Nhiều doanh nghiệp vi phạm trong sử dụng vốn trái phiếu sai mục đích

Ngày 12/02, Thanh tra Chính phủ ban hành Văn bản số 392/TB-TTCP, Thông báo Kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách pháp luật về phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) riêng lẻ và sử dụng nguồn tiền từ phát hành (TPDN) riêng lẻ.

Theo văn bản, Thanh tra Chính phủ thực hiện thanh tra đối với 26 tổ chức phát hành (TCPH); căn cứ đặc điểm, tính chất, yêu cầu của cuộc thanh tra được chia theo các lĩnh vực hoạt động.

Theo Thông báo Kết luận Thanh tra, thể chế, khung pháp lý về phát hành TPDN ngày càng được hoàn thiện từ Luật, Nghị định của Chính phủ, các Thông tư của Bộ Tài chính nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch trên thị trường TPDN, giảm thiểu các rủi ro của thị trường.

Bất động sản (10 TCPH với 88 mã trái phiếu, giá trị 52.573.409 triệu đồng): Công ty TNHH DCT Partners Việt nam, Tổng công ty CP Đầu tư Phát triển Xây dựng, Công ty CP Đầu tư thương mại Bình Tân, Công ty CP Đầu tư và Kinh doanh nhà Khang Điền, Công ty CP Tập đoàn R&H, Công ty CP Đầu tư Nam Long, Công ty CP Hưng Thịnh Land, Công ty CP Hưng Thịnh Investmnet, Công ty CP Ngoại thương và phát triển địa ốc Châu Lục, Công ty CP Hội An Invest.

Năng lượng (03 TCPH với 05 mã trái phiếu, giá trị 3.832.500 triệu đồng): Công ty CP Tập đoàn PC1, Công ty CP Xây dựng và Năng lượng VCP, Công ty CP Năng lượng Bắc Phương.

Thương mại dịch vụ (06 TCPH với 70 mã trái phiếu, giá trị 20.305.000 triệu đồng): Công ty CP Xuất nhập khẩu Vật tư Nông nghiệp III, Công ty CP Tổng hợp Thế giới Xanh, Công ty CP Đầu tư và Quản lý khách sạn TNH, Công ty TNHH Nam Rạch Chiếc, Công ty CP Dịch vụ giải trí Hưng Thịnh Quy Nhơn; Công ty CP Đầu tư Thành Thành Công.

Kinh doanh chứng khoán (02 TCPH với 53 mã trái phiếu, giá trị 18.376.224 triệu đồng): Công ty CP Chứng khoán Rồng Việt, Công ty CP Chứng khoán Tiên Phong.

Sản xuất kinh doanh (02 TCPH với 31 mã trái phiếu, giá trị 13.097.600 triệu đồng): Công ty CP Tập đoàn Gelex, Công ty CP Thành Thành Công - Biên Hoà.

Lĩnh vực khác (03 TCPH với 24 mã trái phiếu, giá trị 11.593.576 triệu đồng): Công ty CP Cá Tầm Việt Nam, Công ty CP Tập đoàn Đầu tư I.P.A, Công ty CP Cơ điện lạnh.

Thanh tra 26 TCPH với giai đoạn phát hành hơn 119.777 tỷ đồng

Theo thông tin, báo cáo về kết quả hoạt động kinh doanh của các TCPH còn dư nợ trái phiếu tại thời điểm 30/11/2024 (20 TCPH): có 13/20 TCPH có kết quả hoạt động kinh doanh tại thời điểm 31/12/2024 có lãi, 07/20 TCPH có kết quả hoạt động kinh doanh tại thời điểm 31/12/2024 lỗ.

Theo số liệu và báo cáo của các TCPH, trong giai đoạn từ 2019 đến 30/11/2024: 26 TCPH được thanh tra có 271 mã trái phiếu với tổng giá trị 119.778.309 triệu đồng (trong đó có 19 mã trái phiếu phát hành trước 01/01/2019 còn lưu hành tại 01/01/2019 với tổng giá trị 9.049.134 triệu đồng; phát hành mới trong giai đoạn 2019- 30/11/2024 là 252 mã trái phiếu với giá trị 110.729.175 triệu đồng).

Mục đích phát hành của các TCPH như sau: (1) Tăng quy mô vốn hoạt động: 15 TCPH với 117 mã trái phiếu, giá trị 56.525.868 triệu đồng; (2) Thực hiện các chương trình, dự án đầu tư: 10 TCPH với 25 mã trái phiếu, giá trị 16.752.600 triệu đồng; (3) Cơ cấu lại nguồn vốn: 07 TCPH với 27 mã trái phiếu, giá trị 14.416.300 triệu đồng; (4) Còn lại 102 mã trái phiếu, giá trị 32.083.541 triệu đồng có từ 02 mục đích phát hành trở lên: vừa tăng quy mô vốn hoạt động và/hoặc thực hiện các chương trình, dự án đầu tư và/hoặc cơ cấu lại nguồn vốn.

Trong giai đoạn thanh tra, có 06 TCPH đã thanh toán hết trái phiếu (tất toán khi đến hạn và/hoặc mua lại trước hạn toàn bộ trái phiếu) với giá trị 9.707.576 triệu đồng; có 17 TCPH đã tất toán một số mã trái phiếu, mua lại trước hạn toàn bộ một phần trái phiếu với giá trị 52.862.270 triệu đồng. Đến thời điểm 30/11/2024, còn 20 TCPH có trái phiếu lưu hành là 119 mã trái phiếu với tổng giá trị 57.208.463 triệu đồng, trong đó có 03 TCPH có nợ quá hạn đối với gốc và lãi trái phiếu với tổng số tiền nợ trên 10.625.388 triệu đồng (nợ gốc quá hạn 10.242.763 triệu đồng; nợ lãi quá hạn trên 382.625 triệu đồng).

Kết luận tại Thông báo nêu: Thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại Việt Nam trong những năm gần đây đã phát triển mạnh mẽ, trở thành một kênh huy động vốn quan trọng cho các doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp huy động nguồn vốn dài hạn với chi phí thấp hơn so với vay ngân hàng, đồng thời không làm thay đổi quyền sở hữu như khi phát hành cổ phiếu, điều này đặc biệt phù hợp với các doanh nghiệp có nhu cầu tài trợ các dự án lớn hoặc tái cơ cấu nợ. Việc phát hành TPDN đã góp phần làm gia tăng khả năng tài chính cho các doanh nghiệp, tạo tiền đề cho các hoạt động tăng trưởng kinh tế, đây là một kênh dẫn vốn quan trọng, hỗ trợ sự phát triển bền vững của nền kinh tế, góp phần giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng trong việc huy động vốn ngắn hạn để cho vay trung dài hạn, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu tài chính trung và dài hạn, đặc biệt trong các lĩnh vực như bất động sản, xây dựng, sản xuất. Về thể chế, khung pháp lý về phát hành TPDN ngày càng được hoàn thiện từ Luật, Nghị định của Chính phủ, các Thông tư của Bộ Tài chính nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch trên thị trường TPDN, giảm thiểu các rủi ro của thị trường.

Vẫn còn tồn tại, hạn chế, khuyết điểm, vi phạm

Tuy nhiên, qua thanh tra việc chấp hành chính sách pháp luật về phát hành TPDN riêng lẻ và sử dụng nguồn tiền từ TPDN đối với 26 TCPH hoạt động trong nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau như bất động sản, năng lượng, kinh doanh chứng khoán, thương mại dịch vụ, sản xuất kinh doanh và lĩnh vực khác; căn cứ tài liệu, báo cáo của các TCPH, các cơ quan, đơn vị liên quan cho thấy vẫn còn một số tồn tại, hạn chế, khuyết điểm, vi phạm.

Cụ thể về phát hành/chào bán trái phiếu chưa đáp ứng điều kiện theo quy định: Có 05 TCPH phát hành/chào bán trái phiếu chưa đáp ứng đủ điều kiện theo quy định (Công ty CP Xuất nhập khẩu Vật tư Nông nghiệp III, Công ty CP Tổng hợp Thế giới Xanh, Công ty CP Đầu tư Thành Thành Công, Công ty CP Thành Thành Công Biên Hòa, Công ty CP Tập đoàn Đầu tư I.P.A).

Về việc thông báo và đăng ký phát hành trái phiếu: Có 01 TCPH (Công ty CP Thành Thành Công Biên Hòa) phát hành trái phiếu không có văn bản đăng ký (thông báo) gửi Bộ Tài chính theo quy định.

Về công bố thông tin trước phát hành: Một số TCPH có vi phạm, khuyết điểm về công bố thông tin trước phát hành, gồm: 17 TCPH công bố thông tin chưa đầy đủ nội dung theo quy định, như: thông tin cụ thể về mục đích phát hành, chưa nêu thời điểm giải ngân nguồn vốn từ phát hành trái phiếu, ngày dự kiến phát hành, thông tin về tài sản đảm bảo không đầy đủ (Công ty CP Đầu tư và Kinh doanh nhà Khang Điền, Công ty CP Đầu tư và Quản lý khách sạn TNH, Công ty CP Hưng Thịnh Land, Công ty CP Cá Tầm Việt Nam, Công ty CP Tập đoàn Đầu tư I.P.A, Công ty CP Tập đoàn Gelex, Công ty CP Hưng Thịnh Investment, Công ty CP Đầu tư Thành Thành Công, Công ty CP Đầu tư Nam Long, Công ty CP Thành Thành Công Biên Hòa, Công ty CP Năng lượng Bắc Phương, Công ty CP Chứng khoán Tiên Phong, Công ty CP Tập đoàn R&H, Công ty CP Hưng Thịnh Land, Công ty CP Ngoại thương và phát triển đầu tư Địa ốc Châu Lục, Công ty CP Hội An Invest, Công ty CP Chứng khoán Rồng Việt).

Có 03 TCPH công bố thông tin trước đợt chào bán không đúng thời hạn theo quy định (Công ty CP Đầu tư và Quản lý khách sạn TNH, Công ty CP Hưng Thịnh Land, Công ty CP Chứng khoán Rồng Việt).

Có 01 TCPH (Công ty CP Thành Thành Công Biên Hòa) không công bố thông tin phải công bố theo quy định (không công bố phương án phát hành).

Các nội dung khác như: Công ty CP Ngoại thương và Phát triển đầu tư Địa ốc Châu Lục ban hành Nghị quyết phê duyệt phương án phát hành trái phiếu có nội dung chưa chặt chẽ.

Thông báo cũng chỉ ra các vi phạm về chấp hành các quy định sau khi phát hành/chào bán thành công như về đăng ký, lưu ký, hay về tài sản đảm bảo thì trong số 26 TCPH được kiểm tra, có 20 TCPH phát hành trái phiếu với 137 mã trái phiếu, giá trị 84.314.509 triệu đồng, có biện pháp bảo đảm (bảo lãnh và/hoặc tài sản đảm bảo).

Theo Thông báo, qua kiểm tra cho thấy, có 03 TCPH có vi phạm, khuyết điểm về tài sản đảm bảo, như: chưa có bảo lãnh, thiếu tài sản đảm bảo theo công bố thông tin, tài sản đảm bảo chưa đăng ký giao dịch bảo đảm, chưa thực hiện phong toả tài sản đảm bảo là cổ phiếu/cổ phần, tài sản đảm bảo không đủ điều kiện để thế chấp, tài sản đảm bảo không đủ tỷ lệ bảo đảm tối thiểu theo cam kết bảo đảm tại điều kiện, điều khoản trái phiếu, không bổ sung tài sản đảm bảo theo yêu cầu tại Nghị quyết của người sở hữu trái phiếu.

Kết luận Thanh tra cũng nêu qua kiểm tra cho thấy, hầu hết các TCPH đều có vi phạm, khuyết điểm về công bố thông tin, cụ thể như không thực hiện công bố thông tin (1 TCPH); 10 TCPH không công bố thông tin định kỳ 06 tháng, hàng năm về Báo cáo tài chính, tình hình sử dụng tiền thu được từ phát hành trái phiếu, tình hình thanh toán gốc lãi trái phiếu, tình hình thực hiện các cam kết của doanh nghiệp phát hành đối với người sở hữu trái phiếu; 03 TCPH công bố thông tin chưa đầy đủ nội dung theo quy định. Qua kiểm tra cho thấy có 05 TCPH chậm công bố thông tin về kết quả chào bán trái phiếu; 19 TCPH chậm công bố thông tin định kỳ 06 tháng, hàng năm về Báo cáo tài chính, tình hình sử dụng tiền thu được từ phát hành trái phiếu, tình hình thanh toán gốc lãi trái phiếu, tình hình thực hiện các cam kết của doanh nghiệp phát hành đối với người sở hữu trái phiếu; 03 TCPH chậm công bố thông tin về việc mua lại trái phiếu trước hạn.

Đáng chú ý có 02 TCPH công bố thông tin có nội dung chưa chính xác về thời gian mua lại trước hạn, về tình hình sử dụng nguồn vốn từ phát hành trái phiếu đã được kiểm toán. Ngoài ra, một số TCPH công bố thông tin về Báo cáo tình hình sử dụng nguồn vốn từ phát hành trái phiếu không phù hợp thực tế kiểm tra.

Báo cáo chỉ ra về thanh toán gốc, lãi trái phiếu: 26 TCPH được thanh tra, trong giai đoạn thanh tra, tính từ thời điểm phát hành đến 30/11/2024, các TCPH đã thanh toán trả tiền gốc trái phiếu 62.569.846 triệu đồng; trả tiền lãi trái phiếu 26.719.398 triệu đồng, qua thanh tra cho thấy:

Có 02 TCPH mặc dù đã thanh toán đủ gốc, lãi cho nhà đầu tư nhưng còn có một số kỳ chậm trả lãi TPDN cho nhà đầu tư.

Có 03 TCPH đã không thanh toán đầy đủ gốc, lãi trái phiếu; quá hạn thanh toán gốc, lãi trái phiếu từ năm 2023 với số tiền quá hạn chưa trả lên đến hàng nghìn tỷ đồng, quá trình phát hành trái phiếu và sử dụng tiền từ trái phiếu có nhiều vi phạm, nhất là các vi phạm trong việc sử dụng vốn trái phiếu có tính chất phức tạp, tình hình tài chính hiện nay hết sức khó khăn, số lượng nhà đầu tư hiện đang nắm giữ trái phiếu rất lớn (trong đó có hàng nghìn nhà đầu tư cá nhân), cần phải được các cơ quan chức năng có liên quan xem xét, kiểm tra, giám sát chặt chẽ, tránh nguy cơ đổ vỡ, rủi ro cho các nhà đầu tư, ảnh hưởng đến thị trường vốn và trật tự an ninh xã hội.

Theo báo cáo, có 14 TCPH đã sử dụng số tiền thu được của một số mã trái phiếu không đúng với phương án đã được phê duyệt, công bố thông tin hoặc không đúng quy định pháp luật, chưa thực hiện đúng theo quy định tại tại khoản 1 Điều 38 Nghị định số 90/2011/NĐ-CP, khoản 2 Điều 5 Nghị định số 163/2018/NĐ-CP, khoản 2 Điều 5 Nghị định số 153/2020/NĐ-CP và trách nhiệm của TCPH trong quản lý, sử dụng theo quy định tại khoản 2 Điều 35 Nghị định số 163/2018/NĐ-CP, khoản 2 Điều 34 Nghị định số 153/2020/NĐ-CP: Công ty CP Tập đoàn PC1 (90.000 triệu đồng), Công ty CP Chứng khoán Rồng Việt (175 triệu đồng), Công ty CP Tập đoàn Gelex (1.205.462 triệu đồng), Công ty CP dịch vụ giải trí Hưng Thịnh Quy Nhơn (416.875 triệu đồng), Công ty CP Hưng Thịnh Investment (27.409 triệu đồng), Công ty CP Hưng Thịnh Land (349.718 triệu đồng), Công ty CP Đầu tư và Kinh doanh nhà Khang Điền (100.646 triệu đồng), Công ty TNHH Nam Rạch Chiếc (10.135 triệu đồng), Tổng Công ty CP Đầu tư Phát triển Xây dựng (520.500 triệu đồng), Công ty CP Đầu tư Nam Long (245.000 triệu đồng), Công ty CP Thành Thành Công Biên Hòa (1.067.392 triệu đồng), Công ty CP Đầu tư Thành Thành Công (600.000 triệu đồng), Công ty CP Đầu tư và Quản lý khách sạn TNH (79.000 triệu đồng), Công ty CP Tập đoàn Đầu tư I.P.A (3.573.992 triệu đồng).

Có 08 TCPH sử dụng tiền thu từ phát hành TPDN để chuyển cho đối tác theo các hợp đồng hợp tác đầu tư hoặc bổ sung vốn cho công ty con nhưng không cung cấp được căn cứ, tài liệu chứng minh việc quản lý, giám sát được mục đích sử dụng vốn TPDN; và/hoặc sử dụng tiền thu được từ phát hành để hợp tác đầu tư, một số dự án chưa đủ điều kiện huy động vốn, chưa thực hiện đúng theo quy định. Ngoài ra, qua kiểm tra còn có một số TCPH chưa tuân thủ quy trình chào bán trái phiếu theo quy định, như: thu và sử dụng tiền trái phiếu trước ngày phát hành trái phiếu; chuyển tiền trái phiếu để đặt cọc nhận chuyển nhượng cổ phần từ năm 2021 đến nay chưa thực hiện việc chuyển nhượng; thanh toán khi chưa đảm bảo thủ tục, thanh toán vượt giá trị hợp đồng; sử dụng tiền thu từ trái phiếu không đúng kế hoạch sử dụng tiền đã công bố thông tin cho nhà đầu tư, vi phạm khác; sử dụng tiền thu được từ đợt phát hành trái phiếu cho mục đích khác trước khi Hội nghị người sở hữu trái phiếu thông qua Nghị quyết về việc thay đổi mục đích sử dụng số tiền thu được từ đợt phát hành trái phiếu; không thực hiện đúng cam kết với Nhà đầu tư tại Hợp đồng đặt mua trái phiếu; cho vay, gửi ngân hàng trước khi sử dụng vào mục đích theo phương án phát hành); sử dụng để đặt cọc hợp tác kinh doanh vào các dự án chưa đủ điều kiện huy động vốn; thực hiện phương thức phát hành trái phiếu không phù hợp, thông tin về trái phiếu doanh nghiệp trên chuyên trang không có đủ nội dung theo quy định, ...

Kiến nghị bổ sung, sửa đổi Nghị định về phát hành TPDN riêng lẻ

Từ kết quả thanh tra và các nội dung kết luận, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan nghiên cứu, tham mưu sửa đổi, bổ sung Nghị định của Chính phủ về phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ và ban hành các Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính để khắc phục những tồn tại, hạn chế, vướng mắc, bất cập đã được chỉ ra tại Kết luận thanh tra.

Cùng với đó đề nghị Bộ Tài chính chỉ đạo Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước căn cứ quy định pháp luật có liên quan để xem xét, xử lý theo thẩm quyền đối với những vi phạm của các TCPH và các đơn vị tư vấn liên quan đã nêu tại kết luận thanh tra và các phụ lục kèm theo kết luận thanh tra, báo cáo kết quả thực hiện với Thanh tra Chính phủ theo quy định; tăng cường thanh tra, kiểm tra, rà soát, xử lý vi phạm đối với các tổ chức phát hành, đơn vị tư vấn trong việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, sử dụng vốn trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ và việc công bố thông tin theo quy định của pháp luật. Trong quá trình xem xét, xử lý, trường hợp phát hiện có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng, gây hậu quả thì chuyển thông tin vụ việc cho cơ quan chức năng xem xét, xử lý theo quy định và các chỉ đạo đến Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội.

Đối với các tổ chức phát hành, Thanh tra Chính phủ yêu cầu các tổ chức phát hành khẩn trương rà soát, khắc phục các tồn tại, khuyết điểm và hậu quả (nếu có) đã được nêu tại kết luận thanh tra và các phụ lục kèm theo; thực hiện nghiêm các yêu cầu, chỉ đạo của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội về các nội dung xử lý vi phạm phát hiện qua thanh tra theo quy định của pháp luật về TPDN và pháp luật có liên quan; báo cáo kết quả thực hiện đến Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để tổng hợp, báo cáo Bộ Tài chính và Thanh tra Chính phủ.

Thanh tra Chính phủ cũng chuyển thông tin đến Bộ Công an, cung cấp thông tin về những vi phạm, khuyết điểm của 03 công ty được nêu tại Kết luận thanh tra để Bộ Công an xem xét, xử lý theo thẩm quyền.

Nguồn: Nhiều doanh nghiệp vi phạm trong sử dụng vốn trái phiếu sai mục đích