Đầu tàu kinh tế EU phục hồi trong thế mong manh

Niềm tin tiêu dùng của Đức được dự báo cải thiện trong tháng 9/2026, nhưng vẫn nằm sâu trong vùng tiêu cực. Chỉ số Môi trường Tiêu dùng do GfK và Viện Nghiên cứu Quyết định Thị trường Nuremberg (NIM) công bố ngày 27/8 là một chỉ báo hướng tới tương lai, phản ánh kỳ vọng tiêu dùng cho tháng kế tiếp.

Niềm tin tiêu dùng của Đức được dự báo cải thiện trong tháng 9, nhưng vẫn chưa bước vào giai đoạn hồi phục bền vững (Ảnh minh họa: Pexels)

Chỉ số tháng 9 tăng lên -26,6 điểm, từ mức -29,4 của tháng 8, cao hơn dự báo. Động lực đến từ kỳ vọng thu nhập, vốn bật mạnh từ -14,5 lên +1,7 điểm, cùng với kỳ vọng kinh tế khả quan hơn. Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng chi tiêu gần như đứng yên, chỉ nhích từ -9,9 lên -9,8 điểm.

Con số này là hình ảnh thu nhỏ của cả nền kinh tế lớn nhất châu Âu. Tâm lý kinh tế đang khá lên, nhưng chưa chuyển thành hành động chi tiêu. Sự phục hồi có thật nhưng chưa vững chắc và vẫn phụ thuộc vào những trụ đỡ bên ngoài hộ gia đình,

Xuất khẩu và chi tiêu công

Kinh tế Đức đã tăng trưởng ba quý liên tiếp sau giai đoạn trì trệ năm 2025. GDP quý II được điều chỉnh tăng lên 0,3% so với quý trước, cao hơn ước tính sơ bộ 0,2%, và tăng 1% so với cùng kỳ năm ngoái. GDP quý I cũng được nâng lên 0,4%. Động lực chính là xuất khẩu, tăng 2,0% so với quý trước, trong khi tiêu dùng hộ gia đình chỉ nhích 0,1% và đầu tư giảm 0,2%. Riêng tháng 6, xuất khẩu hàng hóa lập kỷ lục 139,3 tỉ euro.

Tâm lý doanh nghiệp cũng ấm lên. Chỉ số Ifo tăng lên 88,8 điểm trong tháng 8, mức cao nhất một năm và là tháng tăng thứ tư liên tiếp, vượt xa dự báo. "Dù giá năng lượng tăng trở lại, kinh tế Đức đang phục hồi", Chủ tịch Ifo Clemens Fuest nhận định.

Phía sau đà đi lên này là chính sách tài khóa. Chính phủ của Thủ tướng Friedrich Merz đã khởi động kế hoạch chi tiêu lớn cho hạ tầng và quốc phòng, được mở đường bằng cải cách khung tài khóa năm 2025. Đây là lực đẩy được kỳ vọng nhất cho tăng trưởng, dù mới triển khai chậm.

Cú sốc năng lượng

Điều làm phức tạp bức tranh là chiến sự tại Iran. Xung đột đẩy giá dầu có lúc vượt 100 USD một thùng và khiến giá năng lượng tại Đức tăng vọt, giáng đòn vào các ngành sản xuất tiêu tốn nhiều năng lượng vốn là xương sống của nền kinh tế. Sức ép này buộc chính phủ hạ mạnh dự báo tăng trưởng năm 2026 từ 1% xuống 0,5% hồi tháng 4.

Cú sốc năng lượng làm giảm bớt kỳ vọng về một cuộc phục hồi mạnh trong năm nay. Nó cũng cho thấy tính dễ tổn thương của một nền kinh tế công nghiệp trước biến động địa chính trị. Chi phí đầu vào cao bào mòn biên lợi nhuận và thu nhập thực, kìm hãm chính sức cầu trong nước mà nền kinh tế cần để phục hồi bền vững.

Rào cản cấu trúc chưa gỡ

Ngay cả khi vượt qua cú sốc, kinh tế Đức vẫn đối mặt những rào cản dài hạn. Thuế quan của Mỹ đè lên ngành ô tô, mũi nhọn xuất khẩu truyền thống. Cạnh tranh từ Trung Quốc gia tăng trong ô tô và máy móc. Chi phí năng lượng cao, thủ tục hành chính rườm rà và đóng góp an sinh tăng tiếp tục níu chân doanh nghiệp. Làn sóng cắt giảm việc làm tại các tập đoàn lớn như Bayer, Volkswagen và Thyssenkrupp cùng số vụ phá sản gia tăng cho thấy sức ép chưa nguôi.

Chính vì thế, triển vọng tăng trưởng của Đức vẫn dè dặt. Ủy ban châu Âu dự báo Đức chỉ tăng trưởng 0,6% trong năm 2026 và 0,9% năm 2027, sau hai năm suy thoái. Xuất khẩu được dự báo gần như đi ngang trong trung hạn, khi thuế quan và bất định địa chính trị khoét sâu các thách thức cấu trúc của các ngành hướng xuất khẩu. Thâm hụt ngân sách được dự báo tăng lên 3,7% rồi 4,1% GDP do chi quốc phòng và đầu tư công.

Bức tranh tổng thể là một nền kinh tế đang dần thoát ra khỏi trì trệ, nhưng dựa nhiều vào xuất khẩu và tiền công quỹ hơn là sức sống nội tại. Tỷ lệ tiết kiệm của hộ gia đình vẫn cao, phản ánh tâm lý phòng thủ. Khi nào người tiêu dùng còn dè dặt mở ví, đà phục hồi của đầu tàu châu Âu vẫn còn mong manh.

"Sức khỏe" kinh tế Đức có ý nghĩa trực tiếp với Việt Nam. Đức là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong Liên minh châu Âu, với kim ngạch hai chiều vượt 21 tỉ euro năm 2025, còn Việt Nam là đối tác thương mại hàng đầu của Đức trong ASEAN. Một nền kinh tế Đức phục hồi nhưng cầu tiêu dùng còn yếu là rủi ro cho các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam như dệt may, da giày, điện tử, cà phê và nông sản. Ở chiều ngược lại, đà phục hồi dựa vào xuất khẩu, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng và lợi thế từ Hiệp định EVFTA vẫn mở ra dư địa tăng trưởng, nếu doanh nghiệp Việt đáp ứng tốt tiêu chuẩn và quy tắc xuất xứ của EU.

Nguồn: Đầu tàu kinh tế EU phục hồi trong thế mong manh