Cà phê chế biến giá gần 10.000 USD/tấn, Việt Nam vẫn chủ yếu xuất thô hơn 5.000 USD/tấn

Ngày 29/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Thảo luận về dự án Luật Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Quốc hội, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) cho rằng chính sách hỗ trợ cần tập trung vào khu vực tạo ra giá trị gia tăng, đặc biệt là doanh nghiệp chế biến nông sản. Thực tế ngành cà phê cho thấy, tỷ trọng chế biến sâu còn thấp, khiến Việt Nam bỏ lỡ cơ hội gia tăng giá trị xuất khẩu.

Theo đại biểu Lê Hoàng Anh, trong hơn 1 triệu doanh nghiệp hiện nay, gần 71% hoạt động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ, trong khi doanh nghiệp nông, lâm, thủy sản chỉ chiếm gần 1%. Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu khoảng 9 tỷ USD cà phê, nhưng tỷ lệ chế biến sâu mới đạt khoảng 15%.

Đại biểu Lê Hoàng Anh, Đoàn ĐBQH Tỉnh Gia Lai (Ảnh: Media QH).

“Cà phê nhân xuất đi có giá khoảng 5.600 USD/tấn, cà phê chế biến hiện có giá khoảng 9.700 USD/tấn. Như vậy, mỗi tấn xuất thô, chúng ta ‘để lại’ nước ngoài khoảng 4.000 USD giá trị gia tăng”, ông Lê Hoàng Anh nói.

Riêng tại Gia Lai, kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt khoảng 3,44 tỷ USD, trong đó cà phê chiếm khoảng 1,5 tỷ USD. Theo đại biểu, địa phương đã có vùng nguyên liệu và thị trường tiêu thụ, nhưng vẫn thiếu doanh nghiệp chế biến.

Ông cho rằng các doanh nghiệp chế biến quy mô nhỏ đang gặp khó khăn về đất gắn với vùng nguyên liệu, kho lạnh, vốn dài hạn để đầu tư máy móc, chi phí chứng nhận và truy xuất nguồn gốc theo yêu cầu chống phá rừng của thị trường châu Âu.

Trong khi đó, Điều 22 của dự thảo Luật Doanh nghiệp nhỏ và vừa mới tập trung vào hỗ trợ tư vấn, chứng nhận, chưa giải quyết đầy đủ các rào cản về đất đai, vốn dài hạn và tài sản bảo đảm.

Để tháo gỡ khó khăn, đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị sửa đổi một số chính sách. Cụ thể, tại Điều 10, cần khôi phục quy định bố trí quỹ đất cho các khu, cụm chế biến nông, lâm, thủy sản tập trung gắn với vùng nguyên liệu, kho lạnh và logistics dùng chung.

Tại Điều 22, ông đề xuất mở rộng cơ chế cho vay dựa trên hợp đồng liên kết tiêu thụ, khoản phải thu, hàng tồn kho và chứng từ kho hàng; đồng thời ưu tiên bảo lãnh khoản vay mua máy móc phục vụ chế biến sâu. Ngoài ra, hợp tác xã đáp ứng tiêu chí quy mô cũng cần được áp dụng chính sách hỗ trợ tương tự doanh nghiệp.

Theo đại biểu, doanh nghiệp nhỏ tại Tây Nguyên, trong đó có Gia Lai, không cần được ưu ái hơn mà cần cơ hội cạnh tranh bình đẳng. Việc tạo điều kiện để cà phê, hồ tiêu và sầu riêng được chế biến ngay tại vùng nguyên liệu sẽ giúp nâng cao giá trị nông sản và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Cũng thảo luận về dự án Luật Doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) đánh giá dự thảo có nhiều đổi mới và cần thiết. Bà nhấn mạnh khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm 98% tổng số doanh nghiệp, cùng hàng triệu hộ kinh doanh, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội.

Theo đại biểu, bên cạnh giải quyết khó khăn trước mắt, chính sách cần tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bà đề xuất bảo đảm tính liên tục của các chương trình hỗ trợ theo lộ trình nâng cấp doanh nghiệp. Trên thực tế, để đáp ứng yêu cầu của khách hàng lớn, doanh nghiệp có thể cần 1-2 năm nâng cấp năng lực, trong khi hoạt động hỗ trợ thường tập trung vào 6 tháng cuối năm ngân sách, dẫn đến tình trạng thiếu đồng bộ.

Vì vậy, dự thảo cần quy định rõ thời gian thực hiện, kinh phí cho cả giai đoạn và các mốc kết quả, giúp các nhiệm vụ hỗ trợ được kết nối xuyên suốt qua nhiều năm ngân sách.

Về chính sách dẫn vốn, đại biểu dẫn báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy trong khảo sát gần 500 doanh nghiệp nhỏ, chỉ khoảng 9% phản hồi đã tiếp cận được chính sách hỗ trợ. Theo bà, cần nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện để nguồn vốn Nhà nước đến đúng đối tượng, đáp ứng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Nguồn:Cà phê chế biến giá gần 10.000 USD/tấn, Việt Nam vẫn chủ yếu xuất thô hơn 5.000 USD/tấn