Lãi suất tăng và rủi ro lạm phát: Áp lực dồn lên những tháng cuối năm

Bức tranh kinh tế Việt Nam sau 8 tháng đầu năm 2026 mang hai gam màu khá rõ. Ở phía tích cực, hoạt động sản xuất tiếp tục mở rộng mạnh, xuất khẩu duy trì tốc độ tăng hai chữ số, vốn đầu tư nước ngoài và đầu tư công cùng tăng tốc. Nhưng ở chiều ngược lại, nhập siêu đã vượt 20 tỷ USD, giá dầu kéo lạm phát trở lại vùng cao và chi phí vốn vẫn tạo sức ép lên nền kinh tế.

Các báo cáo vĩ mô mới nhất của MBS, VCBS, Chứng khoán Guotai Haitong (Việt Nam) và Chứng khoán Kirin nhìn chung cùng chỉ ra một điểm: động lực tăng trưởng của Việt Nam vẫn mạnh, nhưng bài toán cho những tháng cuối năm không còn đơn thuần là thúc đẩy tăng trưởng, mà ngày càng nghiêng về việc cân bằng giữa tăng trưởng với lạm phát, tỷ giá và thanh khoản hệ thống.

Sản xuất, FDI và đầu tư công tiếp tục làm "đầu kéo" cho Việt Nam

Sản xuất công nghiệp là một trong những điểm sáng nổi bật nhất. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tháng 8 tăng 14,4% so với cùng kỳ, đưa mức tăng 8 tháng lên 11,9% - mức cao trong nhiều năm. Riêng ngành chế biến, chế tạo tăng 14,6% trong tháng và 12,5% trong 8 tháng. PMI sản xuất đạt 53,3 điểm, trong khi sản lượng tăng với tốc độ mạnh nhất trong hơn hai năm.

Một số ngành ghi nhận mức tăng rất mạnh trong tháng 8, như sản xuất thiết bị điện tăng 40,8%, sửa chữa và lắp đặt máy móc thiết bị tăng 31,2%, sản xuất kim loại tăng 22,5%. Dù vậy, tín hiệu chưa hoàn toàn đồng đều khi số đơn hàng xuất khẩu mới giảm lần đầu tiên trong bốn tháng, phản ánh tác động từ bất ổn địa chính trị và chi phí đầu vào, logistics gia tăng.

Cùng với sản xuất, dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục là một trụ đỡ quan trọng. Tổng vốn FDI đăng ký trong 8 tháng đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ; vốn thực hiện đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12%. Đáng chú ý, riêng lĩnh vực chế biến, chế tạo thu hút 14,24 tỷ USD vốn thực hiện, chiếm hơn 82% tổng FDI giải ngân.

Đầu tư công cũng bắt đầu tăng tốc rõ rệt. Theo MBS, lũy kế 8 tháng, vốn đầu tư công giải ngân đạt hơn 509.500 tỷ đồng, tăng 24,5% so với cùng kỳ, hoàn thành khoảng 49% kế hoạch năm. Riêng tháng 8, quy mô giải ngân đạt hơn 84.200 tỷ đồng, cao hơn 1,2 lần tháng trước.

Trong khi đó, tiêu dùng trong nước tiếp tục tăng khá mạnh về mặt danh nghĩa. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 8 tháng đạt 5,235 triệu tỷ đồng, tăng 13,3%. Tuy nhiên, nếu loại trừ yếu tố giá, tốc độ tăng chỉ còn 7,6%, gần như không cải thiện đáng kể so với tháng trước và thấp hơn mức trung bình khoảng 8,5% của giai đoạn trước Covid-19. Điều này cho thấy sức mua thực tế chưa phục hồi tương xứng với mức tăng của doanh thu danh nghĩa.

Một chỉ báo khác cũng cho thấy khu vực doanh nghiệp vẫn còn phân hóa. Trong 8 tháng, số doanh nghiệp thành lập mới tăng 7,7%, vốn đăng ký tăng 36,2%; song số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể lại vượt 40.800 doanh nghiệp, tăng 125,5% so với cùng kỳ và được Chứng khoán Kirin đánh giá là mức cao nhất từ trước đến nay.

Với các động lực từ công nghiệp, đầu tư công và FDI, MBS dự báo GDP quý III/2026 có thể tăng khoảng 8,7-9%. Đối với cả năm, MBS đưa ra dự báo tăng trưởng 8,5-8,7%, trong khi Chứng khoán Guotai Haitong dự báo khoảng 8,5%.

Bài toán cho những tháng cuối năm không còn đơn thuần là thúc đẩy tăng trưởng. Ảnh: Spiderum

Nhập siêu, giá dầu và lãi suất tạo thế giằng co mới

Trong 8 tháng, xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%, nhưng nhập khẩu lên tới 395,3 tỷ USD, tăng tới 35,3%. Việt Nam vì vậy ghi nhận nhập siêu 20,46 tỷ USD, đảo chiều đáng kể so với mức xuất siêu hơn 14 tỷ USD cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 8, nhập siêu chỉ còn khoảng 120 triệu USD, giảm mạnh so với 3,59 tỷ USD của tháng 7.

Một phần đáng kể của mức tăng nhập khẩu đến từ máy móc, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất. Nhập siêu không hoàn toàn phản ánh sự suy yếu của khu vực sản xuất. Vấn đề quan trọng hơn là lượng máy móc, nguyên liệu và FDI được đưa vào nền kinh tế hiện nay có chuyển hóa thành công suất sản xuất, kim ngạch xuất khẩu và giá trị gia tăng trong nước trong những quý tới hay không.

MBS dự báo xuất khẩu cả năm có thể tăng 22,5-24%, trong khi nhập khẩu tăng 30-32%, qua đó khiến cán cân thương mại năm 2026 có khả năng thâm hụt khoảng 10-12 tỷ USD.

Sức ép tiếp theo là lạm phát. CPI tháng 8 tăng 0,47% so với tháng trước và tăng 4,89% so với cùng kỳ, trong khi CPI bình quân 8 tháng tăng 4,45%. Động lực chính đến từ giá năng lượng khi căng thẳng Trung Đông kéo giá dầu thế giới đi lên, qua đó truyền dẫn vào giá xăng dầu trong nước và nhóm giao thông.

Quan điểm về mức độ rủi ro lạm phát giữa các tổ chức có sự khác biệt đáng kể. MBS dự báo CPI bình quân năm 2026 tăng khoảng 4-4,5%, nhưng VCBS thận trọng hơn với dự báo 4,8-5,1%. VCBS cho rằng giá nhiên liệu, gas, học phí cùng diễn biến giá dầu thế giới là những biến số đáng chú ý trong những tháng cuối năm.

Sự khác biệt trong dự báo cũng xuất hiện đối với tỷ giá. VCBS cho rằng VND có thể chỉ mất giá khoảng 1-1,5% trong cả năm nhờ nhu cầu đầu cơ ngoại tệ giảm và nguồn cung USD được hỗ trợ bởi FDI. Trong khi đó, Chứng khoán Kirin dự báo mức tăng USD/VND khoảng 2,5-3%, còn MBS dự kiến tỷ giá cuối năm trong khoảng 26.800-27.000 đồng/USD, tương ứng mức tăng 2-2,8% so với đầu năm.

Khoảng chênh lệch dự báo này cho thấy tỷ giá vẫn là một trong những biến số khó đoán nhất trong những tháng cuối năm, đặc biệt khi Việt Nam vừa phải đáp ứng nhu cầu ngoại tệ cho nhập khẩu lớn, vừa chịu ảnh hưởng từ hướng đi của lãi suất Mỹ và dòng vốn quốc tế.

Ở trong nước, dư địa hạ lãi suất cũng trở nên hạn chế hơn. VCBS nhận định mặt bằng lãi suất huy động nhiều khả năng sẽ duy trì quanh vùng hiện tại để đáp ứng nhu cầu vốn khi tín dụng tăng tốc cuối năm và bảo đảm thanh khoản. Chứng khoán Guotai Haitong cũng cho rằng lãi suất huy động khó giảm nhanh, nhất là khi chênh lệch giữa tín dụng và huy động vẫn lớn và áp lực lạm phát ở mức cao.

Nguồn:Lãi suất tăng và rủi ro lạm phát: Áp lực dồn lên những tháng cuối năm