Giải cứu nguồn lực “mắc kẹt” trong đất

Dự án Khu dân cư Bình Trưng Đông – Cát Lái rộng 154 ha được giao đất từ năm 2001 nhưng đến nay vẫn chưa hoàn tất đền bù và hạ tầng.

Các cơ chế đặc thù mới từ Trung ương đang mở ra kỳ vọng lớn cho quá trình tháo gỡ các dự án tồn đọng kéo dài tại TP HCM. Nếu xử lý hiệu quả các “điểm nghẽn” pháp lý, thành phố không chỉ giải phóng được lượng lớn nguồn lực đất đai, vốn đầu tư mà còn tạo thêm dư địa cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Nguồn lực bị lãng phí lớn

Vừa qua, TP HCM đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt như ban hành Kế hoạch 34/KH-UBND, Chỉ thị 45/CT-UBND và thành lập Tổ công tác đặc biệt rà soát, tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng do Chủ tịch UBND thành phố trực tiếp làm Tổ trưởng. Hiện nay, Sở Tài chính TP HCM đã công bố danh mục 838 dự án và khu đất tồn đọng thuộc nhiều nhóm lĩnh vực, như đầu tư tư nhân, PPP, đầu tư công, tài sản công và dự án của doanh nghiệp Nhà nước.

Tuy nhiên, số lượng dự án được tháo gỡ dứt điểm trên thực tế chưa nhiều. Trong danh mục hiện nay vẫn còn khoảng 303 dự án mới ở trạng thái “đã cơ bản hoàn thành tháo gỡ”, “đã có chỉ đạo tháo gỡ”, “đang tháo gỡ theo chỉ đạo” hoặc “tiếp tục xử lý”.

Điều đó đồng nghĩa hàng trăm dự án vẫn chưa thể vận hành bình thường hoặc triển khai đầu tư đúng kế hoạch. Vấn đề lớn nhất hiện nay là các nguồn lực đang bị “đóng băng” trong các dự án kéo dài nhiều năm là rất lớn.

Chỉ tính riêng 838 dự án đã được Sở Tài chính TP HCM tổng hợp trước đây, đã có tổng diện tích sử dụng đất khoảng 17.000 ha với tổng vốn đầu tư khoảng 206.000 tỷ đồng. Sau khi Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) tiếp tục phối hợp rà soát cùng doanh nghiệp, số lượng dự án khó khăn, vướng mắc đã tăng lên khoảng 975 dự án.
Nguồn vốn đầu tư bị chôn vào dự án nhiều năm qua là sự lãng phí rất lớn. Hệ lụy không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp bị đình trệ dòng tiền, mà còn khiến nguồn cung thị trường suy giảm, ngân sách thất thu và nhiều khu vực đô thị rơi vào tình trạng ngổn ngang do dự án dang dở kéo dài.

Đơn cử trường hợp dự án Khu dân cư Bình Trưng Đông – Cát Lái rộng 154 ha được giao đất từ năm 2001 nhưng đến nay vẫn chưa hoàn tất đền bù và hạ tầng. Sau khi quyết định giao đất bị thu hồi, dự án rơi vào tình trạng kéo dài nhiều năm, khiến hàng trăm khách hàng chưa được giao nền nhà sau khoảng 25 năm.

Tương tự, tại Khu đô thị mới Bắc Rạch Chiếc, nhiều dự án thành phần dù đã được giải phóng mặt bằng hoặc đầu tư hạ tầng nhưng vẫn chưa thể triển khai tiếp do vướng mắc liên quan thanh tra, điều tra và thủ tục pháp lý.

Nếu không tháo gỡ nhanh, các dự án tiếp tục kéo dài sẽ tạo ra vòng luẩn quẩn về tài chính và pháp lý, ảnh hưởng dây chuyền tới doanh nghiệp, ngân hàng, người mua nhà và cả môi trường đầu tư của thành phố.

Cần phân loại rõ từng nhóm vướng mắc

Giải pháp quan trọng nhất hiện nay là phải tiếp tục rà soát đầy đủ các dự án còn sót thay vì chỉ dừng ở danh mục hiện hữu. Sau khi thành phố triển khai hệ thống cơ sở dữ liệu các công trình, dự án tồn đọng kéo dài (Hệ thống 45), nhiều doanh nghiệp vẫn tiếp tục gửi bổ sung hồ sơ dự án khó khăn, vướng mắc. Điều này cho thấy số lượng dự án tồn đọng thực tế có thể còn lớn hơn thống kê ban đầu.

Vì vậy, chúng tôi đề xuất TP HCM tiếp tục cho phép doanh nghiệp cập nhật thêm các dự án khó khăn lên hệ thống để bảo đảm không bỏ sót trường hợp cần xử lý. Song song với đó, cần khẩn trương phân loại từng nhóm vướng mắc để xác định rõ cơ quan và thẩm quyền giải quyết.

Đối với các dự án chỉ vướng thủ tục hành chính hoặc nghĩa vụ tài chính, cần đẩy nhanh xử lý ở cấp sở ngành và địa phương. Với các dự án liên quan thanh tra, điều tra hoặc có yếu tố pháp lý chồng chéo, cần cơ chế phối hợp liên ngành để tháo gỡ đồng bộ. Quá trình xử lý cũng cần có thời hạn và trách nhiệm cụ thể, tránh tình trạng dự án “đã có chỉ đạo” nhưng tiếp tục kéo dài nhiều năm mà không có chuyển biến thực tế.

Nếu tận dụng hiệu quả cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 29/2026/QH16 và triển khai quyết liệt ở địa phương, TP HCM có thể giải phóng lượng lớn nguồn lực đất đai, vốn đầu tư đang bị ách tắc, từ đó tạo động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.

Nguồn: Giải cứu nguồn lực “mắc kẹt” trong đất