Nhân dân tệ đứng trước ‘thời cơ lịch sử’ nhờ cuộc chiến Iran

Thách thức vị thế của USD

Cuộc chiến tại Iran có thể gây ra cú sốc trong ngắn hạn đối với Trung Quốc, song về dài hạn lại mở ra những lợi thế đáng kể cho nền kinh tế đang gặp nhiều thách thức của quốc gia này.

Đầu tháng này, một quan chức cấp cao của Iran cho biết Tehran đang cân nhắc cho phép một số tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, nhưng với điều kiện các giao dịch phải được thanh toán bằng đồng nhân dân tệ.

Trung Quốc đã bắt đầu giao dịch hợp đồng tương lai dầu mỏ bằng đồng nhân dân tệ vào năm 2018, mặc dù các hợp đồng dựa trên USD vẫn chiếm ưu thế. (Ảnh: Shutterstock)

“Ngay cả khi chỉ một phần nhỏ giao dịch chuyển sang sử dụng đồng tiền khác, nghịch lý sẽ rất rõ ràng: một cuộc chiến do Mỹ phát động lại góp phần bình thường hóa các giao dịch năng lượng ngoài USD, điều mà nhiều năm nỗ lực ngoại giao của Trung Quốc chưa đạt được”, bà Agathe Demarais, chuyên gia chính sách cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, nhận định nhận định trong một bài viết công bố ngày 25/3.

Diễn biến này làm dấy lên câu hỏi lớn hơn đối với thị trường toàn cầu: tương lai của “petrodollar”.

Trong một báo cáo nghiên cứu công bố hôm 25/3, ngân hàng lớn nhất nước Đức Deutsche Bank cũng đưa ra nhận định rằng cuộc chiến giữa Mỹ và Israel tại Iran có thể làm suy yếu vị thế thống trị mang tính lịch sử của đồng USD tại Trung Đông đồng thời củng cố sự nổi lên của một mô hình thay thế được gọi là “petroyuan”, dựa trên đồng tiền của Trung Quốc.

Theo các nhà phân tích, những hệ lụy từ cuộc xung đột kéo dài gần một tháng đang thử thách “nền tảng của chế độ petrodollar”. Không chỉ vậy, các thiệt hại đối với nền kinh tế các quốc gia vùng Vịnh “có thể thúc đẩy xu hướng rút bớt dự trữ tài sản ngoại tệ”, qua đó làm suy giảm vai trò trung tâm của đồng USD trong hệ thống tài chính quốc tế.

“Nếu các nước vùng Vịnh xích lại gần hơn với châu Á trong các mối quan hệ thương mại và đầu tư, và cuối cùng định giá ngày càng nhiều dầu mỏ bằng các đồng tiền khác thay vì USD, điều đó có thể tạo ra những tác động lan tỏa đáng kể đối với việc sử dụng USD trong thương mại và tích lũy tài sản toàn cầu”, báo cáo nêu rõ.

Trong nhiều thập kỷ qua, phần lớn dầu mỏ trên thế giới được định giá và thanh toán bằng đồng USD, dựa trên hệ thống hình thành từ thỏa thuận petrodollar năm 1974. Theo thỏa thuận này, Ả Rập Xê Út cam kết định giá dầu bằng USD và tái đầu tư phần thặng dư vào các tài sản định danh bằng USD, đổi lại là các đảm bảo an ninh từ phía Mỹ.

Cơ chế này đã góp phần thúc đẩy quá trình “đô la hóa” các chuỗi giá trị toàn cầu, khi dầu mỏ đóng vai trò đầu vào thiết yếu cho sản xuất và vận tải trên toàn thế giới. Nhờ đó, đồng USD không chỉ là phương tiện thanh toán mà còn trở thành tài sản dự trữ chủ chốt của nhiều quốc gia.

Tuy nhiên, áp lực đối với hệ thống này đã gia tăng trong những năm gần đây. Dầu mỏ từ hai quốc gia chịu lệnh trừng phạt là Nga và Iran đã được giao dịch bằng các đồng tiền không phải USD. Đồng thời, Ả Rập Xê Út cũng bắt đầu thử nghiệm thanh toán bằng các đơn vị tiền tệ khác trong một số dự án cơ sở hạ tầng.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc đã từng bước thúc đẩy vai trò của đồng nhân dân tệ trong thị trường năng lượng. Năm 2018, nước này triển khai các hợp đồng tương lai dầu mỏ định giá bằng nhân dân tệ, đặt nền móng cho khái niệm “petroyuan”. Dù vậy, quy mô các giao dịch bằng nhân dân tệ vẫn còn khiêm tốn so với các hợp đồng dựa trên USD, chủ yếu do các rào cản như kiểm soát vốn và khả năng chuyển đổi còn hạn chế của đồng tiền này.

Dẫu còn nhiều trở ngại, các nhà phân tích cho rằng bối cảnh địa chính trị hiện nay, đặc biệt là những biến động từ cuộc chiến tại Iran, có thể trở thành chất xúc tác thúc đẩy quá trình tái định hình trật tự tiền tệ trong thương mại dầu mỏ toàn cầu. Nếu xu hướng này tiếp diễn, vai trò thống trị của đồng USD có thể đối mặt với những thách thức ngày càng lớn trong những năm tới.

Sẵn sàng cho những kịch bản "cực đoan"

Là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, Trung Quốc phụ thuộc lớn vào nguồn dầu nhập khẩu. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển Hormuz, một “yết hầu” quan trọng của nguồn cung dầu thô toàn cầu, đều có thể đẩy chi phí năng lượng tăng cao, từ đó gây áp lực lên tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, rủi ro bề mặt này lại che khuất một thực tế phức tạp hơn.

Trung Quốc đang nắm giữ vị trí thống trị trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch toàn cầu. (Ảnh: VCG)

“Đối với Trung Quốc, sự gián đoạn tại eo biển Hormuz chắc chắn gây ra khó khăn. Nhưng đồng thời, nó cũng chứng minh tính đúng đắn trong chiến lược điện khí hóa mà Bắc Kinh theo đuổi”, bà Agathe Demarais cho hay.

Trong ngắn hạn, tác động tiêu cực là rõ ràng khi giá dầu tăng cao khiến chi phí sản xuất leo thang và làm suy giảm sức mua của người tiêu dùng.

Tuy nhiên, về dài hạn, xu hướng chuyển dịch khỏi dầu mỏ lại phù hợp với thế mạnh của Trung Quốc. Điện năng hiện chiếm tỷ trọng lớn hơn đáng kể trong cơ cấu tiêu thụ năng lượng của nước này so với Mỹ hay châu Âu, qua đó giúp giảm mức độ nhạy cảm trước các cú sốc giá dầu.

Không chỉ vậy, Trung Quốc đã dành nhiều năm xây dựng “bộ đệm” năng lượng với sự kết hợp giữa trữ lượng than nội địa dồi dào, năng lượng tái tạo tăng trưởng nhanh và lượng dự trữ dầu thô đáng kể. Nhờ đó, nước này có vị thế tốt hơn nhiều quốc gia khác trong việc chống chịu các cú sốc từ bên ngoài.

Các nhà phân tích của Bank of America nhận định trong một báo cáo rằng, nền kinh tế Trung Quốc hiện ở trạng thái tương đối sẵn sàng cho những “kịch bản cực đoan”.

Thậm chí, tình trạng suy giảm kéo dài của nền kinh tế Trung Quốc trong những năm gần đây có thể trở thành một lợi thế nhất định.

“Sau nhiều năm đối mặt với áp lực giảm phát, Trung Quốc có khả năng chịu đựng tốt hơn trước một mức lạm phát nhất định do giá năng lượng tăng”, nhóm phân tích cho biết.

Diễn biến thị trường đang phản ánh rõ xu hướng này. Kể từ khi xung đột nổ ra, chỉ số Điện xanh CSI của Trung Quốc đã tăng khoảng 10%, trong khi chỉ số CSI 300 lại giảm gần 4% trong bối cảnh thị trường chung bị bán tháo.

Cổ phiếu của “gã khổng lồ” sản xuất pin Contemporary Amperex Technology đã tăng tới 27%, trong khi GCL Energy Technology, một doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, ghi nhận mức tăng ấn tượng 45%.

Những biến động này cho thấy nhu cầu đối với năng lượng tái tạo có thể gia tăng mạnh mẽ, qua đó mang lại lợi thế cho Trung Quốc - quốc gia đang nắm giữ vị trí thống trị trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch toàn cầu.

Một lợi thế khác của Trung Quốc nằm ở việc kiểm soát các khoáng sản chiến lược. Theo bà Demarais, các nguyên tố đất hiếm, đầu vào thiết yếu cho các hệ thống vũ khí hiện đại, là lĩnh vực mà Trung Quốc chiếm ưu thế vượt trội về năng lực chế biến. Điều này có thể giúp Bắc Kinh gia tăng đòn bẩy khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị siết chặt.

Nguồn:Nhân dân tệ đứng trước ‘thời cơ lịch sử’ nhờ cuộc chiến Iran