Thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị Việt Nam - Nhật Bản

Nhật Bản tiếp tục là một trong những đối tác thương mại và đầu tư hàng đầu của Việt Nam. Ảnh: Sản xuất, gia công linh kiện điện tại Công ty TNHH Sankoh, Nhật Bản - QT

Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam- Nhật Bản đạt khoảng 51,4 tỷ USD, tăng trên 11% so với năm 2024. Riêng 9 tháng năm 2026, thương mại hai chiều đạt khoảng 44 tỷ USD, tăng khoảng 15% so với cùng kỳ năm 2025.

Tính đến hết tháng 7/2026, lũy kế vốn đầu tư đăng ký mới và điều chỉnh của các nhà đầu tư Nhật Bản đạt khoảng 80,3 tỷ USD, đứng thứ 3 trong tổng số 153 quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư tại Việt Nam.

Những con số này cho thấy mức độ gắn kết ngày càng sâu rộng giữa hai nền kinh tế, không chỉ trong thương mại mà còn ở hoạt động sản xuất và đầu tư dài hạn.

Dư địa hợp tác còn rộng mở

Một trong những điểm nổi bật trong quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản là cơ cấu hàng hóa có tính bổ trợ tương đối cao. Việt Nam xuất khẩu sang Nhật Bản các mặt hàng chủ lực như dệt may, phương tiện vận tải và phụ tùng, máy móc, thiết bị, sản phẩm gỗ, thủy sản, giày dép, cà phê và hàng nông sản. Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu từ Nhật Bản chủ yếu máy móc, thiết bị, sản phẩm điện tử, linh kiện và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất.

Cơ cấu này tạo điều kiện để hai nền kinh tế tăng cường liên kết sản xuất, tận dụng thế mạnh của mỗi bên và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực cũng như toàn cầu.

Tuy nhiên, mục tiêu hợp tác trong giai đoạn tới không chỉ dừng ở gia tăng kim ngạch thương mại, mà còn hướng tới nâng cao giá trị gia tăng, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn Nhật Bản.

Theo ông Tạ Đức Minh, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Nhật Bản, có ba nhóm lĩnh vực nổi bật với nhiều tiềm năng hợp tác giữa 2 bên.

Thứ nhất là nông sản, thực phẩm chế biến và hàng tiêu dùng. Nhật Bản là thị trường có nhu cầu đối với nhiều mặt hàng thế mạnh của Việt Nam như thủy sản, cà phê, rau quả, thực phẩm đông lạnh, đồ gỗ và các sản phẩm tiêu dùng chất lượng cao. Tuy nhiên, để mở rộng thị phần, doanh nghiệp cần chú trọng chất lượng, tính ổn định của nguồn cung và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường.

Thứ hai là công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghiệp hỗ trợ. Xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp Nhật Bản tạo thêm cơ hội cho Việt Nam trong các lĩnh vực linh kiện điện tử, cơ khí chính xác, phụ tùng ô tô, thiết bị công nghiệp và vật liệu mới.

Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp trong nước từng bước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất của các tập đoàn Nhật Bản. Điều quan trọng là nâng cao năng lực công nghệ, quản trị và chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của các nhà mua hàng quốc tế.

Thứ ba là năng lượng, chuyển đổi xanh và công nghệ cao. Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, nguồn vốn và kinh nghiệm quản lý, trong khi Việt Nam có nhu cầu lớn về phát triển hạ tầng năng lượng, năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.

Trong đó, Cộng đồng Không phát thải châu Á (AZEC) do Nhật Bản khởi xướng là một khuôn khổ hợp tác quan trọng nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng và giảm phát thải tại khu vực. Bên cạnh đó, hợp tác trong chuyển đổi số, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và logistics cũng mở ra những hướng đi mới.

Nhìn chung, dư địa hợp tác giữa hai nước không chỉ nằm ở hoạt động mua bán hàng hóa mà còn ở khả năng kết nối đầu tư, công nghệ và sản xuất. Việc thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp hai nước sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng.

Đáp ứng chuẩn mực để đi đường dài

Từ thực tiễn hỗ trợ doanh nghiệp tại địa bàn, Thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản nhận thấy đây là thị trường có tiềm năng lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và uy tín kinh doanh. Để khai thác hiệu quả thị trường này, các doanh nghiệp Việt Nam cần chú trọng một số vấn đề trọng tâm.

Trước hết, doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ nhu cầu và đặc điểm tiêu dùng tại Nhật Bản, từ chất lượng, mẫu mã, quy cách đóng gói đến nhãn mác và phương thức phân phối.

Trên thực tế, một số sản phẩm Việt Nam có chất lượng tốt nhưng vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận hệ thống bán lẻ Nhật Bản do chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về bao bì, tính đồng nhất và khả năng duy trì nguồn cung ổn định.

Tiếp theo, cần đầu tư bài bản vào hệ thống quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các quy định, tiêu chuẩn phù hợp với từng nhóm sản phẩm. Chẳng hạn, doanh nghiệp thực phẩm cần chú trọng các yêu cầu về an toàn thực phẩm và hệ thống quản lý HACCP; các sản phẩm nông nghiệp thuộc phạm vi áp dụng cần đáp ứng tiêu chuẩn JAS, trong khi một số sản phẩm công nghiệp phải tuân thủ các tiêu chuẩn JIS tương ứng.

Bên cạnh chất lượng sản phẩm, việc giao hàng đúng hạn, duy trì chất lượng ổn định và xây dựng uy tín lâu dài cũng là những yếu tố đặc biệt quan trọng khi hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản.

Cuối cùng, doanh nghiệp cần đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam và Nhật Bản cùng tham gia, trong đó có Hiệp định Đối tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA), Hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP). Việc nắm rõ các cam kết thuế quan, quy tắc xuất xứ và điều kiện hưởng ưu đãi sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh và khai thác tốt hơn cơ hội tại thị trường Nhật Bản.

Về phía cơ quan chức năng, Thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản tiếp tục triển khai các hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm và kết nối doanh nghiệp hai nước.

Các hoạt động được thực hiện thông qua những hội chợ, triển lãm chuyên ngành như Hội chợ Quốc tế Thực phẩm và Đồ uống FOODEX Japan 2026, Triển lãm Công nghệ và Máy móc chế biến thực phẩm FOOMA JAPAN 2026, Triển lãm và Hội nghị Cà phê Đặc sản Thế giới SCAJ 2026, cùng các Lễ hội Việt Nam tại Tokyo và các địa phương của Nhật Bản, cũng như chương trình quảng bá hàng Việt tại hệ thống AEON.

Thông qua các hoạt động này, doanh nghiệp Việt Nam có thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm, tiếp cận nhà nhập khẩu, hệ thống bán lẻ và đối tác sản xuất Nhật Bản; đồng thời tìm hiểu yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn thị trường và xu hướng tiêu dùng để điều chỉnh chiến lược kinh doanh phù hợp.

Trong giai đoạn tới, việc chuyển từ kết nối thương mại sang liên kết sâu hơn về đầu tư, công nghệ và chuỗi giá trị sẽ là hướng đi quan trọng. Để hiện thực hóa mục tiêu này, các doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các chuẩn mực quốc tế; đồng thời, các cơ quan chức năng cần tiếp tục đóng vai trò cầu nối, hỗ trợ kết nối thị trường và tháo gỡ rào cản, góp phần đưa hợp tác hai nước phát triển thực chất và bền vững hơn.

Nguồn: Thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị Việt Nam - Nhật Bản