Doanh nghiệp thành lập mới bứt tốc đầu năm 2026, thách thức vẫn lớn

Những con số mới nhất cho thấy cả sự lạc quan lẫn những tín hiệu cần được nhìn nhận thận trọng.

Làn sóng doanh nghiệp mới gia nhập thị trường duy trì đà tích cực từ đầu năm 2026. Ảnh: Tuấn Vỹ

Doanh nghiệp mới bứt tốc đầu năm

Trước hết, điểm sáng dễ nhận thấy là làn sóng doanh nghiệp mới gia nhập thị trường vẫn duy trì đà tích cực ngay từ đầu năm. Dù tháng 2/2026 trùng với kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ, thời gian làm việc thực tế chỉ khoảng 15 ngày, cả nước vẫn ghi nhận 11.307 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, tăng 11,6% so với cùng kỳ năm 2025 - thời điểm không trùng kỳ nghỉ Tết. Điều này cho thấy quyết định khởi sự kinh doanh không bị “ngắt quãng” bởi yếu tố mùa vụ, mà đang trở thành xu hướng ổn định hơn trong nền kinh tế.

Nếu nhìn rộng hơn, bức tranh hai tháng đầu năm càng thể hiện rõ sự sôi động của môi trường kinh doanh. Có 35.471 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 70,69% so với cùng kỳ, với tổng vốn đăng ký đạt 313.690 tỷ đồng, tăng 36,12%, và 167.537 lao động đăng ký, tăng 19,09%. Đây là mức tăng cao nhất trong nhiều năm trở lại đây, cao gấp hơn 2 lần bình quân giai đoạn 2021-2025. Cùng với đó, 29.013 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, đưa tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường trong hai tháng lên 64.484 đơn vị, tăng 29,4% so với cùng kỳ năm trước.

Những con số này phản ánh niềm tin của khu vực doanh nghiệp vào triển vọng phục hồi và mở rộng của nền kinh tế. Sau nhiều năm chịu tác động của biến động toàn cầu và những khó khăn trong nước, quyết định “quay lại cuộc chơi” của gần 30.000 doanh nghiệp cho thấy thị trường vẫn có sức hấp dẫn nhất định. Nói cách khác, dòng chảy doanh nghiệp vào nền kinh tế đang được duy trì khá mạnh.

Xét theo cơ cấu ngành, khu vực dịch vụ tiếp tục chiếm ưu thế với 26.832 doanh nghiệp thành lập mới trong hai tháng, chiếm 75,6% và tăng 69,6% so với cùng kỳ. Đây là xu hướng phù hợp với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế số, thương mại điện tử và các ngành dịch vụ hỗ trợ ngày càng phát triển. Công nghiệp và xây dựng có 8.199 doanh nghiệp (23,1%), tăng 71,5%, trong khi nông, lâm nghiệp và thủy sản ghi nhận 440 doanh nghiệp mới, tăng 145,8%, dù quy mô còn khiêm tốn.

Ở góc độ địa phương, các trung tâm kinh tế lớn tiếp tục đóng vai trò “đầu tàu” trong thu hút doanh nghiệp mới. TP HCM dẫn đầu với 9.647 doanh nghiệp thành lập mới trong hai tháng đầu năm, tăng 49,01% so với cùng kỳ năm 2025. Hà Nội có 5.486 doanh nghiệp, tăng 52,86%, còn Đồng Nai đạt 1.493 doanh nghiệp, tăng 82,3%. Những con số này cho thấy môi trường kinh doanh, cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực tại các địa phương phát triển vẫn là lực hút chính đối với hoạt động khởi nghiệp và đầu tư.

Không chỉ vốn đăng ký mới, tổng vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế (bao gồm đăng ký mới và tăng thêm) đạt 851.899 tỷ đồng, tăng 20,09% so với cùng kỳ 2025. Đây là một tín hiệu tích cực, cho thấy dòng vốn của khu vực doanh nghiệp vẫn đang được bơm thêm vào nền kinh tế.

Sức chống chịu doanh nghiệp còn yếu

Tuy nhiên, bên cạnh những gam màu sáng, bức tranh doanh nghiệp cũng xuất hiện những điểm cần lưu ý. Quy mô vốn đăng ký bình quân của một doanh nghiệp chỉ đạt 8,84 tỷ đồng, thấp hơn mức 11,09 tỷ đồng của cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy làn sóng gia nhập thị trường chủ yếu vẫn đến từ nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong khi đây là lực lượng năng động và đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm, quy mô vốn nhỏ cũng đồng nghĩa với khả năng chống chịu trước biến động thị trường còn hạn chế.

Thực tế này phần nào được phản ánh qua số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Trong hai tháng đầu năm, có 76.997 doanh nghiệp rút lui, tăng 14,9% so với cùng kỳ. Trong đó, 58.472 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn (chiếm 75,9%), tăng 2,78%; 10.626 doanh nghiệp chờ giải thể, tăng 66,34%; và 7.899 doanh nghiệp hoàn tất giải thể, tăng 110,19%.

Dù con số rút lui khá lớn, nhưng cần nhìn nhận rằng phần lớn doanh nghiệp chỉ tạm ngừng hoạt động thay vì rời bỏ thị trường hoàn toàn. Điều này phản ánh xu hướng doanh nghiệp “đóng băng” tạm thời để tái cơ cấu, điều chỉnh chiến lược hoặc chờ điều kiện kinh doanh thuận lợi hơn trước khi quay trở lại. Đây cũng là một đặc điểm thường thấy trong giai đoạn đầu năm, khi nhiều doanh nghiệp rà soát hiệu quả kinh doanh và tính toán lại kế hoạch sản xuất - kinh doanh.

Một điểm đáng chú ý khác là 90,5% doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường có quy mô vốn dưới 10 tỷ đồng, cho thấy nhóm doanh nghiệp nhỏ vẫn là đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước áp lực cạnh tranh và biến động thị trường.

Theo ngành nghề, khu vực dịch vụ có 56.988 doanh nghiệp rút lui, tăng 15,8%, còn công nghiệp và xây dựng có 19.055 doanh nghiệp, tăng 12,2%. Đặc biệt, ngành bán buôn, bán lẻ; sửa chữa ô tô, xe máy ghi nhận 29.819 doanh nghiệp rút lui, chiếm 38,7% tổng số, tăng 14,1% so với cùng kỳ. Đây là lĩnh vực chịu áp lực cạnh tranh mạnh mẽ từ thương mại điện tử và các nền tảng số, khi mô hình kinh doanh truyền thống ngày càng phải đối mặt với sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng.

Nhìn tổng thể, bức tranh doanh nghiệp đầu năm 2026 cho thấy hai xu hướng song song: dòng doanh nghiệp mới gia nhập thị trường vẫn tăng mạnh, trong khi sức chống chịu của một bộ phận doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ còn hạn chế. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, cũng như thúc đẩy quá trình chuyển đổi số và đổi mới mô hình kinh doanh.

Bởi lẽ, chỉ khi doanh nghiệp không chỉ dễ gia nhập thị trường mà còn đủ sức trụ vững và phát triển, nền kinh tế mới có thể duy trì được động lực tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Nguồn: Doanh nghiệp thành lập mới bứt tốc đầu năm 2026, thách thức vẫn lớn