Thanh khoản ngân hàng cải thiện nhưng chưa thể có lãi suất cho vay thấp trên diện rộng

Bốn báo cáo vĩ mô mới nhất của VikkiBankS, ACBS, Mirae Asset và Yuanta Việt Nam cùng phác họa một bức tranh khá nhất quán về kinh tế Việt Nam sau 8 tháng năm 2026. Xung lực tăng trưởng đang mạnh lên, nhưng phần lớn được kéo bởi sản xuất, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và đầu tư công, trong khi khả năng lan tỏa sang tiêu dùng và khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế.

Sản xuất và đầu tư trở thành hai đầu kéo chính

Điểm sáng rõ nhất nằm ở khu vực công nghiệp. Chỉ số sản xuất công nghiệp tháng 8 tăng khoảng 14,4% so với cùng kỳ, đưa mức tăng lũy kế 8 tháng lên gần 11,9% - mức cao nhất của cùng kỳ nhiều năm. Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò đầu tàu với mức tăng khoảng 12,5% trong 8 tháng, trong khi nhiều nhóm như kim loại, thiết bị điện, ô tô và điện tử ghi nhận mức tăng hai chữ số.

Yuanta đặc biệt lưu ý sản xuất thiết bị điện trong tháng 8 tăng 40,8% so với cùng kỳ, còn máy tính và sản phẩm điện tử tăng 18,9%. Công ty chứng khoán này cho rằng một phần động lực có thể đến từ làn sóng đầu tư vào điện tử, hạ tầng năng lượng, trung tâm dữ liệu và nhu cầu liên quan đến trí tuệ nhân tạo.

Chỉ số PMI sản xuất cũng tăng từ 52,9 lên 53,3 điểm và tiếp tục nằm trên ngưỡng 50. Theo các báo cáo, sản lượng tăng với tốc độ nhanh nhất trong hơn hai năm, trong khi tổng đơn hàng mới cũng tăng mạnh.

Tuy nhiên, đây cũng chính là nơi xuất hiện một trong những dấu hỏi lớn nhất của nền kinh tế. ACBS cho rằng đà tăng hiện tại có tính chu kỳ nhiều hơn là bằng chứng về một quá trình mở rộng năng lực sản xuất trên diện rộng. Đơn hàng xuất khẩu mới lại giảm, trong khi chỉ số việc làm trong khảo sát PMI thu hẹp.

Về thương mại, xuất khẩu tháng 8 đạt 54,79 tỷ USD, tăng 26% so với cùng kỳ. Nhập khẩu đạt khoảng 54,91 tỷ USD, tăng gần 38%. Nhập siêu tháng vì thế thu hẹp mạnh từ khoảng 3,6 tỷ USD trong tháng 7 xuống chỉ hơn 100 triệu USD. Nhưng lũy kế 8 tháng, xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD trong khi nhập khẩu lên khoảng 395,3-395,5 tỷ USD, khiến Việt Nam vẫn nhập siêu khoảng 20,46 tỷ USD, đảo chiều mạnh so với mức xuất siêu hơn 14 tỷ USD cùng kỳ năm trước.

Về cấu trúc thương mại, điện tử, máy tính và linh kiện tăng tới 51,1%; máy móc thiết bị tăng 26,4%; điện thoại và linh kiện tăng 19,4%. Trái lại, dệt may chỉ tăng khoảng 1,6% và giày dép 0,7%.

ACBS chỉ ra khối FDI vẫn xuất siêu khoảng 10,1 tỷ USD trong 8 tháng, trong khi khu vực kinh tế trong nước nhập siêu khoảng 30,6 tỷ USD. Vì vậy, một phần ngày càng lớn của động lực thương mại đang tập trung vào tổ hợp điện tử - công nghệ - tư liệu sản xuất do doanh nghiệp FDI dẫn dắt, thay vì lan rộng đều sang doanh nghiệp nội địa.

Tổng vốn FDI đăng ký 8 tháng đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4%. Vốn thực hiện đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12% và là mức cao nhất của 8 tháng trong vòng 5 năm. Riêng công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tới 82,6% lượng vốn FDI thực hiện.

Tháng 8, vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước tăng 24,1% so với cùng kỳ. Ảnh: VNF

Mirae Asset nhấn mạnh sự xuất hiện của những dự án quy mô lớn trong lĩnh vực bán dẫn và linh kiện công nghệ cao, trong đó có các dự án của Samsung và LG Innotek tại Thái Nguyên, Hải Phòng. Đây là tín hiệu tích cực đối với năng lực sản xuất, nhưng cũng đặt ra câu hỏi quen thuộc về tỷ lệ giá trị gia tăng thực sự giữ lại trong nước.

Đầu tư công là trụ cột còn lại. Riêng tháng 8, vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước đạt khoảng 105,7 nghìn tỷ đồng, tăng 24,1% so với cùng kỳ.

VikkiBankS, ACBS và Yuanta sử dụng số liệu lũy kế khoảng 546,8 nghìn tỷ đồng, tương đương 50,5% kế hoạch năm và tăng 18,5%. Mirae Asset đưa ra mức 509,6 nghìn tỷ đồng, tương đương 49,8% kế hoạch Thủ tướng giao, cho thấy có khác biệt về phạm vi thống kê giữa các báo cáo. Song, cả bốn đều thống nhất rằng giải ngân đã chuyển sang pha tăng tốc và có khả năng tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong những tháng cuối năm.

Lạm phát và chi phí vốn trở thành bài toán kinh tế cuối năm

Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 8 đạt gần 679,8 nghìn tỷ đồng, tăng 14,9% so với cùng kỳ. Lũy kế 8 tháng đạt 5.235,5 nghìn tỷ đồng, tăng 13,3%. Nhưng sau khi loại trừ yếu tố giá, mức tăng thực chỉ còn 7,6%, hầu như không khác nhiều mức 7,5% của cùng kỳ năm ngoái. ACBS nhận định tiêu dùng hiện vẫn là "động cơ phụ trợ" thay vì một trụ cột bứt phá của tăng trưởng.

Trong nội bộ thị trường bán lẻ, dịch vụ lưu trú, ăn uống và du lịch vẫn là điểm sáng. Yuanta ghi nhận doanh thu lưu trú, ăn uống tháng 8 tăng 21,5% so với cùng kỳ, du lịch lữ hành tăng 19,2%, trong khi lượng khách quốc tế đạt gần 2 triệu lượt, tăng hơn 18% so với một năm trước. Ngược lại, doanh số ô tô giảm 1,8%, cho thấy các mặt hàng giá trị lớn và nhạy cảm với lãi suất vẫn chưa thực sự phục hồi.

Cũng theo Yuanta, tháng 8 có khoảng 12.200 doanh nghiệp thành lập mới, giảm 40,5% so với cùng kỳ. Số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể trong 8 tháng tăng mạnh. Thông tin này tương phản khá rõ với tốc độ mở rộng của FDI và đầu tư công. Khu vực doanh nghiệp trong nước, đặc biệt nhóm nhỏ và vừa, vẫn đối mặt với áp lực chi phí vốn, chi phí tuân thủ và cầu thị trường chưa đồng đều.

Trong khi đó, CPI tháng 8 tăng 0,47% so với tháng trước và 4,89% so với cùng kỳ. Bình quân 8 tháng, CPI tăng 4,45%, trong khi lạm phát cơ bản ở mức 4,24%.

Gần như toàn bộ cú tăng của tháng 8 đến từ giao thông. Giá nhóm này tăng 4,09% chỉ trong một tháng và đóng góp tới 0,41 điểm phần trăm vào mức tăng chung của CPI, sau khi giá dầu diesel tăng 22,15% và xăng tăng 9,53%.

Áp lực giá chưa cho thấy sự lan rộng rõ rệt sang toàn bộ nền kinh tế. CPI cơ bản tháng 8 chỉ tăng 0,11% so với tháng trước. ACBS cho rằng chưa đủ cơ sở để khẳng định đã hình thành một vòng xoáy lạm phát thứ hai, nhưng cảnh báo rủi ro sẽ tăng lên nếu cú sốc năng lượng bắt đầu truyền sang hàng hóa và dịch vụ phi năng lượng.

Thách thức này có liên hệ trực tiếp với chính sách tiền tệ. Thanh khoản ngắn hạn của hệ thống ngân hàng đã cải thiện rõ trong tháng 8 sau giai đoạn căng thẳng. Lãi suất qua đêm liên ngân hàng có thời điểm giảm từ trên 5% cuối tháng 7 xuống chỉ khoảng 1,2% cuối tháng 8, trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước trở lại trạng thái hỗ trợ thanh khoản.

Nhưng phần khó hơn nằm ở nguồn vốn trung và dài hạn. ACBS lưu ý tăng trưởng tín dụng đến cuối tháng 8 vẫn cao hơn tăng trưởng huy động, trong khi trái phiếu ngân hàng phát hành trong tháng có lãi suất bình quân gia quyền gần 8,9%/năm.

Yuanta cũng cho rằng vốn trung - dài hạn chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng nguồn vốn huy động, trong khi gần một nửa tín dụng thuộc nhóm kỳ hạn này. Thanh khoản qua đêm rẻ hơn chưa chắc nhanh chóng chuyển thành một mặt bằng lãi suất cho vay thấp trên diện rộng.

Nguồn: Thanh khoản ngân hàng cải thiện nhưng chưa thể có lãi suất cho vay thấp trên diện rộng