn bề ngoài, mức nhập siêu này có thể gây lo ngại cho tỷ giá, bởi nhập khẩu tăng thường kéo theo nhu cầu ngoại tệ lớn hơn. Tuy nhiên, ông Tú Anh cho rằng cần nhìn sâu vào cơ cấu nhập khẩu. Phần lớn hàng nhập khẩu hiện nay là đầu vào cho sản xuất, đầu tư công nghệ, xây dựng trung tâm dữ liệu, hạ tầng số và các dây chuyền công nghiệp mới. Nhập khẩu máy móc, thiết bị tăng 21,6%, kim loại tăng 32%, hóa chất tăng 27,3%, trong khi hàng tiêu dùng không tăng đột biến. Điều đó cho thấy nhập siêu hiện tại có thể phản ánh một chu kỳ đầu tư mới hơn là sự suy yếu đơn thuần của nền kinh tế.

“Dù vậy, đây cũng là sự tích cực có điều kiện. Nếu phần nhập khẩu lớn phục vụ sản xuất xuất khẩu, cán cân thương mại có thể dần cân bằng khi các dự án đi vào vận hành. Nhưng nếu hàng nhập khẩu chủ yếu phục vụ chuyển đổi số, trung tâm dữ liệu và giá trị gia tăng nội địa, dòng ngoại tệ quay trở lại qua xuất khẩu sẽ không đến nhanh như mô hình truyền thống. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với các chu kỳ trước, khi Việt Nam nhập máy móc, sản xuất hàng hóa vật lý rồi xuất khẩu để bù đắp nhập siêu”, TS Nguyễn Tú Anh chỉ ra.

Trong khi đó, ông Trần Ngọc Báu, Tổng giám đốc công ty Dữ liệu kinh tế, tài chính WiGroup bổ sung thêm rằng, một vấn đề cần bóc tách là hoạt động nhập khẩu thuộc khu vực nào. Nếu khu vực nội địa nhập khẩu nhiều, áp lực tỷ giá có thể lớn hơn vì doanh nghiệp phải mua USD trong nước. Nhưng nếu phần lớn nhập khẩu đến từ khu vực FDI, áp lực lên tỷ giá có thể thấp hơn.

Doanh nghiệp FDI thường có nguồn USD bên ngoài hoặc dòng tiền nội bộ trong tập đoàn để thanh toán nhập khẩu. Vì vậy, thâm hụt thương mại trên thống kê không nhất thiết đồng nghĩa với việc thị trường ngoại hối trong nước bị rút USD tương ứng. Đây có thể là một lý do quan trọng giúp tỷ giá ổn định.

Trong nhiều trường hợp, các tập đoàn FDI nhập linh kiện, chip, RAM hoặc thiết bị từ các công ty trong cùng hệ sinh thái toàn cầu. Dòng thanh toán có thể được xử lý bên ngoài Việt Nam, không tạo sức ép trực tiếp lên cung cầu USD trong nước. Tương tự, khi Việt Nam thặng dư thương mại lớn trước đây, USD cũng không nhất thiết chảy toàn bộ vào Việt Nam nếu doanh nghiệp FDI giữ ngoại tệ ở nước ngoài.

Liên quan đến khu vực FDI, TS Nguyễn Tú Anh cũng nhấn mạnh tỷ giá không chỉ phụ thuộc vào cán cân thương mại, mà còn phụ thuộc vào cán cân thanh toán tổng thể, gồm cán cân vãng lai, cán cân vốn và cán cân tài chính. Trong 5 tháng đầu năm, FDI giải ngân đạt khoảng 9,75 tỷ USD, mức rất cao, tương đương trung bình hơn 1,9 tỷ USD mỗi tháng. Cùng với kiều hối ước khoảng 3,5 - 4 tỷ USD, hai nguồn này gần như bù đắp phần lớn mức nhập siêu hàng hóa.

Nếu phần nhập khẩu hiện nay được tài trợ bằng vốn FDI, áp lực tỷ giá sẽ thấp hơn nhiều so với trường hợp nhập khẩu tiêu dùng hoặc nhập khẩu không có nguồn vốn đối ứng. Khi doanh nghiệp FDI đưa vốn vào Việt Nam để đầu tư nhà máy, khoản vốn này được ghi nhận ở cán cân tài chính; còn nhập khẩu máy móc, linh kiện được ghi nhận ở cán cân vãng lai. Hai dòng này có thể tự cân bằng nhau, giúp giảm nhu cầu can thiệp bằng dự trữ ngoại hối.

Ngoài ra, lãi suất cũng đóng vai trò quan trọng. Mặt bằng lãi suất trong nước tăng lên đã giúp thu hẹp chênh lệch khoảng cách giữa VND và USD. Khi lãi suất VND đủ hấp dẫn, dòng tiền có ít động lực chuyển ra nước ngoài để tìm kiếm lợi suất cao hơn. Trong bối cảnh thị trường kỳ vọng Fed có thể giảm lãi suất, còn lãi suất trong nước neo ở mức cao, áp lực lên VND được giảm bớt.

Lưu ý rủi ro

Tuy nhiên, sự ổn định tỷ giá không đồng nghĩa với việc rủi ro đã biến mất. Ông Trần Ngọc Báu lưu ý áp lực từ nhập siêu thường có độ trễ khoảng một quý. Doanh nghiệp có thể ký hợp đồng trước, nhưng nghĩa vụ thanh toán ngoại tệ phát sinh sau. Vì vậy, thâm hụt thương mại hiện nay có thể chỉ phản ánh lên tỷ giá rõ hơn trong 1 - 2 tháng tới nếu các nguồn cung ngoại tệ không đủ cân đối.

Một rủi ro lớn khác đến từ chính sách thuế quan của Mỹ. Cả hai vị chuyên gia đều đồng tình quan điểm đây là biến số quan trọng cần theo dõi. Nếu Mỹ áp thêm thuế đối với hàng hóa Việt Nam, đặc biệt trong các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, giày dép, điện tử, tác động có thể lan sang cán cân thương mại, dòng vốn FDI và kỳ vọng tỷ giá.

Điểm đáng chú ý là nếu chỉ Việt Nam và một số ít quốc gia bị áp thuế, năng lực cạnh tranh của hàng Việt Nam vào thị trường Mỹ sẽ chịu ảnh hưởng lớn hơn nhiều so với trường hợp thuế được áp rộng cho nhiều đối tác.

Về lãi suất, khả năng tăng thêm là không lớn, nhưng giảm rõ rệt cũng chưa dễ. TS Nguyễn Tú Anh phân tích muốn lãi suất giảm cần giải quyết bài toán thanh khoản hệ thống ngân hàng, đồng thời cần dòng vốn nước ngoài tiếp tục vào tốt và giải ngân đầu tư công được đẩy mạnh. Khi vốn Kho bạc Nhà nước được đưa vào nền kinh tế thông qua đầu tư công, dòng tiền có thể quay lại hệ thống ngân hàng và giảm áp lực huy động.

Còn theo ông Trần Ngọc Báu, mặt bằng lãi suất hiện nay có thể là trạng thái cân bằng mới, đủ cao để giữ dòng vốn ở lại, hỗ trợ tỷ giá, đồng thời tạo lãi suất thực dương cho người gửi tiền trong bối cảnh lạm phát quanh 4,5 - 5%. Nhưng hệ thống ngân hàng vẫn có sự lệch pha giữa tăng trưởng tín dụng và huy động, đặc biệt ở các ngân hàng nhỏ hoặc ngân hàng có liên hệ nhiều với bất động sản. Vì vậy, lãi suất khó giảm mạnh nếu nhu cầu vốn để tái cấu trúc bảng cân đối vẫn còn lớn.

Như vậy, sự ổn định của tỷ giá Việt Nam trong thời gian qua không phải là điều ngẫu nhiên. Nó đến từ sự bù đắp giữa nhập siêu và dòng vốn, từ vai trò của khu vực FDI, từ lãi suất nội địa tăng cao và từ kỳ vọng các cú sốc chi phí sẽ không kéo dài quá lâu. Để duy trì ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát, hệ thống ngân hàng đang hình thành một mặt bằng lãi suất cân bằng mới, trong khi nhà điều hành vẫn liên tục theo dõi sát chính sách thuế quan của Mỹ, biến động giá năng lượng toàn cầu, căng thẳng địa chính trị và chính sách điều hành thanh khoản trong nước.

Nguồn: Tỷ giá Việt Nam giữ ổn định giữa nhiều sức ép