Bao bì: Từ lớp vỏ sản phẩm đến “tấm vé” vào thị trường lớn

Từ chỗ chỉ là yếu tố đóng gói và bảo vệ sản phẩm, bao bì đang trở thành điều kiện hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường, gắn với các quy định tuân thủ, dữ liệu và năng lực cạnh tranh dài hạn. Có thể nhìn nhận đây như động lực để doanh nghiệp nâng cấp sản phẩm, thúc đẩy chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn.

Tích hợp chuyển đổi bao bì vào chiến lược phát triển

Tại hội thảo “Thúc đẩy tăng trưởng doanh nghiệp dài hạn thông qua phát triển bền vững và xây dựng niềm tin người tiêu dùng, bà Phạm Thị Chung - Chuyên gia tư vấn đề cập đến quy định PPWR của EU có hiệu lực từ tháng 8/2026 đang làm thay đổi cách doanh nghiệp nhìn nhận lại vai trò của bao bì sản phẩm.

Đặc biệt, với nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu như Việt Nam, rất nhiều sản phẩm hàng hoá xuất khẩu đều có bao bì. Mức độ tác động đến doanh nghiệp, vì thế, không thể xem nhẹ, nhất là ở các ngành xuất khẩu chủ lực như thực phẩm, thủy sản, dệt may, điện tử, thương mại điện tử.

Theo chuyên gia Phạm Thị Chung, hiện nay, ngoài EU, một số thị trường lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ... đã có định hướng về bao bì sản phẩm. Tuy mức độ bắt buộc và lộ trình khác nhau nhưng các yêu cầu cốt lõi ngày càng tương đồng.

Bao bì đang trở thành điều kiện hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn (ảnh minh hoạ)

Cụ thể, bà Phạm Thị Chung nhấn mạnh đến một số yêu cầu cốt lõi. Trước hết, thiết kế để tái chế, ưu tiên cấu trúc dễ phân loại, dễ tách, phù hợp công nghệ tái chế thực tế, bảo đảm chất lượng, an toàn và truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó là trách nhiệm thu gom, tái chế và chi phí sau tiêu dùng ngày càng được cụ thể hóa.

Việc giảm dùng một lần, tăng tái sử dụng được đề cao nhằm quay vòng bao bì. Gắn liền là yêu cầu minh bạch và truy xuất thông qua ghi nhãn, công bố thành phần vật liệu, hướng dẫn phân loại, dữ liệu số.

Với những tiêu chuẩn trên, có thể thấy, bao bì sản phẩm đáp ứng thiết kế tái chế, hàm lượng tái chế, ghi nhãn và truy xuất tác động lớn đến việc sản phẩm xuất khẩu có được chấp nhận ở các thị trường cũng như tăng khả năng giữ đơn hàng cho doanh nghiệp.

Vai trò của bao bì đang thay đổi khiến doanh nghiệp thay đổi nhìn nhận và thích ứng. Việc tuân thủ quy định mới cũng không đồng nghĩa với việc chuyển đổi vật liệu như bước đầu tiên. Cần thiết hơn, theo bà Phạm Thị Chung, doanh nghiệp nên tích hợp tư duy vòng đời và tương thích hệ thống.

Chủ động thích ứng

Mặc dù quy định PPWR đã có hiệu lực thực thi, song theo các chuyên gia, một số nghĩa vụ được thực hiện theo lộ trình với các mốc thời gian cụ thể sau thời điểm tháng 8/2026. Tuy vậy, chuyên gia Phạm Thị Chung cho rằng, doanh nghiệp nên chuẩn bị sớm để tránh bị động và chuyển yêu cầu tuân thủ thành lợi thế cạnh tranh.

Hơn nữa, việc thay đổi bao bì thường liên quan đến chuỗi, đến chi phí, thương hiệu… Do đó, hiệu quả nhất nên bắt đầu từ thiết kế lại bao bì theo vòng đời sản phẩm thay vì chỉ tìm một loại vật liệu xanh để thay thế.

Trong quá trình chuyển từ tuân thủ bị động sang lựa chọn giải pháp, chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp không nhất thiết bắt đầu bằng dự án lớn mà triển khai từng bước, có thể theo thứ tự ưu tiên. Trước tiên, cần quan tâm giảm thiểu thông qua tối ưu trọng lượng, thể tích, không gian trống và vật liệu dư thừa.

Sau đó là tái sử dụng như thiết kế bền, chuẩn hóa và có hệ thống thu hồi/hoàn trả; chú trọng tái chế như ưu tiên đơn vật liệu, dễ phân loại, phù hợp công nghệ tái chế thực tế. Cuối cùng là thu hồi khi không thể thực hiện các bước trên.

Với việc thực hiện theo từng bước không chỉ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý mà còn hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát chi phí, cải thiện chất lượng dữ liệu. Quan trọng hơn, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, đưa vật liệu tái chế vào sản phẩm. Khi vòng lặp vật liệu được khép kín, chất thải trở thành nguồn lực.

Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, Chủ tịch Hiệp hội Bao bì Việt Nam Nguyễn Ngọc Sang chia sẻ: Nhiều doanh nghiệp đã sẵn sàng đầu tư đáp ứng các yêu cầu mới. Tuy nhiên, do đa phần là doanh nghiệp nhỏ và vừa khiến việc đầu tư thực hiện còn khó khăn. Đây là lĩnh vực mới, cần một hệ sinh thái như hệ thống nghiên cứu, kiểm định tiêu chuẩn… nhưng những yêu cầu này hiện chưa đầy đủ và cần những chính sách hỗ trợ kịp thời.

Nguồn: Bao bì: Từ lớp vỏ sản phẩm đến “tấm vé” vào thị trường lớn