Vật liệu xây dựng tăng giá: Áp lực lớn đè nặng công trình và giải ngân đầu tư công

Giá leo thang, công trình khốn đốn

Theo thống kê của Bộ Xây dựng, giá thép xây dựng đã tăng trung bình 12–15% so với cùng kỳ năm 2024, xi măng tăng 8–10%, cát xây dựng tăng hơn 20% tại những địa phương có nhu cầu lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương. Đặc biệt, tại khu vực miền Bắc, giá cát trong quý II/2025 có nơi tăng 25% so với đầu năm, tạo ra tình trạng khan hiếm cục bộ.

Thực tế trên công trường, nhiều nhà thầu rơi vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan”. Giám đốc một doanh nghiệp xây dựng tại Hà Nội cho biết, chi phí thi công hiện đã tăng khoảng 15 - 20% so với dự toán ban đầu: “Nếu không có cơ chế điều chỉnh giá kịp thời, doanh nghiệp gần như chắc chắn lỗ nặng, khó hoàn thành công trình đúng tiến độ”.

Nhiều công trình bị chậm tiến độ do thiếu vật liệu xây dựng.

Tại Hà Nội, một loạt dự án trọng điểm như đường Vành đai 4, cải tạo hồ Tây, tuyến nối Gia Lâm – Đông Anh đều bị đội vốn và chậm tiến độ. UBND thành phố đã phải có văn bản kiến nghị Bộ Xây dựng hướng dẫn phương pháp khảo sát, điều chỉnh giá để tháo gỡ vướng mắc cho các dự án đầu tư công. Ở Sơn La, trong 162 mỏ vật liệu xây dựng được quy hoạch, chỉ 38 mỏ được cấp phép khai thác, chiếm 23%. Sự hạn chế này khiến nguồn cung cát, đá, đất san lấp không đủ đáp ứng, đẩy giá tăng cao và gây đình trệ nhiều công trình.

Không chỉ dừng lại ở các dự án hạ tầng, nhiều công trình dân sinh và nhà ở xã hội cũng bị ảnh hưởng. Người dân có nhu cầu xây mới hoặc sửa chữa nhà cửa đang phải đối mặt với chi phí xây dựng tăng thêm hàng chục triệu đồng so với dự toán. Tình trạng này khiến thị trường xây dựng nhỏ lẻ cũng trầm lắng, ảnh hưởng đến hàng loạt doanh nghiệp vật liệu quy mô vừa và nhỏ.

Tại Đà Nẵng, tình trạng đầu cơ, găm hàng càng khiến giá cát, gạch leo thang bất hợp lý. Một số nhà thầu phản ánh việc lập dự toán từ đầu năm 2024 đến nay đã hoàn toàn “lạc hậu” so với thực tế, dẫn đến nguy cơ thua lỗ hoặc bỏ dở công trình. Hệ lụy trực tiếp là tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đình trệ, làm lỡ nhịp hàng loạt dự án quan trọng.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu giá vật liệu tiếp tục tăng không kiểm soát và cơ chế điều chỉnh chậm, những công trình trọng điểm phục vụ phát triển hạ tầng có thể rơi vào trạng thái “tắc nghẽn”, kéo chậm tốc độ tăng trưởng kinh tế quốc gia.

Nguyên nhân đa chiều và thách thức chính sách

Diễn biến tăng giá vật liệu xây dựng hiện nay đến từ nhiều nguyên nhân cộng hưởng. Trước hết là chi phí đầu vào tăng cao. Giá nguyên liệu cơ bản như cát, đá, than, đất sét đều leo thang: cát tăng khoảng 10% so với cuối 2024, than xít phục vụ sản xuất gạch tăng 40–50%, trong khi giá điện, xăng dầu, khí đốt vẫn neo cao. Điều này làm chi phí sản xuất xi măng, gạch nung và chi phí vận chuyển đội lên đáng kể.

Ở các tỉnh miền núi hoặc xa mỏ vật liệu như Đắk Nông, chi phí vận chuyển cát tăng gấp 2–3 lần do quãng đường dài. Trong khi đó, nguồn cung lại hạn chế. Chính sách siết chặt quản lý khai thác tài nguyên để bảo vệ môi trường khiến nhiều mỏ phải tạm dừng hoạt động. Thiên tai như bão Yagi vừa qua cũng khiến một số nhà máy gạch ngừng sản xuất, làm nguồn cung thêm khan hiếm.

Cầu vật liệu xây dựng lại tăng đột biến. Hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm, dự án nhà ở xã hội, giao thông khởi công trong nửa đầu 2025 cùng với sự hồi phục của thị trường bất động sản sau khi Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản sửa đổi có hiệu lực đã đẩy nhu cầu vượt xa nguồn cung. Bên cạnh đó, yếu tố tâm lý thị trường – khi bất động sản ấm lên, người dân tăng nhu cầu xây dựng, sửa chữa nhà cửa – cũng góp phần làm giá leo thang.

Vật liệu xây dựng tăng giá dồn gánh nặng lên các công trình.

Đáng chú ý là hiện tượng đầu cơ, găm hàng, thao túng giá. Một số khu vực xuất hiện tình trạng các đơn vị thu mua, tích trữ cát, gạch để đẩy giá lên, gây rối loạn thị trường. Trước thực tế này, Thủ tướng đã ban hành Công điện số 85/CĐ-TTg, giao Bộ Xây dựng khẩn trương rà soát nhu cầu vật liệu trên từng địa phương, phối hợp Bộ Nông nghiệp và Bộ Tài nguyên – Môi trường quy hoạch, xác định các mỏ cung ứng để cân đối cung cầu. Đồng thời, Bộ Công Thương được yêu cầu tăng cường kiểm tra, xử lý hành vi găm hàng, tăng giá bất hợp lý, còn Bộ Công an phối hợp điều tra, xử lý nghiêm tổ chức, cá nhân thao túng thị trường, bao che và tham nhũng.

Ngoài các yếu tố trong nước, biến động từ chuỗi cung ứng toàn cầu cũng góp phần làm giá tăng. Giá cước vận tải quốc tế leo thang do khủng hoảng dầu khí và căng thẳng địa chính trị, tình trạng gián đoạn logistics làm chi phí nhập khẩu nguyên liệu đầu vào đội thêm. Khi kết hợp với chi phí trong nước, giá vật liệu xây dựng ở Việt Nam bị đẩy lên cao, vượt ngoài khả năng kiểm soát của nhiều doanh nghiệp.

Tác động của đợt tăng giá lần này không chỉ dừng ở bài toán kỹ thuật thi công mà còn đặt ra thách thức chính sách. Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương đã và đang phối hợp nghiên cứu cơ chế điều chỉnh dự toán phù hợp với biến động giá cả. Tuy nhiên, các địa phương vẫn phản ánh tình trạng chậm cập nhật chỉ số giá xây dựng, khiến nhiều dự án bị đình trệ. Một số chuyên gia cho rằng cần thiết lập cơ chế điều chỉnh giá linh hoạt theo quý, thay vì theo năm như hiện nay, để phản ánh sát hơn biến động thực tế.

Nếu giá vật liệu tiếp tục duy trì ở mức cao hoặc tăng thêm trong những tháng cuối năm, nguy cơ giãn tiến độ các dự án trọng điểm là rất lớn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công mà còn làm chậm tiến trình thu hút đầu tư tư nhân, kéo lùi tăng trưởng kinh tế. Bài toán đặt ra hiện nay là phải vừa bảo đảm cân đối cung – cầu vật liệu, vừa kiểm soát thị trường, đồng thời có cơ chế hỗ trợ nhà thầu, doanh nghiệp trong bối cảnh giá leo thang.

Nguồn: Vật liệu xây dựng tăng giá: Áp lực lớn đè nặng công trình và giải ngân đầu tư công