Công chứng giao dịch đất đai: Vì sao nên giữ trong luật?

Mới đây, Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội, Ủy ban Tư pháp Quốc hội phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội thảo lấy ý kiến về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung góp ý nhiều nội dung nhằm hoàn thiện dự thảo Luật, trong đó nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, nhất là giữa Luật Đất đai với Luật Kinh doanh bất động sản.

Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến là đề xuất bỏ quy định bắt buộc công chứng đối với một số giao dịch nhà đất. Nếu được thông qua, các giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất sẽ không còn bắt buộc phải công chứng, chứng thực trong những trường hợp đáp ứng điều kiện theo quy định.

Nhà đất thường là tài sản có giá trị lớn và liên quan đến nhiều quan hệ pháp lý. Do đó, việc bỏ yêu cầu công chứng đặt ra vấn đề về cơ chế kiểm soát rủi ro, xác thực chủ thể cũng như bảo đảm quyền lợi của các bên khi giao dịch.

Nếu công chứng không còn là yêu cầu bắt buộc, cơ chế xác thực tình trạng pháp lý của bất động sản sẽ dựa vào đâu, trách nhiệm kiểm tra thuộc về ai và người dân có đủ công cụ để tự bảo vệ quyền lợi là những vấn đề cần được tính toán.

Vẫn cần công chứng

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP. HCM, cho rằng việc chỉ quy định công chứng đối với các hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn trong trường hợp thửa đất chưa có đầy đủ thông tin trên cơ sở dữ liệu đất đai là chưa đầy đủ.

Theo bà Hạnh, không thể coi đây là biện pháp đơn thuần nhằm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, bởi công chứng, chứng thực không phải là thủ tục hành chính.

Bà cho rằng cơ sở dữ liệu đất đai có vai trò quan trọng trong việc xác định thông tin về bất động sản, góp phần hạn chế tình trạng giả mạo giấy tờ. Tuy nhiên, dữ liệu không thể thay thế hoàn toàn hoạt động công chứng.

Bản chất của công chứng còn là xác nhận sự tự nguyện và ý chí của các bên tham gia giao dịch. Những yếu tố này không thể được chứng minh chỉ bằng dữ liệu hay máy móc mà cần có bên thứ ba kiểm tra, xác thực.

Bà Đỗ Thị Hoàng Yến, Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao, cho biết theo quan điểm của cơ quan thực hành quyền tư pháp, việc công chứng, chứng thực trong giao dịch về bất động sản là vấn đề rất quan trọng và cần phải giữ. Thực tiễn công tác xét xử đã chứng minh các giao dịch về quyền sử dụng đất mà không qua công chứng rất dễ phát sinh rủi ro về giả mạo, lừa đảo và vi phạm điều kiện có hiệu lực của hợp đồng.

Việc giữ quy định về chứng thực, công chứng là cần thiết nhằm kiểm soát năng lực hành vi, bảo đảm sự tự nguyện của các bên và tạo chứng cứ pháp lý vững chắc cho công tác đăng ký đất đai cũng như giải quyết tranh chấp tại tòa án.

Ở góc độ tổ chức tín dụng, bà Nguyễn Thị Xuân, Trưởng ban Nghiệp vụ, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cũng đề nghị duy trì công chứng, chứng thực với các giao dịch có tính chất định đoạt quyền sử dụng đất, nhất là chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và các văn bản liên quan đến thừa kế quyền sử dụng đất.

Theo bà Xuân, hiệp hội đã nhiều lần góp ý về vấn đề này. Công chứng, chứng thực là cơ chế kiểm soát và phòng ngừa rủi ro pháp lý quan trọng, trong bối cảnh quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất thường có giá trị lớn và thực tế phát sinh nhiều tranh chấp.

"Công chứng có thể góp phần phòng ngừa các trường hợp giả mạo, sử dụng giấy tờ giả, giao dịch không đúng thẩm quyền hoặc người tham gia không có đầy đủ quyền định đoạt tài sản", bà cho biết.

Cần có cơ chế thay thế nếu bỏ

Ở chiều ngược lại, một số ý kiến cho rằng việc bỏ yêu cầu công chứng có thể được xem xét khi hệ thống dữ liệu đất đai được hoàn thiện và các bên có khả năng kiểm chứng đầy đủ thông tin pháp lý.

Ông Nguyễn Hữu Toàn, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, khi dữ liệu đã đầy đủ, các bên có thể kiểm chứng thông tin trên hệ thống và có đủ niềm tin thì không nhất thiết phải thực hiện thêm công chứng.

Nếu người dân chưa yên tâm về tính pháp lý của giao dịch, họ vẫn có quyền sử dụng dịch vụ công chứng để bảo đảm quyền lợi. Theo ông Toàn, cách tiếp cận này phù hợp với cơ chế thị trường và góp phần giảm thủ tục hành chính.

Trong khi đó, TS Trần Du Lịch, đại biểu Quốc hội khóa XIII, cho rằng một số quốc gia trên thế giới vẫn áp dụng công chứng đối với giao dịch đất đai nhưng cũng có nước bỏ quy định này.

Theo ông, nếu bỏ công chứng phải có một cơ quan, đơn vị trung gian đủ khả năng chịu trách nhiệm về vấn đề này; còn nếu chưa đạt được điều này vẫn phải chấp nhận nó như một quy trình quá độ.

Tại hội thảo, các đại biểu cũng đề nghị ban soạn thảo chuyển dịch tư duy lập pháp theo hướng bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời hài hòa lợi ích giữa nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Các quy định về thu hồi đất, bồi thường, tái định cư được đề nghị bảo đảm công khai, minh bạch, tách bạch; đồng thời xây dựng cơ chế giá đất khoa học, có tính ổn định và lâu dài, qua đó phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai đối với phát triển kinh tế và đời sống người dân.

Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) gồm 13 chương, 115 điều (giảm 3 chương và 145 điều so với Luật hiện này), quy định về chế độ sở hữu đất đai, quyền hạn và trách nhiệm của nhà nước đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai và thống nhất quản lý về đất đai, chế độ quản lý và sử dụng đất đai, quyền và nghĩa vụ của công dân, người sử dụng đất đối với đất đai thuộc lãnh thổ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nguồn:Công chứng giao dịch đất đai: Vì sao nên giữ trong luật?