Khi thuế đối ứng 20% có hiệu lực, doanh nghiệp Việt cần thay đổi ra sao để trụ vững

Cơ hội và thách thức đan xen trong thế trận thuế mới

Việc Hoa Kỳ chính thức ban hành Sắc lệnh điều chỉnh thuế đối ứng đã mở ra một giai đoạn mới cho quan hệ thương mại giữa Washington và các đối tác. Theo công bố từ Nhà Trắng vào cuối tuần qua, Mỹ đã đưa ra mức thuế đối ứng mới cho 69 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Trong đó, mức thuế đối ứng với Việt Nam giảm từ 46% xuống còn 20%, một điều chỉnh mang tính chiến lược sau nhiều tháng đàm phán. Đối với hàng hóa trung chuyển, tất cả các nước trong danh sách bao gồm cả Việt Nam sẽ cùng chịu mức thuế 40%.

Đây là kết quả từ chuỗi trao đổi kéo dài giữa hai bên. Bộ Công Thương cho biết, từ tháng 4/2025, Việt Nam và Mỹ đã tập trung bàn thảo hàng loạt vấn đề trọng yếu như thuế quan, quy tắc xuất xứ, hải quan, nông nghiệp, sở hữu trí tuệ, thương mại số, đầu tư, phát triển bền vững và chuỗi cung ứng.

Không chỉ đơn thuần là một thỏa thuận về thuế, đây còn là bước đi củng cố quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, được xây dựng trên nguyên tắc tôn trọng thể chế, bình đẳng, cùng có lợi và phù hợp với trình độ phát triển của mỗi bên.

Theo đánh giá của giới chuyên môn, việc thuế đối ứng giảm về 20% không chỉ là tín hiệu tích cực cho doanh nghiệp Việt mà còn mở ra một “thế trận mới” với nhiều chuyển động đáng chú ý về cấu trúc cạnh tranh tại thị trường Mỹ.

Song song với cơ hội là hàng loạt thách thức, khi Việt Nam vừa phải cạnh tranh với các quốc gia được hưởng mức thuế tương tự như Bangladesh, Campuchia, Thái Lan, vừa phải tận dụng tốt cơ hội từ việc các đối thủ lớn như Trung Quốc và Ấn Độ bị áp mức thuế cao hơn.

Ông Lê Châu Hải Vũ, Giám đốc CTCP Dịch vụ Tư vấn Doanh nghiệp ConsulTech cho biết, sau thông tin về mức thuế mới, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã có tâm thế chuẩn bị tốt hơn, tuy nhiên không nên chủ quan.

Mức thuế 20% vẫn là một rào cản không nhỏ trong bối cảnh sức mua tại Mỹ đang chững lại do lạm phát kéo dài. Doanh nghiệp cần đánh giá lại cơ cấu sản phẩm, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu truy xuất nguồn gốc cũng như giá thành để duy trì năng lực cạnh tranh.

Với ngành tôm, một trong những lĩnh vực chủ lực của xuất khẩu Việt Nam sang Hoa Kỳ, tác động của thuế mới là rất đáng lưu ý. Ông Trần Văn Lĩnh, Chủ tịch HĐQT CTCP Thủy sản và Thương mại Thuận Phước nhận định: Tôm Việt Nam chủ yếu là hàng chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao.

Nếu Ấn Độ là quốc gia bị áp thuế 25% mất thị phần, Việt Nam có thể tận dụng để lấp vào khoảng trống này. Tuy nhiên, trong phân khúc tôm sơ chế và tôm thẻ chân trắng, Ecuador sẽ trở thành đối thủ lớn với mức giá cạnh tranh hơn. Mặt hàng tôm sú cũng sẽ phải chia sẻ thị phần với Indonesia là nước được hưởng mức thuế tương đương nhưng có lợi thế về quy mô nuôi trồng.

Tương tự, trong ngành dệt may cũng là lĩnh vực từng đóng góp kim ngạch lớn cho Việt Nam tại thị trường Hoa Kỳ cơ hội và cạnh tranh sẽ song hành. Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam phân tích: “Mỹ đang áp mức thuế cao hơn cho Trung Quốc và Ấn Độ, hai quốc gia chiếm tỷ trọng lớn trong nhập khẩu dệt may. Điều này mở ra cơ hội rõ nét cho Việt Nam và Bangladesh là hai nước cùng được áp thuế 20%”.

Tuy nhiên, Bangladesh có lợi thế về giá thành sản xuất nhờ chi phí nhân công thấp và tự chủ một phần nguyên liệu vải. Trong khi đó, lợi thế của Việt Nam đến từ việc cơ cấu hàng xuất khẩu sang Mỹ khá tương đồng với Trung Quốc là đối thủ chính đang bị siết thuế. Nhờ đó, Việt Nam có thể tận dụng để thay thế nguồn cung dệt may Trung Quốc vốn đang thu hẹp thị phần.

Dù vậy, các chuyên gia cũng cảnh báo, cơ hội chỉ đến với những doanh nghiệp có khả năng thích ứng nhanh và đầu tư vào chuỗi giá trị dài hạn. Các mặt hàng có hàm lượng chế biến sâu, tuân thủ tiêu chuẩn ESG, truy xuất nguồn gốc rõ ràng sẽ có ưu thế lớn hơn trong bối cảnh Mỹ đang siết chặt các hàng rào kỹ thuật sau đại dịch.

Mức thuế 20% không phải “cứu cánh” tuyệt đối. Đó là một khoảng thời gian “vàng” để Việt Nam nâng cấp chuỗi cung ứng, củng cố thị phần, chuyển đổi sang xuất khẩu xanh và gia tăng vị thế. Nếu không tận dụng tốt, cơ hội có thể nhanh chóng bị san lấp bởi các quốc gia có độ mở cao và chính sách hỗ trợ linh hoạt hơn.

Doanh nghiệp cần thích ứng và thích nghi trong bối cảnh thuế đối ứng mới

Đến thời điểm hiện tại, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu xây dựng kế hoạch cho giai đoạn sắp tới. Dù phần nào đã "làm quen" với mức thuế đối ứng 20% từ phía Mỹ, nhưng thực tế vẫn còn tiềm ẩn nhiều bất định và rủi ro khó lường.

Với những doanh nghiệp quy mô lớn như Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), thách thức lớn nhất đến từ yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt về xuất xứ nguyên phụ liệu. Để ứng phó, ban lãnh đạo đã yêu cầu các công ty thành viên phân loại lại các loại vải có thể tìm nguồn cung trong nước nhằm giảm lệ thuộc nhập khẩu, đồng thời đẩy mạnh nội địa hóa các loại phụ liệu khác.

Cùng với đó, tập đoàn cũng làm việc với đối tác quốc tế để đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, kết hợp ứng dụng công nghệ số trong quản lý chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Tại địa phương, Sở Công Thương tỉnh Đồng Nai cho rằng mức thuế 20% sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và đơn hàng xuất khẩu của nhiều doanh nghiệp trên địa bàn. Trong đó, ngành dệt may và giày dép được dự báo giảm từ 5 đến 10% số lượng đơn hàng.

Một số dòng sản phẩm gỗ nội thất bị áp mức thuế cao hơn, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh giá bán hoặc tìm kiếm thị trường mới. Các ngành như cà phê, hạt điều, thủy sản tuy chịu tác động thấp hơn nhưng vẫn bị cạnh tranh gay gắt về giá cả và đơn hàng.

Với những doanh nghiệp quy mô lớn như Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), thách thức lớn nhất đến từ yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt về xuất xứ nguyên phụ liệu

Để hỗ trợ doanh nghiệp vượt khó, chính quyền địa phương đang triển khai nhiều giải pháp như tái đàm phán điều kiện hợp đồng, điều chỉnh giá xuất khẩu, linh hoạt thời gian giao hàng, áp dụng chính sách vận chuyển mới. Song song đó là việc đẩy mạnh khai thác các thị trường thay thế có nhiều tiềm năng như Liên minh châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản, nơi Việt Nam đã có các hiệp định thương mại tự do.

Theo chuyên gia kinh tế Hải Vũ, trong giai đoạn hiện nay, doanh nghiệp không chỉ cần ứng phó linh hoạt với các biến động ngắn hạn mà còn phải chuẩn bị tâm thế thích nghi lâu dài. Về ngắn hạn, trong vòng một đến hai năm tới, cần tập trung tối ưu hóa chi phí sản xuất, cải thiện năng suất và hiệu quả vận hành nhằm bù đắp phần chi phí bị đội lên do thuế.

Về trung và dài hạn, doanh nghiệp cần từng bước giảm lệ thuộc vào thị trường Mỹ bằng cách chủ động mở rộng hệ thống khách hàng sang các thị trường có FTA với Việt Nam như EU, Anh, Nhật Bản hoặc các quốc gia thành viên CPTPP. Song song đó, phải nâng cao năng lực đàm phán với các đối tác nhập khẩu để có thể chia sẻ phần nào gánh nặng thuế quan hoặc đạt được các điều khoản hợp lý hơn.

Ông Hải Vũ cũng cảnh báo rằng doanh nghiệp Việt, đặc biệt là nhóm nhỏ và vừa, hiện còn yếu trong nghiên cứu thị trường và thiếu chủ động trong việc ứng phó với các vụ kiện phòng vệ thương mại từ phía Mỹ. Vì vậy, cần tăng cường tiếp cận thông tin, tuân thủ đầy đủ quy định và xây dựng bộ phận chuyên trách để sẵn sàng bảo vệ quyền lợi khi cần.

Cuối cùng, một hướng đi không thể bỏ qua là tăng cường khai thác thị trường nội địa với quy mô gần 100 triệu dân. Dù được đánh giá là giàu tiềm năng, nhưng để tận dụng tốt thị trường này, doanh nghiệp cần vượt qua thách thức lớn từ cạnh tranh giá, chi phí mặt bằng, hệ thống phân phối và sự phân mảnh của người tiêu dùng trong nước.

Đây không phải là con đường dễ đi, nhưng là lối thoát cần thiết để bảo toàn sản xuất và dòng tiền trong thời điểm thị trường toàn cầu biến động.

Nguồn: Khi thuế đối ứng 20% có hiệu lực, doanh nghiệp Việt cần thay đổi ra sao để trụ vững