Lợi thế cạnh tranh mới định hình chuỗi cung ứng điện tử

Trong giai đoạn chuỗi cung ứng điện tử đang tái cấu trúc mạnh mẽ, Việt Nam tiếp tục là điểm đến đầu tư tin cậy của các tập đoàn quốc tế. Cơ hội lớn đang mở ra. Tuy nhiên, khác với giai đoạn trước, những yêu cầu liên quan đến ESG, chuẩn hoá dữ liệu, sản xuất thông minh… đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu.

Vị thế của ngành công nghiệp trọng điểm

Bà Đỗ Thị Thúy Hương - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cho biết: sau hơn một thập kỷ phát triển, kim ngạch xuất khẩu ngành điện tử đã tăng gấp 3 lần và trở thành ngành xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu điện tử lần đầu tiên vượt 164 tỷ USD, chiếm hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Trong đó, nhóm máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 107 - 108 tỷ USD, còn điện thoại và linh kiện đạt gần 57 tỷ USD.

Bà Đỗ Thị Thúy Hương - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong những tháng đầu của năm 2026. Theo Cục Thống kê, trong 7 tháng đầu của năm 2026, xuất khẩu điện tử đạt 124 tỷ USD. Trong đó, điện tử, máy tính và linh kiện tăng 50,1% so với cùng kỳ với kim ngạch trên 85 tỷ USD; điện thoại các loại và linh kiện mang về 38,5 tỷ USD, tăng 18,6% so với cùng kỳ. Tăng trưởng tích cực trên cho thấy, điện tử trở thành một trong những ngành chủ lực của công nghiệp chế biến chế tạo, góp phần đưa công nghiệp chế biến chế tạo là động lực dẫn dắt tăng trưởng của ngành công nghiệp.

Cùng với xuất khẩu, ngành công nghiệp trọng điểm này đang thu hút nguồn lực đầu tư trực tiếp nước ngoài. Đặc biệt, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất đang mở ra cơ hội lớn để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nhất là trong lĩnh vực điện tử thông minh, công nghiệp công nghệ cao.

“Giấy thông hành” mới của chuỗi cung ứng

Trong xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng, các tập đoàn quốc tế ngày càng quan tâm nhiều hơn đến sự ổn định, khả năng kết nối, khả năng phát triển công nghệ hiện đại. Việt Nam đang nổi lên như điểm đến đầu tư an toàn, ổn định với những chuyển động chính sách mạnh mẽ.

Bà Trần Ngọc Diệp - đại diện Bureau Veritas Consumer Products Services Việt Nam

Cơ hội lớn đang rộng mở. Tuy nhiên, theo bà Đỗ Thị Thuý Hương, trước đây các tập đoàn đa quốc gia lựa chọn địa điểm sản xuất dựa trên chi phí lao động thấp thì hiện nay lợi thế cạnh tranh đã thay đổi. Các tiêu chí như năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực, tự động hóa và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG mới là yếu tố quyết định.

Đồng quan điểm, bà Trần Ngọc Diệp - Quản lý dự án phát triển bền vững khu vực Đông Nam Á, đại diện Bureau Veritas Consumer Products Services Việt Nam cho rằng, áp lực “xanh” từ các xu hướng vĩ mô lên chuỗi cung ứng đang tạo ra một giai đoạn cạnh tranh mới, nơi các tiêu chuẩn phát triển bền vững sẽ quyết định khả năng tham gia chuỗi cung ứng.

Ngoài giá cạnh tranh, chất lượng và tiến độ giao hàng, hiện nay, doanh nghiệp còn phải quan tâm đến dữ liệu và thực hành về ESG có thể kiểm chứng. Tại thị trường lớn châu Âu, theo bà Trần Ngọc Diệp, các quy định mới, trong đó có Quy định thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững của EU (ESPR) yêu cầu doanh nghiệp cung cấp đầy đủ thông tin từ thiết kế, nguyên vật liệu, sản xuất, phát thải carbon đến khả năng tái chế sản phẩm.

Trong đó, đáng lưu tâm là quy định liên quan đến hộ chiếu số sản phẩm - một trong những yêu cầu sớm trở thành bắt buộc với một số nhóm hàng xuất khẩu vào châu Âu. Hộ chiếu số được xem là giấy thông hành giúp doanh nghiệp chứng minh tính minh bạch, truy xuất nguồn gốc và năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn ESG của thị trường quốc tế.

Biến tuân thủ thành lợi thế cạnh tranh

Trong bối cảnh đó, ứng dụng AI, đầu tư cho sản xuất thông minh, chuyển đổi xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn ESG được xem là điều kiện bắt buộc trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Lợi thế lao động giá rẻ sẽ không còn là yếu tố cạnh tranh lâu dài và bền vững.

Doanh nghiệp cần đầu tư công nghệ mới, tối ưu năng lượng và giảm phát thải để duy trì khả năng cạnh tranh trong dài hạn (ảnh minh hoạ)

Đặc biệt, trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ lớn gia tăng cam kết giảm phát thải carbon và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững, sản xuất xanh tác động trực tiếp đến ngành điện tử và chuỗi cung ứng. Điều này buộc doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ mới, tối ưu năng lượng và giảm phát thải để duy trì khả năng cạnh tranh trong dài hạn.

Tương tự như vậy là các doanh nghiệp trong chuỗi. Yêu cầu đặt ra là cần chuyển từ tư duy gia công sang chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thông qua tăng tỷ lệ nội địa hóa, đầu tư đổi mới sáng tạo, hợp tác chặt chẽ với các tập đoàn FDI và từng bước hình thành hệ sinh thái điện tử bán dẫn "sản xuất tại Việt Nam".

Bà Đỗ Thị Thuý Hương nhấn mạnh: AI sẽ trở thành động lực thúc đẩy năng suất, tối ưu chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đây cũng là thời điểm để doanh nghiệp Việt Nam chủ động đầu tư vào công nghệ lõi, phát triển hệ sinh thái công nghiệp điện tử và từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong khi đó, bà Trần Ngọc Diệp cho rằng, khi phát triển xanh trở thành điều kiện tiếp cận thị trường, doanh nghiệp cần sẵn sàng về dữ liệu - điểm khác biệt để dẫn đầu. Khách hàng ưu tiên các đối tác có khả năng cung cấp dữ liệu ESG minh bạch thì việc chuẩn bị sớm biến tuân thủ thành lợi thế cạnh tranh là cần thiết.

Nguồn: Lợi thế cạnh tranh mới định hình chuỗi cung ứng điện tử