Đằng sau sự phân hoá dòng vốn FDI tại Đông Nam Á

Trong giai đoạn 2021–2025, vốn FDI chảy vào sản xuất công nghệ tại ASEAN tăng mạnh, nhất là trong lĩnh vực bán dẫn, linh kiện điện tử và pin. Ảnh minh họa: Quốc Tuấn

Theo Báo cáo đầu tư toàn cầu năm 2026 của Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), ASEAN thu hút 243,9 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) năm 2025, tăng 9,7% so với năm trước và đạt mức cao nhất trong chuỗi số liệu của UNCTAD từ năm 1990. Dòng vốn vào khu vực tương đương 15% tổng FDI toàn cầu, tăng từ 14,5% năm 2024; đồng thời chiếm 27,1% dòng vốn vào các nền kinh tế đang phát triển, so với 25,2% một năm trước đó.

Bước sang năm 2026, dòng vốn FDI tiếp tục tăng nhưng phân hóa giữa các thị trường. Theo OCBC, FDI vào 6 nền kinh tế lớn của ASEAN đạt 60,9 tỷ USD trong quý I, tăng 5,5% so với cùng kỳ. Singapore, Malaysia và Việt Nam ghi nhận mức tăng, trong khi Indonesia, Philippines và Thái Lan giảm.

Ở cấp quốc gia, đầu tư vào hạ tầng số tiếp tục nổi bật. Trong nửa đầu năm 2026, Malaysia phê duyệt 218,5 tỷ ringgit vốn đầu tư, tăng 11,7% so với cùng kỳ; riêng các dự án trung tâm dữ liệu và điện toán đám mây đạt 95,8 tỷ ringgit, tương đương gần 44% tổng vốn được phê duyệt. Tại Thái Lan, vốn FDI đăng ký tăng 80%, lên 1,37 nghìn tỷ baht, chủ yếu nhờ làn sóng đầu tư vào hạ tầng số và trung tâm dữ liệu AI.

Việt Nam cũng ghi nhận đà tăng mạnh vốn FDI. Theo Cục Thống kê thuộc Bộ Tài chính, tổng vốn FDI đăng ký trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 34,65 tỷ USD, tăng 61% so với cùng kỳ; vốn FDI thực hiện đạt 13,03 tỷ USD, tăng 11,2%.

Ngược với đà tăng vốn FDI của Việt Nam, Malaysia và Thái Lan, vốn FDI vào Philippines giảm 4,3% trong năm 2025, xuống còn 9 tỷ USD. Xu hướng này yếu đi rõ hơn trong năm 2026.

Ông Ser Percival Pena-Reyes, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển Ateneo, cho rằng dòng vốn FDI đang chịu sức ép từ nhiều yếu tố: chi phí vay toàn cầu cao, cạnh tranh trong khu vực, chi phí năng lượng, điểm nghẽn hạ tầng và chính sách thiếu rõ ràng.

Tương tự, báo cáo OECD Review of Investment Policies in ASEAN công bố năm 2026 cũng phản ánh xu hướng này. Trong giai đoạn 2021–2025, tỷ trọng vốn đầu tư mới vào sản xuất công nghệ tăng mạnh, nhất là ở bán dẫn, linh kiện điện tử và pin. Trong lĩnh vực dịch vụ, công nghệ thông tin và truyền thông chiếm hơn hai phần ba số dự án đầu tư mới.

Cuộc cạnh tranh vì thế không còn chỉ xoay quanh quy mô vốn FDI. Các nền kinh tế Đông Nam Á đang tìm cách thu hút những dự án có hàm lượng công nghệ cao, gắn với chuỗi cung ứng bán dẫn, điện tử và hạ tầng số.

Dòng vốn FDI vẫn phân bổ không đồng đều giữa các nước, vì trung tâm dữ liệu, bán dẫn và sản xuất điện tử đòi hỏi nhiều điều kiện nền tảng: nguồn điện ổn định, hạ tầng logistics đồng bộ, nhân lực chuyên môn và khả năng kết nối với mạng lưới nhà cung ứng.

Các chuyên gia nhận định, dù ASEAN tiếp tục thu hút dòng vốn FDI lớn, nhưng từng nền kinh tế vẫn phải cạnh tranh để giành được các dự án giá trị gia tăng cao. Nguồn điện ổn định, hạ tầng phát triển, nhân lực kỹ thuật dồi dào và chính sách dễ dự đoán sẽ quyết định sức hấp dẫn của mỗi thị trường.

Như vậy, đà tăng vốn FDI của toàn khối không đồng nghĩa mọi nền kinh tế đều hưởng lợi như nhau, và những nước có vốn FDI tăng mạnh năm nay chưa chắc giữ được vị thế nếu không duy trì sức hấp dẫn.

Nguồn: Đằng sau sự phân hoá dòng vốn FDI tại Đông Nam Á