Bộ ba định hình tăng trưởng kinh tế toàn cầu

Kho dầu xuất khẩu của Saudi Arabia bên bờ Biển Đỏ (Ảnh: Thesaudi)

IMF vừa hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 xuống còn 3%, thấp hơn mức 3,1% đưa ra hồi tháng 4. Nếu chỉ nhìn vào con số này, có thể coi đây là một sự điều chỉnh kỹ thuật.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn nằm ở những cảnh báo đi kèm: kinh tế thế giới đang bước vào một giai đoạn mà địa chính trị, an ninh năng lượng và trí tuệ nhân tạo (AI) cùng lúc trở thành những biến số chi phối tăng trưởng.

Nhiều biến số

Thứ nhất, địa chính trị ngày càng trở thành biến số kinh tế. Xung đột tại Trung Đông không chỉ là vấn đề an ninh khu vực mà nhanh chóng lan sang giá dầu, lạm phát, chính sách tiền tệ và dòng vốn đầu tư. Những cú sốc địa chính trị giờ đây có thể làm thay đổi triển vọng tăng trưởng của cả thế giới.

Thứ hai, an ninh năng lượng đang trở lại vị trí trung tâm sau nhiều năm bị lu mờ. IMF dành sự quan tâm đặc biệt đến giá dầu, dự trữ năng lượng và nguy cơ gián đoạn nguồn cung, cho thấy khả năng bảo đảm năng lượng đang trở thành một lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế, thay vì chỉ là bài toán của ngành dầu khí.

Theo IMF, giá năng lượng hiện vẫn cao hơn khoảng 25% so với trước khi xung đột Trung Đông bùng phát và sẽ tiếp tục neo ở mức cao. Trong kịch bản căng thẳng tại Trung Đông leo thang hoặc hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz tiếp tục gián đoạn, áp lực lạm phát có thể quay trở lại sau thời gian dài được kiểm soát.

Thứ ba, công nghệ, đặc biệt là AI, không còn đơn thuần là động lực đổi mới sáng tạo mà đã trở thành yếu tố quyết định tốc độ tăng trưởng. Việc IMF nâng dự báo đối với Hàn Quốc và Trung Quốc, trong khi hạ triển vọng của nhiều nền kinh tế khác, phản ánh sự phân hóa ngày càng rõ giữa các quốc gia có khả năng tham gia vào chuỗi giá trị công nghệ cao và các nước vẫn dựa chủ yếu vào các ngành sản xuất truyền thống.

AI tiếp tục là động lực giúp nhiều nền kinh tế duy trì tăng trưởng. Hàn Quốc được nâng mạnh dự báo tăng trưởng lên 2,6% nhờ xuất khẩu phần cứng AI, trong khi Trung Quốc cũng được điều chỉnh tăng trưởng kinh tế lên 4,6% nhờ kết quả tích cực của lĩnh vực công nghệ.

Theo bà Petya Koeva Brooks, Giám đốc nghiên cứu của IMF, kinh tế thế giới vẫn phục hồi theo hình chữ V: tăng trưởng suy yếu trong ngắn hạn do tác động của xung đột, trước khi cải thiện trong năm tới. Theo đánh giá của IMF, nền kinh tế toàn cầu đến nay đã hấp thụ cú sốc từ xung đột tốt hơn dự kiến và chưa xuất hiện nhiều bằng chứng về các tác động lan tỏa thứ cấp.

Nhìn từ góc độ đó, báo cáo của IMF không chỉ cập nhật triển vọng kinh tế, mà còn hàm ý một sự dịch chuyển trong mô hình tăng trưởng toàn cầu: từ chỗ dựa chủ yếu vào toàn cầu hóa và thương mại sang một giai đoạn mà địa chính trị, công nghệ và an ninh năng lượng ngày càng quyết định sức cạnh tranh của mỗi nền kinh tế.

Việt Nam cần chuẩn bị gì?

Đối với Việt Nam, những biến động về giá năng lượng, thương mại và dòng vốn toàn cầu sẽ tác động trực tiếp đến tăng trưởng. Trong ngắn hạn, áp lực từ giá dầu có thể làm tăng chi phí đầu vào, vận tải và sản xuất, ảnh hưởng đến kiểm soát lạm phát và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Điều đó có nghĩa là lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn tới sẽ không chỉ đến từ chi phí lao động thấp hay độ mở thương mại. Năng lực thu hút FDI công nghệ cao, phát triển doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi giá trị AI, bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao sức chống chịu trước các cú sốc địa chính trị sẽ trở thành những yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng.

Tuy nhiên, bức tranh cũng mở ra những cơ hội mới. Việc IMF điều chỉnh tăng triển vọng đối với các nền kinh tế tham gia sâu vào chuỗi giá trị AI cho thấy dòng vốn đầu tư đang dịch chuyển mạnh sang công nghệ cao.

Đây là cơ hội để Việt Nam đẩy nhanh thu hút FDI chất lượng cao, phát triển hạ tầng số, đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thông điệp quan trọng nhất từ báo cáo của IMF là thế giới đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, nơi địa chính trị, năng lượng và AI cùng quyết định vị thế cạnh tranh của mỗi quốc gia.

Với Việt Nam, khả năng duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao sức chống chịu trước các cú sốc bên ngoài và tận dụng làn sóng công nghệ mới sẽ là những yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng trong những năm tới.

Nguồn: Bộ ba định hình tăng trưởng kinh tế toàn cầu