Bộ Y tế muốn siết chặt toàn diện thuốc lá thế hệ mới, cấm trưng bày tại điểm bán

Ngày 27/2, Bộ Y tế tổ chức Hội thảo truyền thông chính sách Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhằm lấy ý kiến chuyên gia, nhà quản lý và các cơ quan liên quan trước khi hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội.

Phát biểu khai mạc, GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia cho biết, sau 13 năm triển khai, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên có xu hướng giảm; tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành cũng giảm so với trước đây. Nhiều cơ quan, trường học, cơ sở y tế đã xây dựng môi trường không khói thuốc, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng.

Tuy nhiên, theo ông Thuấn, thực tiễn đang đặt ra nhiều thách thức mới. Một số quy định của Luật không còn phù hợp; tình trạng vi phạm quy định cấm hút thuốc nơi công cộng vẫn phổ biến. Đáng lo ngại nhất là sự xuất hiện và gia tăng nhanh của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới chứa nicotine.

Điểm trưng bày thuốc lá tại một siêu thị

Hiện Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%. Mỗi năm, hơn 100.000 ca tử vong có liên quan đến thuốc lá. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá năm 2022 ước tính 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP; nếu tính cả tổn thất môi trường và chi phí gián tiếp, con số vượt quá 2% GDP mỗi năm. “Đây không chỉ là vấn đề y tế mà là vấn đề của phát triển quốc gia”, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh.

Một thực tế đáng chú ý là việc mua thuốc lá còn dễ dàng, giá thành rẻ, điểm bán dày đặc. Trung bình tại các đô thị lớn có khoảng 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học. Tình trạng trưng bày, quảng bá sản phẩm tại cửa hàng vẫn phổ biến. Theo kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ tại hội thảo, 59 quốc gia đã cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán; các nước áp dụng biện pháp này có tỷ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với các nước không áp dụng.

Siết chặt quản lý thuốc lá thế hệ mới

Phân tích sâu về nguy cơ từ thuốc lá thế hệ mới, TS Nguyễn Trọng Khoa, đại diện Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết, thuốc lá điện tử sử dụng nhiều hương liệu, hóa chất, có thể bị lợi dụng để pha trộn ma túy và các chất gây nghiện khác. Người dùng có thể tự ý tăng hàm lượng nicotine hoặc thêm các chất cấm mà khó bị phát hiện. Một số khảo sát cho thấy mối liên quan giữa sử dụng thuốc lá điện tử với các hành vi nguy cơ như sử dụng ma túy, hút shisha.

Thực tế, Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai và cơ quan giám định ma túy đã ghi nhận các trường hợp ngộ độc do pha trộn ma túy vào dung dịch thuốc lá điện tử. Theo TS Nguyễn Trọng Khoa, những hệ lụy này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, hành vi và lối sống của giới trẻ, đặt ra yêu cầu phải có biện pháp quản lý mạnh mẽ và kịp thời.

Đồng quan điểm, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, cho rằng tác hại của thuốc lá là rất lớn và kéo dài. Việc nghiện nicotine và các chất gây nghiện rất khó từ bỏ; tỷ lệ hút thuốc giảm chậm dù đã có Luật và nhiều biện pháp can thiệp. Ông đề xuất nghiên cứu bổ sung quy định cấm công dân Việt Nam sinh từ năm 2010 hút thuốc lá, đồng thời cấm học sinh, sinh viên hút thuốc nhằm ngăn chặn nguy cơ nghiện kéo dài trong tương lai.

Hút thuốc lá có hại cho sức khỏe và môi trường

Về mặt chính sách, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn cho biết Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15 về việc cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; Luật Đầu tư năm 2025 cũng đưa các sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh. Tuy nhiên, để bảo đảm tính thống nhất và hiệu lực của hệ thống pháp luật, cần luật hóa các quy định này trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán

Theo đó, dự thảo Luật sửa đổi tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm. Thứ nhất, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác. Thứ hai, cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Bộ Y tế cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới từ 15 tuổi trở lên xuống dưới 36%, ở nữ giới xuống dưới 1%; giảm tỷ lệ tiếp xúc thụ động với khói thuốc tại nơi làm việc xuống dưới 25%, tại nhà hàng dưới 65%, quán bar và cà phê dưới 70%, khách sạn dưới 50%.

Các ý kiến tại hội thảo sẽ được tổng hợp, hoàn thiện vào dự thảo Luật, dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI vào tháng 4/2026. Việc sửa đổi Luật lần này được kỳ vọng tạo bước chuyển mạnh mẽ trong kiểm soát thuốc lá, bảo vệ sức khỏe nhân dân, đặc biệt là trẻ em và các nhóm dễ bị tổn thương, hướng tới môi trường sống không khói thuốc và sự phát triển bền vững của đất nước.

Nguồn:Bộ Y tế muốn siết chặt toàn diện thuốc lá thế hệ mới, cấm trưng bày tại điểm bán