3 đề xuất cảnh báo sớm để phát triển hệ thống tài chính bền vững

Từ rủi ro an ninh trong lĩnh vực tài sản số

Trong khi AI đã đưa các cuộc cách mạng công nghệ có những bước tiến vượt bậc so với nhiều ngành và lĩnh vực, thì cùng với đó các cuộc tấn công mạng (cybersecurity attacks) lợi dụng AI ngày nay, cũng đang diễn ra nhanh và mang đến các rủi ro cao hơn.

Việt Nam đang chuẩn bị triển khai sàn giao dịch tài sản mã hóa không chỉ mở một kênh đầu tư mới, mà còn đặt nền móng cho một lớp tài sản hoàn toàn mới.

Việc khai thác và tìm kiếm lỗ hổng của AI nhanh, miệt mài hơn con người, tạo ra các hình thức giả mạo thuyết phục hơn và tấn công với quy mô lớn hơn. Chính vì thế, thời gian gần đây, giá trị tài sản bị tin tặc lấy đi trong các cuộc tấn công mạng ngày càng cao, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC) chia sẻ.

Ông dẫn một vụ việc thời sự, cách đây chưa lâu, sàn Binance đã tuyên bố bị tấn công chiếm đoạt 6,36 tỷ USD chỉ trong vòng 30 phút vào ngày 29/10. Đây là đợt tấn công chiếm đoạt tài sản có giá trị cao nhất từ trước đến nay trong lĩnh vực tiền mã hóa (Cryptocurrency). Trước đó, sàn Bybit ngày 21/02/2025 cũng đã bị tin tặc lấy đi 1,5 tỷ USD. Giờ đây con số là 6,36 tỷ USD và trong tương lai con số này có thể còn cao hơn nữa. Từ đó, ông nhấn mạnh, trước đây, nếu không có sự trợ giúp của công nghệ AI, số tiền bị thất thoát nhỏ hơn rất nhiều. Nhưng càng ngày, với các cuộc tấn công quy mô lớn có sự trợ giúp của AI, tác động của nó đến hệ thống tài chính là rất lớn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến niềm tin của các nhà đầu tư.

Binance là một trong những sàn giao dịch tiền mã hóa uy tín và lớn nhất thế giới mà còn bị tấn công như vậy, thì câu hỏi đặt ra là những sàn nhỏ hơn sẽ như thế nào? Và chúng ta cũng tiếp tục đặt ra câu hỏi: Đối với các sàn giao dịch tài sản mã hóa mà chúng ta chuẩn bị triển khai trong thời gian tới tại Việt Nam, rủi ro có hay không?; chuyên gia đặt câu hỏi.

Đây cũng là câu hỏi mà rất nhiều nhà đầu tư lẫn các doanh nghiệp, tổ chức quan tâm đến tiến độ của việc hình thành, xây dựng, thí điểm vận hành thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, trong bối cảnh Nghị quyết 5/2025/NQ-CP đang đặt kỳ vọng chính thức mở đường cho lớp tài sản mới.

Câu hỏi này càng đáng chú ý khi trong khi các khung pháp lý quy định cho thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam vẫn đang được bổ sung, hoàn thiện dần, theo báo cáo với chủ đề "The 2026 Geography of Crypto Report" được Chainalysis (công ty phân tích blockchain và nền tảng dữ liệu về tài sản số, trụ sở tại Mỹ) công bố ngày 30/9, nhu cầu đầu tư tài sản mã hóa và các giao dịch xuyên quốc giá từ Việt Nam vẫn đang diễn ra.

Báo cáo này ghi nhận trong giai đoạn từ ngày 1/7/2025 đến 30/6/2026, Việt Nam ghi nhận giá trị hoạt động tài sản mã hóa đạt 122,2 tỷ USD, đứng thứ tư trong khu vực CSAO (bao gồm Trung, Nam Á, Đông Nam Á và châu Đại Dương), sau Singapore (284,1 tỷ USD), Australia (173,1 tỷ USD) và Ấn Độ (135 tỷ USD).

Trong khi chỉ số Utility Index (hoạt động tiện ích) tại Việt Nam tăng 127% so với kỳ trước, chỉ số Financial Index (hoạt động tài chính) lại giảm 5%. Điều này cho thấy đà tăng của thị trường được thúc đẩy chủ yếu bởi giao dịch P2P (hoạt động mua và bán tài sản mã hoá trực tiếp giữa người dùng), dòng tiền xuyên biên giới,... thay vì các kênh tài chính dành cho tổ chức.

Báo cáo cũng ghi nhận về hoạt động stablecoin của Việt Nam, tổng giá trị giao dịch trong nước ghi nhận 6,9 tỷ USD và giao dịch xuyên biên giới đạt 10,5 tỷ USD. Tỷ lệ xuyên biên giới/trong nước là 1,5 lần. Đây là tỷ lệ thấp nhất trong nhóm các thị trường được Chainalysis thống kê. Tính trên toàn khu vực, hoạt động giao dịch xuyên biên giới lớn gấp 3,2 lần hoạt động trong nước.

Giá trị hoạt động tài sản mã hóa thông qua các sàn giao dịch tập trung (CEX) tại Việt Nam đạt khoảng 69,9 tỷ USD, tương đương 57% tổng giá trị tài sản mã hóa được ghi nhận trong kỳ là 122,2 tỷ USD.

Có thể thấy nhu cầu đầu tư tài sản mã hóa, các tài sản số trong lĩnh vực tiền mã hóa nói chung của người Việt đang rất lớn. Đi cùng, nhu cầu để giảm thiểu những rủi ro trong tài sản số hiện nay, đặc biệt khi thị trường trong nước vận hành, hướng đến chặn dòng chảy vốn ngầm qua các giao dịch mua bán tài sản mã hóa chưa được pháp luật Việt Nam công nhận, sẽ càng cần yếu tố đảm bảo an ninh cho dòng vốn đầu tư là rất lớn.

Do đó, chúng ta cần có công cụ để giảm thiểu và kiểm soát. Các nguy cơ này đến từ sự cố mạng, hạ tầng tính toán, nhà cung cấp bên thứ ba hoặc thông tin sai lệch. Khi sự cố xảy ra, chúng ta bắt buộc phải có các phương án ứng phó khẩn cấp (Plan B) liên quan đến công nghệ, quản trị và truyền thông, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cho biết.

Đến an ninh tài chính cho hệ thống

Chuyên gia cũng nhấn mạnh, trong hệ thống tài chính, an ninh mạng đóng vai trò tối quan trọng vì dòng vốn hiện nay chảy hoàn toàn trên hệ thống thông tin chứ không phải tiền giấy chúng ta cầm trao tay.

PGS TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Ban điều hành VIFC-HCMC.

Bên cạnh an ninh số, chúng ta cũng cần đặc biệt quan tâm đến an ninh tài chính (Financial Security). Điều này thể hiện ở chỗ ngay cả khi hệ thống đã ổn định về mặt kỹ thuật số và hạ tầng không bị hacker tấn công, vẫn tồn tại rủi ro từ các biến động kinh tế tác động tiêu cực đến an ninh tài chính.

Gần đây, những căng thẳng địa chính trị toàn cầu và bối cảnh kinh tế thế giới biến động đang tác động rất lớn đến hệ thống tài chính Việt Nam: Lãi suất tăng cao, lạm phát gia tăng, và đặc biệt là giá các tài sản tài chính trong nước lẫn quốc tế biến động rất thất thường. Độ biến động hiện nay cao hơn cả giai đoạn dịch COVID-19. Biến động vàng là một ví dụ, ông Huân.

Theo đó, ông phân tích, điều đó cho thấy sự ổn định tài chính trong những năm gần đây thấp hơn giai đoạn trước. Đối với một nền kinh tế, nếu hệ thống tài chính không ổn định hoặc biến động quá lớn sẽ gây ra những cú sốc không đáng có. Vì vậy, ổn định tài chính và an ninh tiền tệ đóng vai trò hết sức quan trọng, giúp kinh tế Việt Nam phát triển bền vững. Mục tiêu của chúng ta là duy trì tăng trưởng cao và ổn định trong suốt 20 năm. Yêu cầu đặt ra là phải duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính làm bệ đỡ cho phát triển kinh tế, ông nhấn mạnh.

Trên cơ sở đó, ông đề xuất Việt Nam cần xây dựng Hệ thống Cảnh báo Sớm (Early Warning System) ứng dụng công nghệ AI, Big Data và các mô hình dự báo để: Thứ nhất, đánh giá và đưa ra dự báo trong tương lai về lãi suất, độ ổn định tài chính và tỷ giá.

Thứ hai, đề xuất các giải pháp phù hợp và đánh giá nguy cơ khủng hoảng tài chính có thể xảy ra.

Thứ ba, AI sẽ tự động đề xuất các chiến lược kịch bản để đối phó hiệu quả với các cú sốc từ bên trong lẫn bên ngoài.

Để phát triển một hệ thống tài chính hiện đại và bền vững, chúng ta cần đáp ứng hai trụ cột cốt lõi là ổn định an ninh số và an ninh tài chính. Hệ thống tài chính phải bền vững ở cả hai khía cạnh này thì mới có thể ứng phó với các nguy cơ trong giai đoạn tới, Phó Chủ tịch VIFC-HCMC khẳng định.

Nguồn: 3 đề xuất cảnh báo sớm để phát triển hệ thống tài chính bền vững