Trúng đấu giá, có sổ đỏ nhưng không có đất: Ai chịu trách nhiệm cho những thửa đất 'bốc hơi' suốt hàng chục năm?

Trúng đấu giá nhưng “đất chỉ có trên giấy”

Gần đây, hàng loạt vụ việc người dân trúng đấu giá quyền sử dụng đất, hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính, được cấp giấy chứng nhận hợp pháp nhưng lại không có đất ngoài thực địa đang phơi bày một nghịch lý nghiêm trọng trong quản lý đất đai. Điểm chung đáng lo ngại là sai sót không thuộc về người dân, nhưng mọi hệ quả pháp lý, kinh tế và tinh thần lại đổ dồn lên họ suốt hàng chục năm.

Tại phường Ninh Khánh (nay là phường Hoa Lư, Ninh Bình), nhiều hộ dân trúng đấu giá đất ở từ năm 2009, được cấp GCNQSD đất đúng trình tự, song suốt 16 năm qua vẫn không thể xác định vị trí thửa đất trên thực địa. Không có mốc giới, không có lô đất cụ thể, “sổ đỏ” tồn tại hợp pháp trên giấy nhưng lại vô hình ngoài thực tế, khiến mọi quyền năng pháp lý gắn với quyền sử dụng đất bị vô hiệu hóa, từ chuyển nhượng, xây dựng đến thế chấp vay vốn.

Câu chuyện của ông Nguyễn Tiến Vận, bà Trần Thị Kim Liên hay bà Quách Thị Lý không chỉ là những trường hợp cá biệt, mà phản ánh tình trạng chung của một nhóm người dân đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước nhưng bị “treo quyền” suốt hơn một thập kỷ, trong khi không nhận được lời giải thích thỏa đáng về số phận pháp lý của những thửa đất đã bỏ tiền trúng đấu giá.

Khu dân cư phía Bắc khu đô thị mới Quảng trường trung tâm, phường Ninh Khánh (TP. Ninh Bình cũ) là nơi người dân trúng đấu giá từ năm 2009 nhưng đến nay vẫn chưa được giao đất ngoài thực địa.

Tại xã Bình Sơn, Quảng Ngãi, ông Đặng Huy Dũng cũng rơi vào bi kịch gần như tương tự. Trúng đấu giá hai lô đất từ năm 2007, được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nhưng gần 18 năm sau, khi có nhu cầu xây dựng, ông mới tá hỏa phát hiện một trong hai lô đất đó hoàn toàn không tồn tại trên thực địa.

Kết quả đo đạc chính thức cho thấy toàn bộ khu dân cư chỉ có 18 lô đất, trong khi lô số 19 là lô đất đã trúng đấu giá, đã nộp đủ tiền và đã được cấp sổ đỏ chỉ tồn tại trên hồ sơ. Khi người dân mang đầy đủ giấy tờ pháp lý đi khiếu nại, câu trả lời họ nhận được từ các cơ quan chức năng vẫn là “không có cơ sở giải quyết”, đẩy vụ việc vào vòng luẩn quẩn đơn thư, đo đạc, chuyển hồ sơ rồi bế tắc.

Điểm giao nhau đáng báo động của các vụ việc này là Nhà nước tổ chức đấu giá, thu tiền đầy đủ, cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nhưng lại không đảm bảo sự tồn tại thực tế của thửa đất hoặc không thể giao đất theo đúng giấy tờ đã cấp. “Sổ đỏ”, thay vì là chứng thư pháp lý bảo đảm quyền tài sản, bị biến thành giấy tờ treo, không thể phát sinh giá trị dân sự, kinh tế hay tín dụng.

Những câu hỏi cốt lõi vẫn bị bỏ ngỏ: nếu đất không tồn tại, vì sao vẫn được đưa ra đấu giá, vẫn được cấp giấy chứng nhận, vẫn thu tiền của dân? Và nếu lỗi thuộc về cơ quan quản lý, vì sao người dân không được bồi thường thỏa đáng hoặc bố trí quỹ đất tương đương?

Lỗ hổng nào trong đấu giá và quản lý đất đai?

Trước thực trạng người dân trúng đấu giá, nộp đủ tiền, được cấp “sổ đỏ” hợp pháp nhưng suốt nhiều năm không thể tiếp cận thửa đất ngoài thực địa, câu chuyện không còn dừng ở những bức xúc cá nhân hay sai sót hành chính đơn lẻ. Vấn đề đặt ra là những lỗ hổng pháp lý nào đã cho phép đất “không tồn tại” vẫn được đưa ra đấu giá, cấp giấy chứng nhận và để hệ lụy kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ. Để làm rõ bản chất pháp lý, trách nhiệm của cơ quan quản lý cũng như cơ chế bảo vệ quyền lợi người trúng đấu giá, phóng viên đã có cuộc trao đổi với luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS.

PV: Thưa luật sư, việc người dân trúng đấu giá đất suốt 16–18 năm nhưng không có đất ngoài thực địa tại Ninh Bình và Quảng Ngãi cho thấy những sai phạm pháp lý nào?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn (Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS): Tôi cho rằng đây là những vụ việc đặc biệt nghiêm trọng, phản ánh sai phạm mang tính hệ thống trong quản lý đất đai của chính quyền địa phương qua nhiều thời kỳ. Trước hết là vi phạm điều kiện pháp lý khi đưa đất ra đấu giá. Pháp luật quy định rõ, đất đấu giá phải hoàn thành giải phóng mặt bằng, có ranh giới, mốc giới rõ ràng ngoài thực địa. Việc tổ chức đấu giá các thửa đất không tồn tại hoặc chưa xác định được vị trí cụ thể là trái quy định pháp luật, làm phát sinh hậu quả pháp lý rất nghiêm trọng cho người trúng đấu giá.

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS.

PV: Việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong khi thửa đất không tồn tại ngoài thực địa được nhìn nhận như thế nào dưới góc độ pháp lý?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Việc cấp “sổ đỏ” trong trường hợp đất chưa có ngoài thực địa là trái với nguyên tắc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Theo quy định của pháp luật đất đai, Giấy chứng nhận chỉ được cấp khi thửa đất có thật, xác định được ranh giới, diện tích, mục đích sử dụng và không có tranh chấp. Khi người dân đã được cấp sổ đỏ nhưng không có đất ngoài thực địa, quyền sử dụng đất chỉ tồn tại trên giấy, không thể thực hiện các quyền cơ bản như chuyển nhượng, thế chấp, thừa kế hay xây dựng, đồng nghĩa với việc quyền tài sản hợp pháp của họ bị vô hiệu hóa trên thực tế.

PV: Trách nhiệm của chính quyền địa phương cần được nhìn nhận ra sao khi tình trạng này kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ mà không được xử lý dứt điểm?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Đây là biểu hiện rõ ràng của việc buông lỏng quản lý đất đai, thậm chí có dấu hiệu né tránh, đùn đẩy trách nhiệm. Đáng chú ý, các vụ việc không chỉ kéo dài vài năm mà suốt 16–18 năm qua nhiều giai đoạn quản lý. Trong thời gian đó, người dân liên tục phản ánh, đề nghị được giao đất, chuyển nhượng hoặc xây dựng nhưng không được giải quyết dứt điểm. Điều này vi phạm nghiêm trọng trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc quản lý, kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm pháp luật đất đai.

PV: Trong bối cảnh đó, quyền và lợi ích hợp pháp của người trúng đấu giá cần được bảo vệ như thế nào, thưa luật sư?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Người trúng đấu giá là chủ thể ngay tình, đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính và được cấp Giấy chứng nhận hợp pháp, nên quyền sử dụng đất của họ là quyền tài sản được pháp luật bảo hộ ở mức cao nhất. Nếu cơ quan nhà nước không thể giao đất đúng vị trí, đúng diện tích theo Giấy chứng nhận đã cấp, thì phải có phương án khắc phục như giao đất khác tương đương, hoàn trả tiền trúng đấu giá và bồi thường thiệt hại phát sinh.

Người dân cũng có quyền khiếu nại, khởi kiện hành chính và yêu cầu Nhà nước bồi thường theo quy định. Việc để người dân không thể sử dụng tài sản hợp pháp của mình suốt hàng chục năm là biểu hiện rõ ràng của việc xâm phạm quyền tài sản và cần được xử lý dứt điểm để bảo đảm nguyên tắc thượng tôn pháp luật và củng cố niềm tin xã hội.

Nguồn: Trúng đấu giá, có sổ đỏ nhưng không có đất: Ai chịu trách nhiệm cho những thửa đất 'bốc hơi' suốt hàng chục năm?