"Năm 2027 sẽ là phép thử về chất lượng tăng trưởng"

Quốc hội vừa thông qua Nghị quyết về phát triển kinh tế - xã hội năm 2027. Tại Nghị quyết này, Quốc hội đặt mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2027 từ 10% trở lên. Đối với các địa phương, Quốc hội cũng đặt chỉ tiêu tăng trưởng cho từng địa phương, trong đó Hải Phòng cao nhất 13%, Đồng Tháp thấp nhất 8,7%....

Về vấn đề này, Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance có cuộc trò chuyện với ông Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, Nguyên Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam

Năm 2027 sẽ là phép thử về chất lượng tăng trưởng

- Thưa ông, năm 2026 đang đi đến những tháng cuối cùng, từ nay đến cuối năm, Chính phủ cần tập trung vào những giải pháp nào để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng năm 2026 và tạo nền tảng vững chắc hơn cho năm tới?

Ông Bùi Quang Tuấn: Năm 2026 đã đi qua phần lớn chặng đường. Năm nay, các mục tiêu tăng trưởng được xác định ở mức rất cao. Chẳng hạn, để cả năm đạt mức tăng trưởng 10%, riêng quý IV nền kinh tế phải tăng trưởng khoảng 12,5%. Đây là thách thức rất lớn. Do đó, những nhiệm vụ đang triển khai cần tiếp tục được đẩy mạnh, trong đó có giải ngân đầu tư công, bảo đảm đúng tiến độ và quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Trong năm nay, chúng ta đã huy động được cả hệ thống chính quyền vào cuộc để thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời tập trung huy động các nguồn lực cho mục tiêu phát triển. Tuy nhiên, điều tôi lo ngại hơn cả không hẳn là khả năng hoàn thành mục tiêu năm 2026, mà là câu chuyện của năm 2027.

Năm tới, chúng ta tiếp tục đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số. Nhưng càng về sau, nếu không duy trì được những nền tảng quan trọng và không tạo ra các động lực mới, tốc độ tăng trưởng sẽ ngày càng khó duy trì. Quy mô nền kinh tế càng lớn thì việc giữ được tốc độ tăng trưởng cao cũng càng khó khăn. Đây là quy luật kinh tế.

Vì vậy, nếu vẫn chủ yếu dựa vào những động lực truyền thống mà không hình thành được các trụ cột tăng trưởng mới, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ rất khó đạt được một cách bền vững.

Một vấn đề khác là nền kinh tế Việt Nam đang hội nhập ngày càng sâu rộng, nhưng mức độ phụ thuộc vào bên ngoài cũng khá lớn. Hoạt động xuất khẩu phụ thuộc nhiều vào nhu cầu và sức mua của thị trường thế giới. Trong khi đó, kinh tế toàn cầu đang xuất hiện những xu hướng và rủi ro mà chúng ta cần đặc biệt lưu ý.

Thứ nhất là làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI). Hiện nay, có những dấu hiệu khiến thị trường lo ngại về khả năng hình thành bong bóng đầu tư AI, khi quy mô đầu tư tăng rất nhanh nhưng doanh thu trực tiếp chưa tương xứng với kỳ vọng.

Theo những số liệu tôi theo dõi, 5 công ty công nghệ hàng đầu đang có tổng mức đầu tư khoảng 800 tỷ USD, trong khi doanh thu trực tiếp thu về chỉ khoảng 150-200 tỷ USD. Khoảng cách này đặt ra câu hỏi về khả năng hiện thực hóa kỳ vọng lợi nhuận từ các khoản đầu tư rất lớn.

Chúng ta không thể cho rằng cứ đầu tư vào công nghệ là không có rủi ro. Đầu những năm 2000, thế giới từng trải qua khủng hoảng liên quan đến công nghệ thông tin. Vì vậy, nếu kỳ vọng đối với AI không được đáp ứng hoặc lĩnh vực này xảy ra biến động lớn, tác động sẽ không nhỏ.

Đây là vấn đề Việt Nam cần quan tâm bởi xuất khẩu điện tử đang đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng. Nhu cầu thế giới đối với các sản phẩm điện tử hiện vẫn tích cực, nhưng nếu ngành AI và công nghệ toàn cầu xảy ra cú sốc, đơn hàng và hoạt động xuất khẩu của chúng ta có thể chịu ảnh hưởng đáng kể.

Thứ hai là rủi ro về năng lượng, đặc biệt là giá xăng dầu. Đây vẫn là đầu vào quan trọng, có ảnh hưởng lớn đến chi phí sản xuất, vận tải và hoạt động của toàn bộ nền kinh tế. Tuy nhiên, diễn biến giá dầu phụ thuộc nhiều vào tình hình địa chính trị, nhất là những bất ổn tại Trung Đông.

Hiện nay, các điểm nóng từ Nga - Ukraine đến Trung Đông, cùng những diễn biến liên quan đến lực lượng Houthi, khiến tình hình càng phức tạp. Tôi chưa nhìn thấy triển vọng đủ rõ ràng để có thể lạc quan về khả năng ổn định giá dầu trong thời gian tới.

Hai xu hướng nói trên cần được theo dõi sát sao. Nếu không chủ động chuẩn bị các phương án ứng phó, nền kinh tế Việt Nam có thể chịu tác động tiêu cực từ những biến động bên ngoài.

- Vậy, ông có dự đoán chung như thế nào về kết quả tăng trưởng cho giai đoạn 2026 - 2027?

Ông Bùi Quang Tuấn: Giai đoạn 2026-2027, mặc dù kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, dư địa điều hành chính sách vĩ mô đang ngày càng thu hẹp.

Biến động giá năng lượng, tỷ giá, lãi suất quốc tế cùng chu kỳ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tác động đến xuất khẩu, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và chi phí sản xuất.

Để hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, Việt Nam cần ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô, chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó, đồng thời thúc đẩy những động lực tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Nâng sức chống chịu, tạo động lực tăng trưởng mới

- Trong bối cảnh đó, Việt Nam cần chuẩn bị những kịch bản nào để nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế, cả ở cấp độ vĩ mô lẫn đối với cộng đồng doanh nghiệp?

Ông Bùi Quang Tuấn: Để nâng cao năng lực chống chịu, trước hết chúng ta phải nhận diện đầy đủ các kênh tác động từ bên ngoài. Những kênh quan trọng gồm nhu cầu thế giới, năng lượng, dòng vốn và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Với năng lượng, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm an ninh năng lượng, chủ động chuẩn bị các nguồn cung và dự trữ cần thiết. Trong trường hợp chuỗi cung ứng dầu mỏ bị gián đoạn, chúng ta cần có phương án ứng phó phù hợp, tránh để hoạt động sản xuất, kinh doanh bị động.

Đối với xuất khẩu, cần tính đến kịch bản nhu cầu đối với các mặt hàng điện tử thay đổi nếu ngành AI và công nghệ toàn cầu xuất hiện biến động. Đây là lĩnh vực có vai trò đáng kể trong hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam, do đó doanh nghiệp cần có phương án dự phòng, thay vì phụ thuộc quá lớn vào một xu hướng thị trường đang tăng trưởng mạnh.

Nâng sức chống chịu, tạo động lực tăng trưởng mới từ doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, chúng ta phải chuẩn bị các kịch bản liên quan đến dòng vốn, ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát. Mục tiêu kiểm soát lạm phát khoảng 4,5% cần được chú trọng trong quá trình điều hành.

Tăng trưởng cao là cần thiết, nhưng không thể đánh đổi bằng sự bất ổn vĩ mô. Nếu lạm phát và những rủi ro kinh tế không được kiểm soát, các thành quả tăng trưởng có thể bị bào mòn, thậm chí mất đi. Vì vậy, các kịch bản điều hành phải tính đến cả mục tiêu tăng trưởng và yêu cầu giữ ổn định nền kinh tế.

- Việt Nam đang xác lập mô hình tăng trưởng mới, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực quan trọng. Theo ông, cần bổ sung những động lực nào và làm thế nào để các định hướng này thực sự đóng góp vào tăng trưởng?

Ông Bùi Quang Tuấn: Trước hết, cần nhìn nhận rằng chuyển đổi mô hình tăng trưởng là một quá trình, không thể muốn là có kết quả ngay lập tức. Việc chuyển từ những trụ cột truyền thống như xuất khẩu, đầu tư công sang các động lực mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đòi hỏi thời gian và sự chuẩn bị đồng bộ.

Quá trình này không chỉ liên quan đến đầu tư công nghệ, mà còn đòi hỏi thay đổi cách thức tổ chức sản xuất, kinh doanh, phương thức quản trị và cả chất lượng nguồn nhân lực. Thậm chí, chúng ta phải chuẩn bị từ hệ thống giáo dục, đào tạo để hình thành những thế hệ lao động có năng lực đáp ứng yêu cầu mới.

Do đó, cần thống nhất rằng đổi mới mô hình tăng trưởng là một quá trình lâu dài, phải được triển khai liên tục và có lộ trình, chứ không thể kỳ vọng tạo ra sự thay đổi ngay trong một thời gian ngắn.

Tôi cho rằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vẫn là những động lực tăng trưởng rất quan trọng, nhưng thực tế chúng ta chưa khai thác được nhiều. Chúng ta mới xác định đây là những lĩnh vực ưu tiên, trong khi nguồn lực đầu tư chưa thực sự tương xứng.

Ngay cả nguồn ngân sách đã bố trí cho khoa học công nghệ cũng cần được giải ngân hiệu quả hơn, chuyển hóa thành các sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế cụ thể. Nếu chỉ dừng lại ở việc xác định vai trò quan trọng mà chưa tạo ra sản phẩm, chưa có đóng góp trực tiếp vào GDP thì những động lực này chưa thể phát huy hết tiềm năng.

Bên cạnh khoa học công nghệ và chuyển đổi số, chúng ta cũng cần tiếp tục rà soát, phát triển những lĩnh vực mới đã được xác định trong các nghị quyết gần đây. Chẳng hạn, du lịch gắn với di sản và công nghiệp văn hóa đều là những lĩnh vực có tiềm năng, có thể đóng góp thêm vào tăng trưởng nếu được tổ chức và khai thác hiệu quả.

Vấn đề quan trọng nhất hiện nay là đưa các định hướng, chủ trương đó vào thực tiễn. Muốn vậy, phải tạo điều kiện để doanh nghiệp trở thành chủ thể tham gia chính trong các lĩnh vực này, chứ không chỉ dừng ở vai trò thực hiện những định hướng có sẵn.

Theo tôi, thách thức lớn trong giai đoạn tới nằm ở khâu thực thi. Chúng ta đã có những định hướng và chủ trương tương đối rõ ràng, nhưng cần làm thế nào để hình thành được hệ sinh thái với sự tham gia của nhiều chủ thể, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm.

Đặc biệt, cần phát huy vai trò của các doanh nghiệp đầu đàn, những doanh nghiệp có tiềm lực về công nghệ và tài chính, có khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị. Đây là lực lượng quan trọng để kéo theo các doanh nghiệp khác cùng tham gia, hình thành hệ sinh thái sản xuất, kinh doanh có năng lực cạnh tranh cao hơn.

- Cuối cùng, theo quan điểm của ông, làm thế nào để Việt Nam có thể nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu?

Ông Bùi Quang Tuấn: Nếu muốn nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu, chúng ta phải có những doanh nghiệp Việt Nam đủ lớn, đủ năng lực và có khả năng dẫn dắt. Không thể chỉ trông chờ vào sự tham gia của các doanh nghiệp nhỏ lẻ hoặc phụ thuộc vào các khâu gia công, lắp ráp.

Khi có những doanh nghiệp nội địa đủ sức dẫn dắt, họ có thể kết nối các doanh nghiệp trong hệ sinh thái, thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Qua đó, vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu mới có thể được cải thiện một cách bền vững.

Trân trọng cảm ơn ông!

Nguồn:'Năm 2027 sẽ là phép thử về chất lượng tăng trưởng'