Trung Quốc tái định hình chiến lược tăng trưởng dựa vào xuất khẩu

Trung Quốc đang chuyển hướng sang cân bằng giữa xuất khẩu và đầu tư ra nước ngoài. Ảnh: Tân Hoa Xã

Lời kêu gọi gần đây của Bắc Kinh về việc cân bằng giữa thương mại và đầu tư nhằm hướng tới tăng trưởng bền vững hơn đang phản ánh một sự chuyển hướng dần dần: Trung Quốc đẩy mạnh “bản địa hóa” chuỗi cung ứng ở nước ngoài.

Theo nhận định của các nhà phân tích, xu hướng này diễn ra trong bối cảnh nước này đối mặt với những căng thẳng thương mại âm ỉ, giữa lúc thặng dư thương mại đạt mức kỷ lục.

Trong thông cáo đưa ra hôm thứ Ba, Bộ Thương mại Trung Quốc nhấn mạnh: “Các cơ quan quản lý thương mại các cấp cần định hướng việc bố trí các chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng xuyên biên giới theo hướng hợp lý, có trật tự; thúc đẩy phát triển tích hợp giữa thương mại và đầu tư; đồng thời tăng cường hiệu quả công tác quản lý đầu tư ra nước ngoài.”

Đáng chú ý, lần đầu tiên sau hai năm, chương trình nghị sự của Bộ Thương mại Trung Quốc đặt trọng tâm đồng thời vào cả thương mại và đầu tư. Theo các chuyên gia, đây là tín hiệu cho thấy Bắc Kinh muốn duy trì quan hệ kinh tế, thương mại mạnh mẽ với các đối tác toàn cầu, thay vì chỉ dựa vào xuất khẩu.

Ông Alfredo Montufar-Helu, Giám đốc điều hành Ankura Consulting tại Trung Quốc, nhận định đây là sự thừa nhận rằng mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu đang dần kém hiệu quả trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ thương mại gia tăng trên toàn cầu.

Theo ông, việc thúc đẩy tích hợp thương mại và đầu tư thực chất là lời kêu gọi các doanh nghiệp xây dựng năng lực sản xuất ở nước ngoài nhằm né thuế quan và đảm bảo tiếp cận thị trường, đồng thời vẫn tạo ra nhu cầu đối với hàng hóa trung gian và các đầu vào sản xuất từ Trung Quốc, những yếu tố cần thiết để chế tạo sản phẩm cuối cùng.

Ông Montufar-Helu cho rằng Bắc Kinh sẽ ưu tiên việc giành được các giấy phép hoạt động tại thị trường nước ngoài. Điều này có thể đòi hỏi doanh nghiệp Trung Quốc đóng góp nhiều hơn cho nền kinh tế sở tại.

Đồng thời, các doanh nghiệp này cũng có thể phải đáp ứng yêu cầu về chia sẻ công nghệ và kinh nghiệm phát triển, những điều được xem là thiết yếu đối với nhiều quốc gia thuộc Nam toàn cầu.

Tăng trưởng thương mại của Trung Quốc theo tháng. Biểu đồ: SCMP

Năm 2025, thặng dư thương mại của Trung Quốc đạt mức kỷ lục 1,19 nghìn tỷ USD, làm gia tăng nguy cơ căng thẳng thương mại bùng phát trở lại với các đối tác. Nhiều lãnh đạo Liên minh châu Âu, trong đó có Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, đã kêu gọi Bắc Kinh thúc đẩy tiêu dùng nội địa, cho rằng sự mất cân đối thương mại giữa Trung Quốc và EU là không bền vững.

Trong khi đó, đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (ODI) phi tài chính của Trung Quốc năm ngoái chỉ tăng 1,3%, đạt 145,66 tỷ USD, chậm lại đáng kể so với mức tăng hai con số trong các năm 2023 và 2024. Dù vậy, Trung Quốc vẫn nằm trong nhóm nhà đầu tư lớn nhất thế giới xét theo giá trị.

Theo ông Montufar-Helu, đà tăng chậm lại của ODI một phần do hiệu ứng nền cao sau giai đoạn “giải phóng” nhu cầu đầu tư bị dồn nén hậu Covid-19. Bên cạnh đó, doanh nghiệp Trung Quốc cũng chịu áp lực từ tình hình tài chính thắt chặt, khó khăn trong nước và mức độ bất định địa chính trị gia tăng.

Đồng quan điểm, ông David Zhang, chuyên gia phân tích tại Trivium China, cho biết việc nhiều nền kinh tế phát triển siết chặt khâu sàng lọc đầu tư, cùng với chi phí tài chính và chi phí tuân thủ gia tăng, đang khiến một số điểm đến trở nên kém hấp dẫn hơn với doanh nghiệp Trung Quốc.

Chuyên gia này chỉ ra, khi chủ nghĩa bảo hộ thương mại gia tăng, đầu tư ra nước ngoài ngày càng đóng vai trò bổ trợ cho thương mại truyền thống, giúp duy trì các liên kết thương mại.

Nhận định này càng trở nên rõ nét khi căng thẳng thương mại leo thang và ngày càng có nhiều nền kinh tế, bao gồm cả các thị trường mới nổi đưa ra yêu cầu bản địa hóa ngày càng chặt chẽ.

Trong bối cảnh đó, ông Zhang cho rằng các nhà hoạch định chính sách không chỉ tập trung bảo vệ tài sản và quyền sở hữu trí tuệ ở nước ngoài, mà còn hướng tới mục tiêu giữ lại các mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng trong nước.

Điều này được phản ánh trong hội nghị mới nhất của Bộ Thương mại Trung Quốc, khi các quan chức nhấn mạnh việc chuyển dịch sản xuất ra nước ngoài cần “hợp lý và có trật tự”.

Trên thực tế, điều này cho thấy chính sách đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc đang chuyển từ mục tiêu tối đa hóa dòng vốn ra nước ngoài sang hướng chọn lọc hơn: chỉ hỗ trợ mở rộng ở nước ngoài khi giúp duy trì khả năng tiếp cận thị trường và tăng sức chống chịu của chuỗi cung ứng, đồng thời khoanh vùng bảo vệ các chuỗi giá trị cốt lõi ở trong nước.

Nguồn: Trung Quốc tái định hình chiến lược tăng trưởng dựa vào xuất khẩu