FDI chuyển hướng từ thu hút vốn sang tạo giá trị lan tỏa

Dự thảo sửa đổi Luật Đầu tư đang đặt ra hướng tiếp cận mới đối với dòng vốn FDI: không chỉ thu hút thêm dự án mà chú trọng hơn đến công nghệ, đào tạo nhân lực, giá trị gia tăng trong nước và khả năng kết nối với doanh nghiệp Việt Nam. Đây cũng là định hướng được Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh.

Ưu đãi đầu tư gắn với kết quả thực hiện

Sau nhiều năm thu hút đầu tư nước ngoài, khu vực FDI đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế, đóng góp vào tăng trưởng, xuất khẩu, việc làm, tiếp nhận công nghệ và tham gia các chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, Nghị quyết 10-NQ/TW cũng đặt ra yêu cầu tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và khu vực kinh tế trong nước, nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước và thúc đẩy chuyển giao công nghệ.

Trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư do Bộ Tài chính xây dựng, cách tiếp cận này được cụ thể hóa theo hướng chuyển dần từ ưu đãi theo đầu vào sang hỗ trợ gắn với kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư. Chính phủ đang yêu cầu tiếp tục hoàn thiện dự thảo để thể chế hóa Nghị quyết 10-NQ/TW theo hướng phù hợp.

Theo hướng đề xuất, các chính sách hỗ trợ có thể tập trung vào phát triển chuỗi cung ứng, sản xuất và cải tiến sản phẩm, cải tiến công nghệ, đầu tư ban đầu, tạo tài sản cố định, cũng như hợp tác giữa doanh nghiệp với trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và tổ chức khoa học - công nghệ.

Dòng vốn FDI được kỳ vọng tạo thêm giá trị cho nền kinh tế thông qua chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và tăng liên kết với doanh nghiệp Việt Nam.

Đáng chú ý, các cam kết của nhà đầu tư có thể được gắn với những kết quả cụ thể như nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ, đào tạo và sử dụng nhân lực Việt Nam, tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước, phát triển nhà cung ứng nội địa, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Những định hướng này cũng được nêu rõ trong Nghị quyết 10-NQ/TW.

Như vậy, trọng tâm của chính sách FDI được đặt rộng hơn quy mô vốn đăng ký. Hiệu quả của một dự án được kỳ vọng thể hiện qua những giá trị mà dự án tạo ra trong quá trình hoạt động, đặc biệt là khả năng nâng năng lực sản xuất, công nghệ và nhân lực trong nước.

Cách tiếp cận mới cũng xuất hiện trong bối cảnh môi trường ưu đãi đầu tư quốc tế có nhiều thay đổi, trong đó có tác động của Thuế tối thiểu toàn cầu. Khi ưu đãi thuế không còn là công cụ duy nhất để cạnh tranh thu hút dự án, các hình thức hỗ trợ gắn với kết quả thực hiện có thể trở thành một hướng chính sách đáng chú ý.

Dự thảo đồng thời đặt vấn đề về trách nhiệm của nhà đầu tư được hưởng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt. Theo hướng đề xuất, việc điều chỉnh hoặc thu hồi hỗ trợ có thể được đặt ra nếu nhà đầu tư không đáp ứng các cam kết; quá trình đánh giá được định hướng bảo đảm khách quan, công khai và minh bạch.

Doanh nghiệp Việt được kỳ vọng tham gia sâu hơn chuỗi FDI

Một điểm đáng chú ý trong định hướng mới là khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước được đặt vào trung tâm của hiệu ứng lan tỏa từ FDI.

Nghị quyết 10-NQ/TW định hướng xây dựng chương trình quốc gia phát triển nhà cung ứng trong nước, hình thành cơ sở dữ liệu và nền tảng kết nối nhà cung ứng, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực quản trị, công nghệ, tiêu chuẩn, tài chính và truy xuất nguồn gốc để tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI.

Trên cơ sở đó, dự thảo Luật Đầu tư đề xuất các khoản hỗ trợ đối với một số dự án đầu tư đặc biệt, trong đó có đào tạo lao động Việt Nam, nghiên cứu và phát triển, sản xuất sản phẩm công nghệ cao, đầu tư hạ tầng xã hội và phát triển, nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng.

Đây là thay đổi đáng chú ý so với cách nhìn FDI chủ yếu thông qua vốn, việc làm hoặc kim ngạch xuất khẩu. Khi doanh nghiệp trong nước có thể trở thành nhà cung ứng của các tập đoàn FDI, hiệu ứng lan tỏa có thể mở rộng sang công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn sản xuất và năng lực cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp Việt Nam.

Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất cơ chế để Chính phủ quyết định các gói chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư vượt trội đối với một số dự án đặc biệt quan trọng, có tác động lớn tới phát triển kinh tế - xã hội. Những gói hỗ trợ này được định hướng gắn với các cam kết về R&D, đào tạo nhân lực Việt Nam, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng.

Quỹ Hỗ trợ đầu tư cũng được định hướng tiếp tục hoàn thiện về mô hình hoạt động, nguồn lực, đối tượng và tiêu chí hỗ trợ, tập trung vào các ngành, lĩnh vực có khả năng tạo tác động lan tỏa và giá trị gia tăng trong nước.

Những đề xuất này phù hợp với định hướng của Nghị quyết 10-NQ/TW về việc khuyến khích, yêu cầu doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cam kết về công nghệ, R&D, chuyển giao công nghệ, đào tạo người Việt Nam, tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước, phát triển nhà cung ứng nội địa, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số để được hưởng ưu đãi đầu tư theo kết quả thực hiện.

Từ góc độ chính sách, điều này đưa câu chuyện thu hút FDI sang một phạm vi rộng hơn: dự án không chỉ mang vốn vào Việt Nam mà còn được kỳ vọng tạo thêm năng lực cho nền kinh tế trong nước.

Khi các doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng được yêu cầu của những tập đoàn đa quốc gia, giá trị từ dòng vốn FDI có thể lan tỏa qua nhiều tầng của nền kinh tế, từ sản xuất và cung ứng đến công nghệ, nhân lực và dịch vụ hỗ trợ.

Dự thảo Luật Đầu tư hiện vẫn là đề xuất chính sách và còn trong quá trình hoàn thiện. Tuy nhiên, định hướng thể chế hóa Nghị quyết 10-NQ/TW cho thấy trọng tâm của chính sách FDI đang được đặt vào chất lượng, hiệu quả, công nghệ, chuyển giao công nghệ, khả năng tham gia chuỗi cung ứng và giá trị gia tăng, thay vì chỉ nhìn vào lượng vốn thu hút được.

Nguồn: FDI chuyển hướng từ thu hút vốn sang tạo giá trị lan tỏa