Giãn dân nội đô Hà Nội: Chiến lược tái cấu trúc đô thị và bài học từ Bắc Kinh

Thay vì chỉ dừng lại ở cải tạo, chỉnh trang các khu chung cư cũ như trước đây, định hướng mới chuyển mạnh sang tái thiết toàn diện, với việc giải tỏa trắng từng khu vực, xây dựng lại đồng bộ hệ thống hạ tầng và không gian đô thị theo hướng phát triển chiều dọc nhưng giảm mật độ dân cư.

Hà Nội dự kiến di dời hơn 860.000 người dân giai đoạn 2026-2045.

Quá trình tái cấu trúc không gian đô thị không chỉ nhằm điều chỉnh lại phân bố dân cư, lao động và nguồn lực kinh tế, mà còn kéo theo sự tái cấu trúc sâu sắc của thị trường BĐS Hà Nội, đặc biệt là sự thay đổi trong hành vi lựa chọn nhà ở và chiến lược đầu tư trong trung và dài hạn.

Theo Đề án Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, Hà Nội đã xác lập lộ trình giãn dân nhằm giảm áp lực cho khu vực nội đô lịch sử. Cụ thể, trong giai đoạn 2026-2035, thành phố dự kiến di dời khoảng 200.000 người tại khu vực sông Hồng, 200.000 người tại khu vực hồ Tây và vùng phụ cận, cùng 42.000 người tại một số tuyến phố nằm trong phạm vi Vành đai 3.

Sang giai đoạn 2036-2045, quy mô di dời tiếp tục mở rộng với khoảng 26.730 người tại khu phố cổ, 23.000 người tại khu phố cũ và khoảng 370.000 người tại các khu vực còn lại trong Vành đai 3 để phục vụ quá trình tái cấu trúc đô thị.

Như vậy, trong giai đoạn 2026-2045, Hà Nội dự kiến di dời tổng cộng hơn 860.000 người. Quyết định này thể hiện quyết tâm rất lớn của chính quyền trong việc xử lý những vấn đề tồn tại kéo dài nhiều năm như mật độ dân số cao, hạ tầng quá tải, thiếu hụt không gian công cộng và suy giảm chất lượng môi trường sống tại khu vực nội đô.

Tuy nhiên, kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, nếu chỉ tập trung di dời nơi ở mà không đồng thời di dời sinh kế, quá trình giãn dân rất khó đạt hiệu quả thực chất. Người dân chỉ sẵn sàng rời khu vực trung tâm khi khu vực đến không chỉ có nhà ở, mà còn bảo đảm điều kiện sinh sống lâu dài, đặc biệt là cơ hội việc làm, hệ thống y tế - giáo dục và môi trường sống tốt hơn.

Vì vậy, VARS IRE cho rằng, song song với đầu tư hạ tầng giao thông, Hà Nội cần đẩy mạnh dịch chuyển các khu chức năng đô thị như cơ quan hành chính, văn phòng, trường học, bệnh viện và các trung tâm nghiên cứu ra các khu vực vùng ven. Việc dịch chuyển này không chỉ tạo việc làm tại chỗ, mà còn góp phần hình thành các cực phát triển mới, giúp người dân dịch chuyển theo dòng công việc và cơ hội kinh tế một cách tự nhiên, thay vì mang tính bắt buộc.

Bài học từ Bắc Kinh: Giãn dân phải đi cùng giãn chức năng

Thực tiễn quốc tế cho thấy, Bắc Kinh là một hình mẫu đáng tham khảo. Khi dân số thủ đô Trung Quốc vượt mốc 22 triệu người, chính quyền nước này không chỉ di dời dân cư, mà còn chủ động di dời các chức năng phi thủ đô như trường đại học, bệnh viện và trụ sở doanh nghiệp nhà nước ra Tân khu Hùng An, cách trung tâm Bắc Kinh khoảng 100 km.

Cách tiếp cận này giúp giảm áp lực cho khu lõi đô thị, đồng thời hình thành các cực tăng trưởng mới với đầy đủ chức năng kinh tế - xã hội. Đây là bài học quan trọng đối với Hà Nội, cho thấy giãn dân chỉ thực sự bền vững khi đi kèm với giãn chức năng và giãn sinh kế.

Trong trung và dài hạn, thị trường BĐS khu vực trung tâm Hà Nội sẽ tiếp tục phân hóa rõ nét. Các dự án hạng sang và siêu sang tại khu vực trung tâm duy trì mặt bằng giá cao và đà tăng giá trong trung và dài hạn, phục vụ nhóm cư dân tinh hoa, chuyên gia cao cấp và nguồn nhân lực chất lượng cao, phù hợp với định hướng hội nhập quốc tế của Thủ đô.

Người dân sẵn sàng đến khu vực sinh sống mới khi đảm bảo điều kiện sinh sống lâu dài.

Đáng chú ý, theo đề án, quỹ đất trung tâm sau tái thiết được ưu tiên cho các công trình thương mại - dịch vụ có giá trị gia tăng cao như trung tâm tài chính, khu văn phòng hạng A. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển phân khúc nhà ở siêu cao cấp, gắn với các khu chức năng nói trên và nhu cầu nhà ở hiện hữu.

Trong khi đó, các khu chung cư cũ có thể tiếp tục giữ giá hoặc tăng giá trong ngắn hạn, nhưng sẽ chịu áp lực điều chỉnh khi hạ tầng kết nối vùng ven hoàn thiện và sinh kế dần được dịch chuyển ra khỏi khu vực trung tâm.

Ở chiều ngược lại, khu vực vùng ven Hà Nội sẽ là nơi hấp thụ phần lớn dòng dân cư di dời. Thị trường tại đây được dự báo xuất hiện nhiều đại đô thị quy mô lớn, nguồn cung dồi dào, có chất lượng. Bên cạnh đó, việc thúc đẩy phát triển nhà ở tại vùng ven với nhiều lựa chọn từ các sản phẩm ngày càng chất lượng, bao gồm cả các sản phẩm cao cấp, sang trọng, giúp người dân thuộc diện di dời có nhiều lựa chọn hơn và thuận lợi đạt được thỏa thuận.

Do đó, bồi thường bằng đất hoặc nhà ở tại các khu vực đã được quy hoạch trở thành các cực phát triển mới được đánh giá là giải pháp phù hợp hơn. Những khu vực đang và sẽ hình thành các cụm trường đại học, bệnh viện, trung tâm nghiên cứu và khu công nghệ có thể trở thành điểm đến ổn định cho dòng dân cư di dời.

Nguồn: Giãn dân nội đô Hà Nội: Chiến lược tái cấu trúc đô thị và bài học từ Bắc Kinh