TS Nguyễn Sĩ Dũng: Việt Nam cần những doanh nghiệp tạo dựng năng lực mới cho nền kinh tế

TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Điều làm nên một doanh nghiệp kiến tạo không nằm ở quy mô tài sản hay doanh thu mà ở khả năng tạo ra những năng lực phát triển mới, với giá trị lan tỏa vượt ra ngoài phạm vi của chính doanh nghiệp đó.

Ba tiêu chí nhận diện một "doanh nghiệp kiến tạo"

Bên cạnh mô hình "Nhà nước kiến tạo phát triển", ông cũng nhiều lần nhắc đến khái niệm "doanh nghiệp kiến tạo". Theo ông, đâu là tiêu chí để nhận diện một doanh nghiệp như vậy?

TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Nếu Nhà nước kiến tạo thể chế và môi trường phát triển thì doanh nghiệp kiến tạo công nghệ, thị trường, việc làm, năng lực cạnh tranh và những động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Điều làm nên một doanh nghiệp kiến tạo không nằm ở quy mô tài sản hay doanh thu mà ở khả năng tạo ra những năng lực phát triển mới, với giá trị lan tỏa vượt ra ngoài phạm vi của chính doanh nghiệp đó.

Theo tôi, có ba tiêu chí quan trọng để nhận diện một doanh nghiệp kiến tạo.

Thứ nhất, doanh nghiệp đó dám đầu tư vào những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược, mở ra những không gian phát triển mới thay vì chỉ khai thác những cơ hội sẵn có.

Thứ hai, doanh nghiệp tạo dựng được những nền tảng phát triển như công nghệ, nguồn nhân lực, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chuỗi cung ứng hay thương hiệu quốc gia, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Thứ ba, doanh nghiệp phát triển trên nền tảng quản trị hiện đại, đổi mới sáng tạo, cạnh tranh lành mạnh, minh bạch và tuân thủ pháp luật. Chỉ khi đó, những đóng góp của doanh nghiệp mới có thể bền vững và tạo được niềm tin của xã hội.

Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy, những doanh nghiệp có ảnh hưởng lớn nhất thường không chỉ đi theo những con đường đã được mở sẵn.

Nhìn lại 4 thập kỷ phát triển của kinh tế tư nhân Việt Nam, nếu phải dẫn chứng một "doanh nghiệp kiến tạo" thì theo ông đó là doanh nghiệp nào và vì sao?

TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Nếu vận dụng những tiêu chí về doanh nghiệp kiến tạo mà tôi vừa trao đổi, thì theo tôi Vingroup là một trong những trường hợp tiêu biểu của Việt Nam hiện nay.

Điều đáng chú ý không chỉ là Vingroup phát triển trong nhiều lĩnh vực, mà là nhiều lần lựa chọn đầu tư vào những ngành có tính tiên phong, đòi hỏi nguồn lực lớn, thời gian dài và mức độ rủi ro cao. Những lựa chọn ấy, nếu thành công và được thị trường kiểm chứng, không chỉ tạo ra giá trị cho doanh nghiệp mà còn có thể góp phần hình thành những ngành nghề mới, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và những năng lực cạnh tranh mới cho nền kinh tế.

Theo tôi, điều đáng ghi nhận không phải là mọi quyết định đầu tư đều đã thành công, mà là tinh thần dấn thân, dám đầu tư vào những lĩnh vực có khả năng tạo ra năng lực phát triển mới cho đất nước. Vingroup nhiều lần mở rộng sang những lĩnh vực mà trước đây khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam còn ít hiện diện hoặc chưa đóng vai trò dẫn dắt. Điều đó đòi hỏi tầm nhìn dài hạn, năng lực đổi mới sáng tạo và bản lĩnh chấp nhận thách thức mà không phải doanh nghiệp nào cũng sẵn sàng theo đuổi.

Việc sáng lập và duy trì Giải thưởng VinFuture thể hiện đóng góp của Vingroup trong thúc đẩy hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Tinh thần dám mở đường, dám dấn thân vì những mục tiêu lớn của dân tộc

Trên thương trường, an toàn và lợi nhuận lẽ ra phải là ưu tiên tối thượng. Theo ông, điều gì khiến một doanh nghiệp chấp nhận bước vào những lĩnh vực mà phần lớn doanh nghiệp đều né tránh?

TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Theo tôi, người tiên phong không bước vào lĩnh vực khó vì họ nhìn thấy ít rủi ro hơn người khác, mà vì họ nhìn thấy nhiều giá trị dài hạn hơn người khác. Đó là sự khác biệt giữa tư duy khai thác cơ hội trước mắt và tư duy kiến tạo tương lai.

Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy, những doanh nghiệp có ảnh hưởng lớn nhất thường không chỉ đi theo những con đường đã được mở sẵn. Họ có thể xuất phát từ những lĩnh vực, những con đường như vậy, nhưng khi đạt đến một ngưỡng nào đó, họ bắt đầu lựa chọn giải quyết những bài toán mà thị trường còn ngần ngại, bởi chính ở đó mới có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh mới và những động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế. Toyota, Samsung hay TSMC đều từng bước vào những lĩnh vực mà ở thời điểm đó ít người tin họ có thể thành công. Chính những lựa chọn khác biệt ấy đã góp phần làm thay đổi năng lực cạnh tranh của cả quốc gia.

Nhìn từ góc độ đó, việc Vingroup nhiều lần đầu tư vào những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao, chu kỳ đầu tư dài và mức độ rủi ro lớn phản ánh một tư duy phát triển đáng chú ý. Hiệu quả của từng dự án sẽ tiếp tục được thị trường và thời gian kiểm chứng, nhưng tinh thần dám mở đường, dám chấp nhận thử thách và đầu tư cho tương lai là điều rất đáng ghi nhận.

Tất nhiên, tiên phong không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với thành công. Nhưng nếu không có những doanh nghiệp dám đi trước, rất khó hình thành những ngành công nghiệp mới và những năng lực cạnh tranh mới. Vì vậy, điều đáng khuyến khích không chỉ là thành công của những người tiên phong, mà còn là khát vọng dám mở đường vì sự phát triển lâu dài của đất nước.

Dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh do Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển đường sắt cao tốc VinSpeed (thuộc Tập đoàn Vingroup) làm chủ đầu tư thể hiện sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân vào phát triển hạ tầng giao thông chiến lược.

Cụ thể, ông có thể phân tích rõ hơn ý nghĩa của sự tiên phong ấy?

TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Ý nghĩa lớn nhất của những nỗ lực tiên phong ấy là góp phần tạo dựng những nền tảng phát triển mới cho nền kinh tế. Trong thế kỷ XXI, các quốc gia không còn cạnh tranh chủ yếu bằng tài nguyên thiên nhiên hay lao động giá rẻ, mà ngày càng cạnh tranh bằng công nghệ, đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ sinh thái doanh nghiệp và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Những nền tảng đó không thể chỉ do Nhà nước tạo ra. Nhà nước có vai trò kiến tạo thể chế và môi trường phát triển, nhưng nhiều năng lực mới của nền kinh tế chỉ có thể được hình thành thông qua sự đầu tư dài hạn và tinh thần tiên phong của cộng đồng doanh nghiệp. Khi một doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển hệ sinh thái đối tác hay xây dựng thương hiệu quốc gia, thì giá trị tạo ra không chỉ thuộc về doanh nghiệp đó mà còn lan tỏa sang nhiều ngành và nhiều doanh nghiệp khác.

Nếu nhìn dưới góc độ đó, điều đáng ghi nhận ở những doanh nghiệp tiên phong như Vingroup không chỉ là quy mô của từng dự án, mà là những năng lực phát triển mà các dự án ấy để lại cho đất nước. Xét đến cùng, sức cạnh tranh dài hạn của một quốc gia không được quyết định bởi số lượng những dự án lớn, mà bởi số lượng những năng lực mới được tích lũy qua các dự án ấy. Đó mới là giá trị bền vững nhất mà những doanh nghiệp kiến tạo có thể đóng góp cho tương lai của Việt Nam.

Trung tâm Triển lãm Việt Nam do Vingroup đầu tư là một trong những công trình hạ tầng quy mô lớn, góp phần nâng cao năng lực tổ chức các sự kiện quốc tế của Việt Nam.

Cần nuôi dưỡng thế hệ doanh nhân có khát vọng cống hiến và năng lực dẫn dắt

Theo ông, cần làm gì để Việt Nam sớm có nhiều doanh nghiệp, doanh nhân có khát vọng cống hiến và năng lực dẫn dắt?

TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy, những bước nhảy vọt về kinh tế luôn gắn với sự xuất hiện của những doanh nhân có tầm nhìn lớn. Họ không chỉ xây dựng những doanh nghiệp tầm vóc toàn cầu mà còn góp phần mở ra những ngành công nghiệp mới, tạo dựng công nghệ, thương hiệu và năng lực cạnh tranh cho quốc gia.

Muốn hiện thực hóa khát vọngphát triển, Việt Nam cần nuôi dưỡng một thế hệ doanh nhân có tầm nhìn vượt lên trước thời đại, có khát vọng cống hiến và bản lĩnh theo đuổi những mục tiêu lớn. Nhưng những doanh nhân như vậy không thể trưởng thành chỉ bằng ý chí cá nhân. Họ cần một thể chế khuyến khích đổi mới sáng tạo, một môi trường cạnh tranh công bằng và một xã hội biết trân trọng, đồng hành với những người dám mở đường. Khi những điều kiện đó hội tụ, Việt Nam sẽ không chỉ có thêm nhiều doanh nghiệp thành công, mà quan trọng hơn là sẽ có thêm những ngành công nghiệp mới, những công nghệ mới và những năng lực cạnh tranh mới để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước.

Điểm chung của những quốc gia đã bứt phá trở thành cường quốc là họ xây dựng được một môi trường liên tục nuôi dưỡng những doanh nhân có khát vọng và năng lực dẫn dắt

Vì lựa chọn con đường khó chưa ai từng đi nên những người tiên phong luôn đối mặt với nhiều rủi ro và không phải lúc nào cũng nhận được sự thấu hiểu của xã hội ngay từ đầu. Theo ông, chúng ta nên ứng xử như thế nào?

TS. Nguyễn Sĩ Dũng: Theo tôi, điểm chung của những quốc gia đã bứt phá trở thành cường quốc là họ xây dựng được một môi trường liên tục nuôi dưỡng những doanh nhân có khát vọng và năng lực dẫn dắt. Mặt khác, sự giám sát và đánh giá của xã hội cũng là điều bình thường và là điều kiện cần thiết cho quá trình phát triển lành mạnh. Niềm tin và sự thấu hiểu không phải tự nhiên mà có được.

Một xã hội khuyến khích đổi mới cần biết trân trọng những người dám nghĩ lớn, dám làm lớn và dám chịu trách nhiệm; đồng thời cũng phải đánh giá họ bằng kết quả thực tế, bằng sự minh bạch và trong khuôn khổ pháp luật. Khích lệ khát vọng nhưng không miễn trừ trách nhiệm; đồng hành với người tiên phong nhưng không từ bỏ những chuẩn mực của một nền kinh tế hiện đại.

Tôi cũng cho rằng, sự đồng hành của xã hội không chỉ thể hiện ở sự cổ vũ, mà còn ở niềm tin dành cho những nỗ lực đổi mới chính đáng. Đối với những doanh nhân tiên phong, niềm tin ấy là một dạng vốn xã hội rất quý giá, giúp họ có thêm động lực để theo đuổi những hành trình dài và nhiều thử thách. Và sự đánh giá - nhiều khi khắt khe nhưng miễn là công bằng - của xã hội, cũng sẽ giúp những doanh nhân đó trưởng thành hơn.

Tôi tin rằng khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển sẽ không được hiện thực hóa bởi riêng Nhà nước hay riêng cộng đồng doanh nghiệp. Đó phải là sự cộng hưởng giữa một Nhà nước kiến tạo, một đội ngũ doanh nhân kiến tạo và một xã hội biết đồng hành với những người kiến tạo. Khi ba nguồn lực ấy cùng hội tụ, khát vọng phát triển sẽ không còn chỉ là ý chí của Nhà nước hay nỗ lực của doanh nghiệp, mà sẽ trở thành sức mạnh chung của cả dân tộc. Đó chính là nền tảng vững chắc nhất để Việt Nam vươn lên trở thành một quốc gia phát triển.

Xin cảm ơn ông!

Nguồn:TS Nguyễn Sĩ Dũng: Việt Nam cần những doanh nghiệp tạo dựng năng lực mới cho nền kinh tế