Áp lực thanh khoản và bài toán tín dụng trước ngưỡng cửa 2026

Áp lực thanh khoản và sự thận trọng của nhà điều hành

Giữa khát vọng tăng trưởng kinh tế hai con số và những cảnh báo ngày càng gay gắt từ các tổ chức quốc tế về rủi ro tài chính, câu hỏi lớn đặt ra là Việt Nam sẽ giải bài toán vốn khổng lồ như thế nào khi cơ chế hạn mức tín dụng dự kiến được tháo bỏ từ năm 2026. Đây không đơn thuần là vấn đề của ngành ngân hàng mà còn là một phép thử đối với năng lực điều hành chính sách tiền tệ trong bối cảnh thị trường biến động mạnh.

Theo báo cáo của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), đến cuối tháng 11/2025, tín dụng toàn hệ thống đã tăng xấp xỉ 16%, mức cao nhất trong mười năm. Các ngân hàng thương mại đang bước vào giai đoạn giải ngân cao điểm, khi nhu cầu vốn của doanh nghiệp và người dân đều tăng mạnh.

Tuy nhiên, khác với thông lệ thường thấy vào mỗi quý cuối năm, Ngân hàng Nhà nước đến nay vẫn chưa thực hiện thêm bất kỳ động thái nào nhằm nới hạn mức tín dụng kể từ đợt điều chỉnh cuối tháng 7.

VDSC cho rằng sự thận trọng này thể hiện rõ quan điểm ưu tiên ổn định vĩ mô của cơ quan điều hành, đặc biệt là mục tiêu bình ổn lãi suất trong bối cảnh thanh khoản toàn hệ thống đang chịu sức ép và yêu cầu bảo đảm tỷ giá trước những biến động khó đoán từ chính sách tiền tệ quốc tế. Nhiều ngân hàng lớn hiện đã đưa tỷ lệ dư nợ trên huy động tiệm cận mức tối đa 85% vào cuối quý III/2025, cho thấy khả năng mở rộng tín dụng đang bị giới hạn bởi chính nội lực thanh khoản.

Dù một số phân tích cho rằng khả năng nới room có thể được tính đến sau cuộc họp tháng 12 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, phần lớn chuyên gia vẫn nghiêng về kịch bản duy trì hiện trạng đến hết năm nhằm bảo đảm an toàn hệ thống.

Trong ngắn hạn, lãi suất huy động nhiều khả năng tăng nhẹ do nhu cầu bổ sung vốn cuối năm và áp lực cân đối dòng tiền. Quyết định duy trì trạng thái “chặt chẽ có kiểm soát” được đánh giá là bước đi nhằm tránh lặp lại tình trạng dồn tín dụng vào cuối năm, vốn dễ dẫn đến rủi ro về cả chất lượng cho vay lẫn ổn định tiền tệ.

Tại nghị trường Quốc hội ngày 3 tháng 12, cơ chế phân bổ hạn mức tín dụng vốn đã tồn tại hơn một thập kỷ tiếp tục trở thành điểm nóng tranh luận. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) nhận định việc NHNN cải tiến tiêu chí phân bổ theo hướng chú trọng năng lực an toàn của từng ngân hàng là tín hiệu tích cực, nhưng bản chất của cơ chế hành chính kiểu quota vẫn còn nguyên.

Hạn mức tín dụng bị coi là tạo ra không gian cho cơ chế xin - cho, làm giảm tính minh bạch và bóp méo cạnh tranh trên thị trường. Thực tế ghi nhận nhiều trường hợp ngân hàng cạn room khiến khách hàng đủ điều kiện vay vẫn không thể tiếp cận vốn, tạo ra sự nghịch lý trong phân bổ tín dụng và làm giảm hiệu quả dẫn vốn của toàn hệ thống.

Nhiều chuyên gia và đại biểu Quốc hội cho rằng đã đến lúc Việt Nam cần một lộ trình dứt khoát để chấm dứt cơ chế hạn mức tín dụng. Theo hướng tiếp cận hiện đại hơn, mức tăng trưởng tín dụng của từng ngân hàng cần được quyết định dựa trên khả năng quản trị rủi ro, sức khỏe tài chính và mức độ tuân thủ các chuẩn mực quốc tế như Basel, thay vì dựa vào hạn mức phân bổ hành chính. Một hệ thống vận hành theo quy tắc thị trường được kỳ vọng sẽ nâng cao chất lượng cạnh tranh, thúc đẩy đầu tư vào quản trị rủi ro và tạo ra dòng vốn lưu thông hiệu quả hơn.

Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu NHNN xây dựng lộ trình loại bỏ cơ chế hạn mức tín dụng từ năm 2026. Đây được coi là bước ngoặt lớn, bởi việc dỡ bỏ một công cụ hành chính tồn tại hơn mười năm có thể tạo ra dư địa tăng trưởng mới, giúp các ngân hàng chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh và khuyến khích cạnh tranh lành mạnh thông qua chất lượng dịch vụ.

Tuy vậy, khi chiếc “vòng kim cô” này được tháo bỏ, các ngân hàng sẽ phải đối diện với thách thức lớn hơn, đó là tự chịu hoàn toàn trách nhiệm trước rủi ro thanh khoản, biến động lãi suất và thay đổi bất ngờ từ thị trường quốc tế. Điều này đòi hỏi năng lực quản trị, giám sát và dự báo của cả cơ quan điều hành lẫn từng tổ chức tín dụng phải được nâng cấp tương xứng.

Lộ trình 2026 vì vậy không chỉ là sự thay đổi một cơ chế kỹ thuật mà còn là bài kiểm tra thực chất đối với sức khỏe hệ thống ngân hàng Việt Nam. Nó đòi hỏi sự thận trọng, minh bạch và quyết đoán trong điều hành, để vừa giải phóng dòng vốn, vừa tránh những biến động tiêu cực có thể ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô.

Khi hệ thống phải vận hành theo chuẩn mực thị trường nhiều hơn, bản lĩnh của từng ngân hàng và năng lực của nhà điều hành sẽ được phơi bày rõ rệt. Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của một thay đổi lớn, và thành công hay thất bại sẽ phụ thuộc vào việc chúng ta có đủ quyết tâm và chuẩn bị để bước qua cột mốc này hay không.

Lãi suất nhích lên, nhu cầu v.ốn tăng mạnh và tỷ lệ tín dụng/GDP đã chạm 134% đang đặt Ngân hàng Nhà nước trước bài toán khó.

Tham vọng tăng trưởng và cảnh báo rủi ro

Tham vọng tăng trưởng và những cảnh báo rủi ro đang đặt Việt Nam trước bài toán lớn về điều hành tín dụng trong giai đoạn 2026–2030. Khi cơ chế hạn mức tín dụng dự kiến bị loại bỏ từ năm 2026, các ngân hàng kỳ vọng đây sẽ là thời điểm đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ: thay vì chờ phân bổ “room” từ cơ quan quản lý, nhà băng có thể chủ động xây dựng kế hoạch tăng trưởng theo năng lực và chiến lược riêng.

Việc bỏ room tín dụng được nhìn nhận như cú hích giải phóng dòng vốn, giúp ngân hàng không còn mắc kẹt trong tình trạng “chạm trần” giữa năm và phải kìm hãm giải ngân dù nhu cầu thị trường rất lớn. Dòng vốn vì thế có thể được bơm ra nền kinh tế một cách linh hoạt, đúng thời điểm và đúng địa chỉ hơn.

Giới phân tích đánh giá sự thay đổi này không chỉ mang tính kỹ thuật mà là bước chuyển mang tính cấu trúc. Khi hạn mức bị loại bỏ, ngân hàng buộc phải cạnh tranh bằng thực lực, từ quản trị rủi ro, chất lượng dịch vụ cho đến năng lực huy động và phân bổ vốn. Sự phụ thuộc dài hạn vào cơ chế hành chính sẽ nhường chỗ cho một sân chơi thị trường, nơi ngân hàng mạnh sẽ tự khẳng định vị thế, còn ngân hàng yếu sẽ lộ rõ hạn chế.

Điều này tạo ra áp lực cải thiện quản trị, đồng thời làm suy yếu cơ chế “xin – cho”, vốn bị coi là tạo ra méo mó và bất công trong suốt hơn một thập kỷ qua. Sự kết hợp giữa cơ chế thị trường và các tiêu chuẩn quốc tế như Basel II, Basel III được xem là nền tảng quan trọng để hệ thống tài chính Việt Nam bước vào giai đoạn hiện đại hóa thực sự.

Trong bức tranh rộng hơn, việc loại bỏ hạn mức tín dụng gắn liền với vai trò đặc biệt của hệ thống ngân hàng đối với nền kinh tế. Ông Quản Trọng Thành, Giám đốc Khối Phân tích Maybank Securities Vietnam, chỉ ra rằng tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam đã ở mức rất cao, khoảng 134%. Điều này phản ánh sự phụ thuộc lớn của nền kinh tế vào kênh vốn ngân hàng, đồng thời cho thấy áp lực không nhỏ đặt lên vai hệ thống trong giai đoạn tới. Khi thị trường vốn chưa phát triển đủ mạnh để chia sẻ gánh nặng tài trợ, ngân hàng vẫn là động mạch chính dẫn vốn cho mọi lĩnh vực từ sản xuất, tiêu dùng đến đầu tư công.

Trong ngắn hạn, động lực tăng trưởng tín dụng được dự báo đến từ các lĩnh vực hạ tầng và năng lượng là những “chiếc máy bơm” đầu tư mới sau nhiều năm tăng trưởng khiêm tốn. Đây cũng là hai trụ cột có nhu cầu vốn khổng lồ và có khả năng tạo lan tỏa mạnh đến tăng trưởng GDP. Tuy nhiên, nhu cầu không dừng ở đây.

TS. Nguyễn Tú Anh (VinUni) cho rằng để Việt Nam đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 10% mỗi năm giai đoạn 2026–2030, tín dụng cần tăng bình quân 15% mỗi năm. Điều này đồng nghĩa quy mô tín dụng phải tăng gấp đôi chỉ trong vòng 5 năm, một tốc độ chưa từng có tiền lệ ở các nền kinh tế mới nổi. Bộ Tài chính cũng đưa ra ước tính tương tự khi cho rằng nền kinh tế sẽ cần khoảng 280 tỷ USD vốn đầu tư mỗi năm, trong đó phần lớn – hơn 250 tỷ USD – sẽ phải đến từ nội lực, mà cụ thể là từ hệ thống ngân hàng.

Tham vọng lớn là vậy, nhưng đi kèm với đó là những cảnh báo đáng chú ý. Fitch Ratings mới đây bày tỏ lo ngại rằng tốc độ mở rộng tín dụng của Việt Nam đang vượt quá khả năng hấp thụ của nền kinh tế. Tỷ lệ tín dụng/GDP hiện đã ở mức 134% là một trong những mức cao nhất khu vực.

Ông Willie Tanoto, Giám đốc cấp cao của Fitch Ratings, cảnh báo rằng việc loại bỏ hạn mức tín dụng có thể khiến đòn bẩy tài chính của Việt Nam tăng nhanh hơn nữa, kéo theo nguy cơ tích tụ rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh thị trường tài sản còn dễ tổn thương và khung pháp lý về quản trị rủi ro chưa hoàn toàn tiệm cận chuẩn quốc tế.

Như vậy, giai đoạn 2026–2030 mở ra một nghịch lý thách thức: Việt Nam cần vốn để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, nhưng lại phải đối mặt nguy cơ mất an toàn hệ thống nếu dòng vốn tăng quá nhanh trong khi lớp bảo vệ hành chính vốn tồn tại dưới hình thức hạn mức tín dụng bị gỡ bỏ.

Bài toán đặt ra cho ngành ngân hàng không chỉ là bơm vốn, mà còn phải bơm một cách có trách nhiệm, đúng chuẩn mực, đúng năng lực và trong giới hạn mà hệ thống có thể chịu đựng. Những năm tới vì vậy sẽ là giai đoạn thử lửa thực sự, nơi bản lĩnh quản trị, năng lực giám sát và sức đề kháng của toàn hệ thống tài chính sẽ được phơi bày rõ hơn bao giờ hết.

Nguồn: Áp lực thanh khoản và bài toán tín dụng trước ngưỡng cửa 2026