Áp lực trái phiếu đáo hạn sẽ tăng mạnh trở lại trong quý 2-3/2023

Bí nguồn vốn, một loạt doanh nghiệp lùi thời hạn thanh toán trái phiếu

TS. Nguyễn Trí Hiếu: Doanh nghiệp phát hành trái phiếu và nhà đầu tư cần “ngồi lại với nhau” để đàm phán gia hạn dù có thể kết quả là không mấy lạc qu

Trong năm 2023, VnDirect ước tính giá trị đáo hạn trái phiếu doanh nghiệp sẽ đạt khoảng 272.853 tỷ đồng. Tuy nhiên, áp lực đáo hạn sẽ tăng mạnh trong quý 2 và quý 3 năm 2023 với giá trị lần lượt đạt 93.139 tỷ đồng và 89.488 tỷ đồng.

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp trầm lắng trong năm 2022

Trong báo cáo thị trường trái phiếu năm 2022 triển vọng 2023 mới cập nhật, Công ty Chứng khoán VnDirect nhận định thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam bùng nổ trong giai đoạn 2020-21, tuy nhiên những rủi ro đầu tư đã bộc lộ qua một số sai phạm xảy ra đầu năm 2022. Điều này khiến nhà đầu tư suy giảm niềm tin vào kênh dẫn vốn quan trọng này. Nghị định 65, có hiệu lực từ ngày 16/9/2022, đặt ra các điều kiện và yêu cầu nghiêm ngặt hơn đối với việc phát hành trái phiếu riêng lẻ.

Theo đó, tổ chức phát hành được phép cơ cấu lại nợ song vẫn phải đảm đúng mục đích sử dụng theo phương án phát hành. Xếp hạng tín nhiệm được yêu cầu bắt buộc trong một số trường hợp nhất định, chẳng hạn tổng giá trị trái phiếu vượt quá một ngưỡng hoặc tỷ lệ trái phiếu/vốn chủ sở hữu vượt quá một tỷ lệ nhất định. Ngoài ra, quy định mới cũng nâng cao những tiêu chí công nhận nhà đầu tư chuyên nghiệp khi thời gian gần đây nhiều nhà đầu tư đã bị thiệt hại do thực hiện các khoản đầu tư trái phiếu doanh nghiệp có rủi ro cao và không có đánh giá cẩn thận.

Trong quý 4/2022, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành chỉ đạt 3.619 tỷ đồng, giảm 94,5% so với quý trước và 98,8% so với cùng kỳ. Trong đó, hầu hết là trái phiếu phát hành riêng lẻ và không có đợt phát hành trái phiếu công chúng nào.

Theo VnDirect, giá trị phát hành trái phiếu giảm mạnh trong quý 4/2022 đến từ hai nguyên nhân chính. Thứ nhất là, Nghị định 65/2022/NĐ-CP được ban hành vào 16/09/2022 đã thắt chặt những quy định về cả phía cung và phía cầu đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Thứ hai là, niềm tin của nhà đầu tư đã giảm đi sau khi cơ quan quản lý Nhà nước chỉ ra một loạt các sai phạm của doanh nghiệp phát hành.

Trong quý 4/2022, Tập đoàn đa ngành trở thành nhóm ngành chiếm tỷ trọng lớn nhất với 47% tổng giá trị phát hành, tương đương 1.700 tỷ đồng, toàn bộ đều thuộc về CTCP Tập đoàn Masan.

Bất động sản chiếm tỷ trọng 17,4% tổng giá trị phát hành trái phiếu riêng lẻ, tương đương 630 tỷ đồng. Chỉ có 3 doanh nghiệp BĐS thực hiện phát hành, bao gồm: CTCP Đầu tư Nam Long (500 tỷ đồng), CTCP Đầu tư Đức Trung (100 tỷ đồng) và CTCP Phát triển nhà Bà Rịa – Vũng Tàu (30 tỷ đồng). Lãi suất phát hành trái phiếu doanh nghiệp của các doanh nghiệp BĐS trong quý 4/2022 có xu hướng tăng so với quý trước, lên mức trung bình 12%/năm.

Trong mảng Tài chính – Ngân hàng, chỉ có một đợt phát hành đến từ NHTMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (285 tỷ đồng), chiếm 7,9% tổng giá trị phát hành trong quý 4/2022. Lãi suất phát hành của NHTMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam trong quý 4/2022 đạt 8,7%/năm (tăng 2,7 điểm % so với lãi suất trung bình các ngân hàng quý trước).

Các ngành khác chiếm 27,8% tổng giá trị phát hành trái phiếu riêng lẻ trong quý, tương đương 1.005 tỷ đồng (giảm 70,2% so với quý trước). Đáng chú ý có: CT TNHH Đầu tư và Phát triển Năng lượng Thành Nguyên phát hành 500 tỷ đồng với lãi suất 13%/năm trong 5 năm và CTCP Dược phẩm Tenamyd phát hành 150 tỷ đồng với lãi suất 14%/năm trong 3,5 năm.

Tính chung cả năm 2022, tổng giá trị phát hành giảm 64%, chỉ đạt 269.733 tỷ đồng. Trong đó, trái phiếu phát hành riêng lẻ chiếm 97%, đạt 261.934 tỷ đồng; phát hành ra công chúng đạt 7.799 tỷ đồng.

Tài chính – Ngân hàng là nhóm ngành dẫn đầu, chiếm 56% tổng giá trị phát hành năm 2022 đạt 151.141 tỷ đồng (giảm 45% so với cùng kỳ). Nhóm BĐS ghi nhận mức sụt giảm 79%, chỉ đạt 62.310 tỷ đồng, chiếm 23% tổng giá trị phát hành. Nhóm Tập đoàn đa ngành và các nhóm ngành Khác chiếm lần lượt 6,5% và 14,3% tổng giá trị phát hành trong 2022.

Top 5 các doanh nghiệp phát hành trái phiếu nhiều nhất gồm có: NHTMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (24.366 tỷ đồng), Tập đoàn Vingroup và các công ty con (16.569 tỷ đồng); Tập đoàn Địa ốc NOVA và các công ty con (15.157 tỷ đồng), NHTMCP Quân Đội (13.820 tỷ đồng), NHTMCP Kỹ Thương Việt Nam (13.150 tỷ đồng).

Trong năm 2022, trong bối cảnh lãi suất điều hành và lãi suất tiền gửi tăng mạnh từ giữa năm, lãi suất phát hành trái phiếu doanh nghiệp cũng tăng ở nhóm ngành Tài chính – Ngân hàng, bao gồm chủ yếu là các NHTM và các công ty Chứng khoán.

Áp lực trái phiếu đáo hạn dự báo sẽ hạ nhiệt trong quý 1/2023 và tăng mạnh trở lại trong quý 2- quý 3/2023

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc dẫn vốn dài hạn vào nền kinh tế. Mặc dù vậy, với sự bùng nổ phát hành trái phiếu trong giai đoạn 2019 – 2021, tổng giá trị trái phiếu riêng lẻ đáo hạn năm 2023 ước tính khoảng 272.853 tỷ đồng (+76,6% so với cùng kỳ). Trong đó Bất động sản và Tài chính - Ngân hàng lần lượt chiếm 38% và 37%.

Tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đáo hạn ước tính giảm 40,3% so với quý 4/2022 trong quý 1/2023, đạt 30.655 tỷ đồng (+246,7% so với cùng kỳ). Tuy nhiên, áp lực đáo hạn sẽ tăng mạnh trong quý 2 và quý 3 năm 2023 với giá trị lần lượt đạt 93.139 tỷ đồng (+203,8% so với quý trước; +169,0% so với cùng kỳ) và 89.488 tỷ đồng (+49,9% so với cùng kỳ).

Sau giai đoạn thách thức này, giá trị đáo hạn trong quý 4/2023 sẽ hạ nhiệt 33,4% so với quý trước về mức 59.571 tỷ đồng (+16,0% so với cùng kỳ).

Tỷ lệ trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn của ngành Bất động sản, Tài chính – Ngân hàng, Khác lần lượt là 37,6%, 37,0% và 25,5%. Thống kê của VnDirect chỉ bao gồm các đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ từ năm 2019 tới nay và đã bao gồm các doanh nghiệp phát hành đã thực hiện mua lại trái phiếu trước thời gian đáo hạn.

Trong năm 2023, Bất động sản (BĐS) là nhóm ngành chiếm tỷ trọng lớn nhất với 37,6% tổng giá trị đáo hạn trái phiếu riếng lẻ trong năm, tương đương 102.570 tỷ đồng (+76,0% so với cùng kỳ). Các doanh nghiệp BĐS có giá trị đáo hạn cao nhất trong 2023 bao gồm: CTCP Tập đoàn Đầu tư Địa ốc No Va (14.476 tỷ đồng), CTCP Saigon Glory (7.000 tỷ đồng), và CT TNHH Phát triển BĐS An Khang (4.960 tỷ đồng).

Tài chính – Ngân hàng là nhóm ngành chiếm tỷ trọng lớn thứ hai với 37,0% tổng giá trị đáo hạn trong 2023, tương đương 100.824 tỷ đồng (+55,0% so với cùng kỳ). Các tổ chức tài chính có giá trị đáo hạn cao nhất trong 2023 gồm: NHTMCP Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (14.048 tỷ đồng), NHTMCP Việt Nam Thịnh Vượng (13.650 tỷ đồng) và NHTMCP Bưu điện Liên Việt (9.900 tỷ đồng).

Các ngành khác chiếm 25,5% tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đáo hạn trong 2023, đạt 69.459 tỷ đồng (+122,4% so với cùng kỳ). Các doanh nghiệp ngoài nhóm BĐS và Tài chính - Ngân hàng có giá trị đáo hạn cao nhất gồm: CTCP Tập đoàn Sovico (16.350 tỷ đồng), CTCP Xây dựng Kiến Hưng Thịnh (3.600 tỷ đồng) và CTCP Đầu tư Xây dựng Tường Khải (2.990 tỷ đồng).

Cần thêm thời gian để thích ứng với các quy định mới

Trong bối cảnh chính sách tiền tệ thắt chặt, chi phí tài chính gia tăng và thắt chặt phát hành trái phiếu, một số tổ chức phát hành có ít cơ hội tiếp cận nguồn vốn nhằm tái cơ cấu tài chính và đáp ứng nghĩa vụ nợ ngắn hạn. Rủi ro về khả năng thanh toán tập trung ở một số lĩnh vực có tỷ lệ đòn bẩy cao và hay biến động theo chu kỳ như lĩnh vực bất động sản. Những lo ngại về năng lực thanh toán ngày càng tăng khi một số vụ bắt giữ liên quan đến các vi phạm trong phát hành trái phiếu doanh nghiệp và sử dụng vốn không đúng mục đích của một số nhà phát triển BĐS lớn như Tân Hoàng Minh và Vạn Thịnh Phát.

Niềm tin của nhà đầu tư cá nhân vào trái phiếu doanh nghiệp đã suy giảm xuống mức rất thấp, thể hiện thông qua việc nhiều nhà đầu tư đã vội vàng bán trái phiếu của bất kỳ tổ chức phát hành nào bằng mọi giá để thu tiền về tiền mặt. Lưu ý rằng nhà đầu tư cá nhân chiếm khoảng 1/3 khối lượng giao dịch trái phiếu doanh nghiệp.

Theo nghiên cứu thị trường của VnDirect, hiện một số trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ được giao dịch với mức 4-5% thấp hơn mệnh giá, với mức lợi suất khoảng 10%- 12%/năm, có nghĩa là người bán sẵn sàng chấp nhận với mức chiết khấu 14- 17%.

Từ đó đến nay, các cơ quan chức năng đã đưa ra nhiều thông điệp nhằm xoa dịu tâm lý hoang mang của thị trường và một số giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn. Một trong những giải pháp đó là việc ban hành Nghị định 65 sửa đổi. Tính đến thời điểm hiện tại, Nghị định 65 sửa đổi đang ở trong giai đoạn chờ trình lên Chính phủ và bao gồm một số thay đổi quan trọng như sau:

VnDirect cho rằng cần thêm thời gian để các thành viên tham gia thị trường (nhà phát hành, tổ chức bảo lãnh/tư vấn và nhà đầu tư) thích ứng với các quy định mới. Trong bối cảnh chi phí tài chính gia tăng, lực cầu nội địa yếu đi, thị trường BĐS trầm lắng, các doanh nghiệp đang có xu hướng hoãn, hoặc hủy kế hoạch mở rộng kinh doanh, dẫn đến giảm nhu cầu vốn. Vì vậy, VnDirect cho rằng thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ tiếp tục trầm lắng trong nửa đầu năm 2023.

Khối lượng phát hành sẽ phục hồi đáng kể trong nửa cuối năm 2023 từ mức nền thấp của 2022, nhờ lợi nhuận của doanh nghiệp khởi sắc hơn, lãi suất ổn định và cơ chế thị trường tốt hơn.

Nguồn: Áp lực trái phiếu đáo hạn sẽ tăng mạnh trở lại trong quý 2-3/2023

https://vninfor.vn/

Trung Anh