Vì sao trái phiếu doanh nghiệp vẫn trầm lắng?

Nguồn cung có nhúc nhích, nhưng chưa đủ tạo sóng

Nếu nhìn vào con số phát hành, có thể thấy thị trường trái phiếu doanh nghiệp không còn “đóng băng” như giai đoạn khó khăn nhất, song cũng chưa thể gọi là sôi động. Báo cáo tháng 2/2026 của Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) cho thấy trong tháng 2, thị trường chỉ ghi nhận 1 đợt phát hành riêng lẻ trị giá 79,5 tỷ đồng và 3 đợt phát hành ra công chúng trị giá 3.301 tỷ đồng.

Lũy kế 2 tháng đầu năm, tổng giá trị phát hành riêng lẻ mới đạt 270 tỷ đồng, còn phát hành ra công chúng đạt 8.223 tỷ đồng. Cơ cấu này cho thấy hàng hóa phát hành mới vẫn khá mỏng, nhất là ở kênh riêng lẻ, vốn từng là phần quan trọng nhất của thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Điểm đáng chú ý hơn là dòng phát hành đầu năm vẫn chủ yếu đến từ khu vực ngân hàng. Theo các tổng hợp thị trường từ VBMA, lượng phát hành của nhóm bất động sản trong 2 tháng đầu năm chỉ khoảng 270 tỷ đồng, mức rất thấp nếu đặt trong bối cảnh đây từng là nhóm phát hành lớn của thị trường. Khi một khu vực có nhu cầu vốn lớn nhưng chưa quay lại rõ rệt, thị trường khó có thể hình thành một đợt phục hồi đủ mạnh về quy mô.

Nói cách khác, sự trầm lắng hiện nay không đơn thuần là vấn đề tâm lý. Nó phản ánh thực tế rằng bên đi vay vẫn dè dặt, còn bên mua vẫn chưa thật sự sẵn sàng mở hầu bao diện rộng. Trái phiếu doanh nghiệp vì thế vẫn đang ở trạng thái “có giao dịch, có phát hành, nhưng chưa có khí thế”.

Áp lực nợ đến hạn còn lớn, niềm tin vẫn cần thêm thời gian

Một trong những lực cản lớn nhất của thị trường hiện nay là áp lực đáo hạn vẫn rất nặng. Theo tổng hợp từ VIS Rating được các cơ quan báo chí dẫn lại, tổng giá trị gốc và lãi trái phiếu doanh nghiệp đến hạn trong nửa đầu năm 2026 vào khoảng 122.500 tỷ đồng. Riêng khu vực phi ngân hàng chiếm khoảng 107.500 tỷ đồng. Nếu chỉ tính phần gốc đến hạn của khối phi ngân hàng, quy mô vào khoảng 76.100 tỷ đồng, tăng mạnh so với cùng kỳ, trong đó bất động sản chiếm khoảng 52.400 tỷ đồng, tương đương gần 69%.

Áp lực này khiến nhiều doanh nghiệp buộc phải ưu tiên xử lý nghĩa vụ nợ cũ, tái cơ cấu dòng tiền và giữ an toàn thanh khoản hơn là mở rộng huy động vốn mới. Với riêng tháng 4/2026, VIS Rating ước tính tổng nghĩa vụ gốc và lãi đến hạn khoảng 23.300 tỷ đồng, trong đó, nhóm bất động sản chiếm gần 16.000 tỷ đồng. Chỉ riêng nghĩa vụ gốc đáo hạn trong tháng này đã vào khoảng 16.900 tỷ đồng, với bất động sản chiếm khoảng 13.700 tỷ đồng. Khi áp lực trả nợ còn lớn như vậy, khả năng bứt tốc của thị trường phát hành gần như khó xảy ra trong một sớm một chiều.

Dù vậy, bức tranh không phải hoàn toàn u ám. VIS Rating cho biết tỷ lệ chậm trả trong năm 2025 đã giảm xuống còn 1,3%, thấp hơn rất nhiều so với mức đỉnh 12,2% của năm 2023. Đây là tín hiệu cho thấy rủi ro hệ thống đã dịu lại. Nhưng sự cải thiện ấy chưa đồng nghĩa niềm tin đã phục hồi đầy đủ, bởi các trường hợp chậm trả mới vẫn tập trung ở nhóm bất động sản từng gặp vấn đề trước đó, chủ yếu do dòng tiền và hiệu quả kinh doanh còn yếu trong quá trình tái cơ cấu và khởi động lại dự án.

Bên cạnh áp lực thị trường, khung pháp lý cũng đang đi vào giai đoạn hoàn thiện theo hướng chặt chẽ hơn. Theo nội dung Bộ Tài chính công bố khi lấy ý kiến dự thảo nghị định mới thay thế, sửa đổi hệ thống quy định hiện hành về chào bán và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, một số yêu cầu được đặt ra theo hướng nâng chuẩn thị trường, tăng trách nhiệm công bố và cung cấp thông tin, làm rõ trách nhiệm của tổ chức phát hành và các đơn vị cung cấp dịch vụ, đồng thời định hướng nhà đầu tư chuyên nghiệp là cá nhân chỉ tham gia với các trái phiếu có xếp hạng tín nhiệm và tài sản bảo đảm hoặc được tổ chức tín dụng bảo lãnh thanh toán.

Đây là hướng đi cần thiết để thị trường minh bạch hơn, nhưng trong ngắn hạn cũng khiến quá trình phục hồi không thể quá nhanh. Bởi một khi tiêu chuẩn phát hành và tiêu chuẩn nhà đầu tư cùng được nâng lên, thị trường sẽ phải chấp nhận một giai đoạn sàng lọc. Sau những biến động lớn của vài năm gần đây, trái phiếu doanh nghiệp không còn là câu chuyện tăng trưởng bằng mọi giá. Thị trường này đang bước vào giai đoạn mà tốc độ có thể chậm hơn, nhưng đòi hỏi chất lượng cao hơn, trách nhiệm rõ hơn và niềm tin phải được xây lại bằng dữ liệu, kỷ luật và minh bạch.

Vì thế, câu trả lời cho việc vì sao trái phiếu doanh nghiệp vẫn trầm lắng nằm ở chính ba nút thắt lớn: nguồn cung mới chưa dày, nhất là khi bất động sản chưa trở lại mạnh; áp lực đáo hạn vẫn đè nặng lên doanh nghiệp; và khuôn khổ pháp lý đang được tái thiết theo hướng chặt chẽ hơn. Khi ba yếu tố này chưa cùng lúc được tháo gỡ, thị trường khó có thể bứt tốc, dù những tín hiệu hồi phục ban đầu đã xuất hiện.

Nguồn: Vì sao trái phiếu doanh nghiệp vẫn trầm lắng?