Đột phá tư duy quản lý ngoại hối, thúc đẩy đầu tư ra nước ngoài

Đây là bước đi cần thiết để đồng bộ hóa khung pháp lý với Luật Đầu tư 2025, vốn có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, đồng thời đáp ứng các yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh dòng vốn ngoại tệ ngày càng biến động phức tạp.

Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 12 với các quy định mới kỳ vọng tạo bước ngoặt trong quản lý dòng vốn đầu tư quốc tế của Việt Nam. Ảnh minh họa phá tư duy quản lý ngoại hối: Ưu tiên hậu kiểm, thúc đẩy đầu tư ra nước ngoài. (Ảnh minh họa)

Luật Đầu tư 2025 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026, trong đó có quy định nội dung mới về việc nhà đầu tư thực hiện thủ tục đăng ký giao dịch ngoại hối theo quy định của pháp luật về quản lý ngoại hối mà không phải thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài (GCNĐKĐTRNN) trong các trường hợp: (i) Dự án đầu tư ra nước ngoài có mức vốn đầu tư ra nước ngoài nhỏ hơn mức quy định của Chính phủ và không thuộc ngành, nghề đầu tư ra nước ngoài có điều kiện theo quy định tại khoản 1 Điều 41 của Luật này; (ii) Dự án đầu tư ra nước ngoài gắn với quốc phòng, an ninh triển khai theo thỏa thuận giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ các nước; (iii) Dự án đầu tư ra nước ngoài của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước và tổ chức kinh tế khác theo quy định của Chính phủ (Khoản 3, Điều 42).

Theo thuyết minh cơ sở pháp lý của Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 12, đây là những nội dung thay đổi lớn so với Luật Đầu tư 2020, theo đó Luật cho phép áp dụng cơ chế không cấp GCNĐKĐTRNN đối với một số trường hợp mà chỉ yêu cầu nhà đầu tư thực hiện thủ tục đăng ký giao dịch ngoại hối nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Với những thay đổi mới tại Luật Đầu tư 2025 và chức năng, nhiệm vụ của NHNN đang được quy định dự kiến tại Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 31/2021/NĐ-CP, hoạt động quản lý ngoại hối đối với lĩnh vực đầu tư ra nước ngoài phát sinh nhiều nội dung thay đổi với mức độ phức tạp hơn, trách nhiệm quản lý của NHNN lớn hơn với phạm vi quản lý rộng hơn so với chức năng, nhiệm vụ của NHNN tại Nghị định 31/2021/NĐ-CP, như quy định giao NHNN thực hiện thủ tục đăng ký giao dịch ngoại hối đối với các dự án không phải thực hiện thủ tục cấp GCNĐKĐTRNN (dự án có vốn ĐTRNN dưới 07 tỷ, dự án gắn với quốc phòng, an ninh, dự án của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước…). Do đó, NHNN cho biết quy định về quản lý ngoại hối cần chỉnh sửa để phù hợp với quy định mới tại Luật Đầu tư 2025 và Dự thảo Nghị định hướng dẫn.

Trong thực tiễn, mặc dù thời gian qua NHNN không ghi nhận nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện việc chuyển tiền ra nước ngoài và chuyển tiền về Việt Nam liên quan đến hoạt động đầu tư ra nước ngoài, tuy nhiên, từ thời điểm Thông tư 12/2016/TT-NHNN có hiệu lực đến nay, điều kiện kinh tế - xã hội đã có nhiều thay đổi như lĩnh vực đầu tư đa dạng hơn, bổ sung thêm nhiều hình thức đầu tư mới, quốc gia tiếp nhận đầu tư mở rộng hơn, sự biến động của dòng vốn ngoại tệ vào – ra khỏi lãnh thổ ngày càng phức tạp hơn. Do đó, cần bổ sung quy định quản lý ngoại hối để hướng dẫn chi tiết về hồ sơ, trình tự, thủ tục đăng ký giao dịch ngoại hối liên quan đến hoạt động đầu tư ra nước ngoài

Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 12 bao gồm 09 Chương, 37 Điều với các nội dung với nhiều nội dung. Trong đó, điểm mới nổi bật là quy định đơn giản hóa thủ tục hành chính cho một nhóm đối tượng lớn. Thay vì bắt buộc phải có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài (GCNĐKĐTRNN) từ cơ quan quản lý đầu tư, Dự thảo cho phép nhà đầu tư thực hiện thẳng thủ tục đăng ký giao dịch ngoại hối với Ngân hàng Nhà nước trong các trường hợp phù hợp đối tượng theo Luật Đầu tư 2025.

Cùng với đó, quy định tại Dự thảo Thông linh hoạt trong việc mở và sử dụng tài khoản vốn. Theo đó, Dự thảo đã tháo gỡ những hạn chế cứng nhắc về số lượng tài khoản để phù hợp hơn với thực tế kinh doanh quốc tế:Đa dạng loại ngoại tệ: Thay vì chỉ giới hạn mở 01 tài khoản ngoại tệ tại 01 tổ chức tín dụng như trước, nhà đầu tư nay được phép mở tài khoản vốn đầu tư tương ứng với nhiều loại ngoại tệ khác nhau tại cùng một ngân hàng được phép cho mỗi dự án.Mở rộng phạm vi tài khoản: Cho phép sử dụng cả tài khoản đồng Việt Nam để chuyển vốn ra nước ngoài trong trường hợp quốc gia tiếp nhận đầu tư có ký kết các hiệp định thanh toán song phương hoặc đa phương cho phép sử dụng đồng nội tệ với Việt Nam.

Để bắt kịp các xu hướng đầu tư hiện đại, Dự thảo đã cập nhật các cơ chế thanh toán phức tạp mà Thông tư cũ chưa hướng dẫn chi tiết.

Dự thảo bổ sung quy định cho phép nhà đầu tư dùng cổ phần, phần vốn góp hoặc lợi nhuận của tổ chức kinh tế ở nước ngoài để thanh toán hoặc hoán đổi cho việc mua cổ phần của dự án đầu tư khác. Quy định chi tiết việc sử dụng lợi nhuận thu được ở nước ngoài để tái đầu tư hoặc hoán đổi nghĩa vụ phát sinh tại nước ngoài với đối tác có hoạt động tại Việt Nam.

Đáng chú ý, Dự thảo siết chặt tính minh bạch và trách nhiệm hậu kiểm. Song song với việc nới lỏng thủ tục đầu vào, Ngân hàng Nhà nước tăng cường trách nhiệm giám sát của ngân hàng và nhà đầu tư.

Từ góc độ cơ quan quản lý Bộ Tài chính quản lý về đầu tư, theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Thành Trung ở thời điểm ông vẫn giữ cương vị này (ông vừa được điều động, chỉ định tham gia Ban Chấp hành, Ban Thường vụ Thành ủy và giữ chức Phó Bí thư Thành ủy Hải Phòng, nhiệm kỳ 2025 - 2030) cho biết, năm 2026, Bộ cũng đã và đang tích cực hoàn thiện khung pháp lý để hỗ trợ các doanh nghiệp “vươn mình” ra thế giới.

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong thời điểm này là việc Bộ đang dự thảo Nghị định quy định về đầu tư ra nước ngoài, dự kiến sẽ tạo ra những đột phá về cải cách hành chính và mở rộng đối tượng đầu tư. Việc kiện toàn các quy định, đồng bộ hóa khung pháp lý quản lý đầu tư ra nước ngoài trong đó có quản lý ngoại hối, với Luật Đầu tư 2025, vì vậy, được kỳ vọng sẽ tạo bước ngoặt thúc đẩy hoạt động đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam ngày càng hiệu quả.

Thống kê của Bộ Tài chính cho biết, Việt Nam đã đầu tư ra nước ngoài ở 85 quốc gia và vùng lãnh thổ. Lũy kế đến cuối 2025, Việt Nam có 1.991 dự án đầu tư ra nước ngoài còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư ra nước ngoài trên 23,7 tỷ USD.

Nguồn: Đột phá tư duy quản lý ngoại hối, thúc đẩy đầu tư ra nước ngoài