Ngân hàng và thách thức kiểm soát thanh khoản

Bài toán thanh khoản

Trong báo cáo mới đây của VDSC, các chuyên gia phân tích nhận định bài toán kiểm soát thanh khoản là một trong những thách thức trực tiếp và rõ ràng nhất với ngành ngân hàng trong năm 2026. Thực tế, áp lực này đã hiện hữu khi tín dụng tăng 1,4% còn huy động vốn mới chỉ tăng 0,8% trong 2 tháng đầu năm.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến áp lực thanh khoản hệ thống. Đầu tiên, việc tín dụng tăng trưởng mạnh mẽ trong năm 2025 (tăng 19,1%) trong khi tăng trưởng huy động vốn chỉ tăng 14,1% là nguyên nhân chính tạo áp lực rõ rệt lên thanh khoản hệ thống. Các chỉ số thanh khoản, đặc biệt là tỷ lệ cho vay/tiền gửi (LDR), cũng ghi nhận xu hướng gia tăng rõ rệt trong năm 2025.

Theo báo cáo tài chính của 27 ngân hàng niêm yết trên sàn chứng khoán, tính đến 31/12/2025, chỉ có 8 ngân hàng ghi nhận tỷ lệ LDR dưới 85%. Trong khi đó, có 4 ngân hàng gồm VPBank, VietinBank, VIB, SeABank đưa tỷ lệ này vượt mức 100%.

Tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn (SMLR) tăng cao ở hầu hết các ngân hàng.

Một nguyên nhân khác là quy mô, cấu trúc kỳ hạn tín dụng. Trong một sự kiện mới đây, ông Đào Minh Tú, Nguyên Phó Thống đốc Thường trực NHNN, Ủy viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính, Tiền tệ Quốc gia cho biết, phần lớn tiền gửi tiết kiệm của người dân là ngắn hạn, chủ yếu là 1 năm, hiếm có người gửi 5 năm, trong khi nhu cầu vốn cho các dự án đầu tư lại là dài hạn. Điều này tạo ra áp lực và rủi ro rất lớn cho hoạt động của ngân hàng khi phải dùng vốn ngắn hạn cho vay dài hạn.

Còn theo số liệu của FiinRatings, khoảng 80% nguồn vốn của hệ thống là ngắn hạn, trong khi gần một nửa dư nợ cho vay là trung và dài hạn. Cấu trúc này khiến hệ thống ngân hàng phụ thuộc về mặt cấu trúc vào việc liên tục đảo nợ tiền gửi, tạo ra rủi ro thanh khoản hệ thống mà các công cụ chính sách tiền tệ chỉ có thể bù đắp một phần.

Bên cạnh đó, việc loại bỏ hoàn toàn tiền gửi của Kho bạc Nhà nước khỏi cách tính tỷ lệ dư nợ tín dụng trên vốn huy động (LDR) theo Thông tư 26/2022 (có hiệu lực từ tháng 1/2026) sẽ làm thắt chặt các tỷ lệ báo cáo một cách cơ học.

Tác động là gì?

Theo VDSC, khi thanh khoản hệ thống ngân hàng trở nên căng thẳng, mặt bằng lãi suất huy động có xu hướng tăng trong ngắn hạn trước khi tỷ lệ LDR được đưa về mức kiểm soát và giúp lãi suất dần tìm được điểm cân bằng.

Thực tế, áp lực thanh khoản đã và đang đẩy lãi suất tăng mạnh từ cuối năm 2025 đến nay. Chỉ tính riêng từ đầu tháng 3, đã có khoảng 15 ngân hàng điều chỉnh tăng lãi suất huy động, bao gồm cả Big4 lẫn các ngân hàng TMCP quy mô lớn. Thậm chí, một số ngân hàng đã tăng lãi suất hai lần trong thời gian ngắn và mức lãi suất thực nhận (bao gồm ưu đãi) có thể lên tới trên 9%/năm đối với nhóm khách hàng phổ thông.

Diễn biến lãi suất huy động của nhóm ngân hàng quốc doanh và ngân hàng TMCP quy mô lớn.

Bên cạnh đó, các ngân hàng mà còn phải siết chặt tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn (SMLR), vốn đã có xu hướng gia tăng trong năm 2025. Việc đồng thời tuân thủ các chỉ tiêu an toàn này khiến dư địa mở rộng tín dụng của hệ thống ngân hàng bị thu hẹp. Khi khả năng cung ứng vốn bị hạn chế, các ngân hàng buộc phải chọn lọc phân bổ tín dụng, ưu tiên cho các lĩnh vực có tính lan tỏa cao như sản xuất, hạ tầng và đầu tư công nhằm hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Theo FiinRatings, hệ quả là dòng vốn tín dụng truyền thống trở nên khắt khe hơn đối với các lĩnh vực phi ưu tiên. Đặc biệt, các doanh nghiệp bất động sản không có quan hệ tín dụng mạnh hoặc không thuộc nhóm dự án được ưu tiên sẽ phải đối mặt với việc bị siết hạn mức vay vốn, qua đó làm gia tăng áp lực huy động vốn từ các kênh khác.

Tuy nhiên, ở góc độ tích cực, sự dịch chuyển này cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc tài chính theo hướng bền vững hơn. Như ông Đào Minh Tú nhận định, cốt lõi vẫn nằm ở việc nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp, giảm sự phụ thuộc vào vốn vay và tăng cường vốn chủ sở hữu.

“Doanh nghiệp bây giờ đi vay mà không có vốn đối ứng, kiểu ‘tay không bắt giặc’, thì trách nhiệm rất thấp, hiệu quả cũng không cao. Muốn vay vốn thì phải có năng lực tài chính. Khi doanh nghiệp mạnh lên, sử dụng vốn tốt hơn, thì mới tạo được dòng tiền ổn định để trả nợ cho ngân hàng, qua đó gián tiếp củng cố thanh khoản cho hệ thống ngân hàng”, ông nói.

Song song với đó, đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản, chủ động đa dạng hóa nguồn vốn thông qua phát hành trái phiếu hoặc huy động vốn cổ phần, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng.

Trong bối cảnh tín dụng ngân hàng bị kiểm soát chặt hơn, việc phát triển các kênh dẫn vốn thay thế không chỉ là lựa chọn, mà dần trở thành yêu cầu tất yếu nhằm giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng, đồng thời góp phần hình thành một cấu trúc tài chính cân bằng và bền vững hơn cho nền kinh tế.

Nguồn:Ngân hàng và thách thức kiểm soát thanh khoản