Tăng trưởng hai chữ số: Cần phát huy đúng thế mạnh từng địa phương

Phải xác định đúng vai trò của từng địa phương

- Chính phủ giao chỉ tiêu tăng trưởng cho từng địa phương nhằm tạo động lực thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao của cả nước. Theo ông, đâu là điều kiện then chốt để hiện thực hóa mục tiêu này?

TS. Huỳnh Thanh Điền: Tôi đánh giá cao chủ trương Chính phủ giao chỉ tiêu tăng trưởng cụ thể cho từng địa phương, bởi đây là cách tạo động lực và áp lực hành động rõ ràng hơn đối với bộ máy điều hành. Khi có mục tiêu cụ thể, các địa phương phải chủ động xây dựng phương án, xác định nguồn lực, tìm kiếm dư địa phát triển và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện, thay vì chỉ đặt mục tiêu chung chung.

TS Huỳnh Thanh Điền.

Tuy nhiên, điều quan trọng là việc giao chỉ tiêu phải dựa trên quy hoạch tổng thể và vai trò của từng địa phương trong vùng kinh tế. Chúng ta cần nhìn nhận các vùng như một tổng thể thống nhất, trong đó mỗi địa phương có lợi thế và nhiệm vụ phát triển riêng, không phải địa phương nào cũng làm giống nhau.

Chẳng hạn, những địa phương có thế mạnh về công nghiệp, thương mại, dịch vụ, hạ tầng phát triển và khả năng thu hút đầu tư tốt có thể được giao mục tiêu tăng trưởng cao hơn.

Trong khi đó, những địa phương được định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái hoặc bảo tồn tài nguyên cần có mục tiêu phù hợp với đặc thù của mình. Nếu tất cả địa phương đều chạy theo cùng một chỉ tiêu tăng trưởng, chúng ta có thể làm sai lệch định hướng quy hoạch và dẫn đến phát triển thiếu cân đối.

Vì vậy, theo tôi, cần xác định rõ mục tiêu tăng trưởng chung của cả nước, mục tiêu của từng vùng, sau đó phân bổ chỉ tiêu cho các địa phương trên cơ sở vai trò, lợi thế và khả năng huy động nguồn lực. Khi được giao mục tiêu phù hợp và có cơ chế điều hành hiệu quả, mỗi địa phương sẽ phát huy tốt hơn thế mạnh của mình, qua đó đóng góp thực chất vào tăng trưởng chung của nền kinh tế.

- Vậy việc xây dựng chỉ tiêu tăng trưởng cho từng địa phương cần dựa trên những căn cứ nào để vừa bảo đảm tính khả thi, vừa tạo động lực phát triển?

TS. Huỳnh Thanh Điền: Theo tôi, cần xem xét đồng thời hai nhóm căn cứ: định hướng phát triển dài hạn và các điều kiện, cơ hội tăng trưởng trong ngắn hạn. Về dài hạn, căn cứ quan trọng nhất là quy hoạch tổng thể và vai trò của địa phương trong vùng kinh tế. Chẳng hạn, TP. HCM được định vị là đầu tàu kinh tế của khu vực phía Nam và cả nước, có thế mạnh về công nghiệp, thương mại và dịch vụ. Với vai trò đó, thành phố cần có mục tiêu tăng trưởng tương xứng, đồng thời phải phát triển hạ tầng và hoàn thiện thể chế để thu hút đầu tư, mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong khi đó, với một địa phương có thế mạnh về nông nghiệp như Đồng Tháp, nếu định hướng phát triển là vùng nguyên liệu nông nghiệp thì nhiệm vụ trọng tâm sẽ khác. Địa phương cần tập trung nâng cao năng suất, chuyển đổi xanh trong nông nghiệp, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và thu hút đầu tư vào các nhà máy chế biến. Khi đó, giá trị gia tăng của nông nghiệp được nâng lên, sản phẩm có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, thay vì chỉ chú trọng mở rộng quy mô sản xuất.

Bên cạnh quy hoạch dài hạn, trong ngắn hạn cần xem xét các công trình, dự án trọng điểm đang được triển khai tại từng địa phương. Nơi có nhiều dự án lớn, có khả năng đẩy nhanh tiến độ cấp phép, triển khai đầu tư và giải ngân thì có thể đặt mục tiêu tăng trưởng cao hơn. Ngược lại, địa phương chưa có nhiều dự án tạo động lực hoặc chưa đủ điều kiện về hạ tầng, nguồn lực thì cần xây dựng mục tiêu phù hợp hơn.

Ngoài ra, cũng phải đánh giá các cơ hội đang mở ra từ môi trường kinh doanh, tình hình kinh tế thế giới và trong nước. Trên cơ sở đó, địa phương xác định nhiệm vụ trọng tâm, lựa chọn những lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng và đóng góp lớn nhất cho tăng trưởng.

Tôi cho rằng không nên chỉ nhìn vào tốc độ tăng trưởng GRDP để đánh giá thành công của một địa phương. Một địa phương có thể tăng trưởng nhanh nhờ một số dự án quy mô lớn, đầu tư công hoặc sự mở rộng của khu vực FDI, nhưng điều cần quan tâm thêm là các hoạt động này tạo ra giá trị gì cho nền kinh tế địa phương, có thúc đẩy doanh nghiệp trong nước phát triển hay không, có nâng cao năng suất lao động và tạo thêm năng lực sản xuất lâu dài hay không.

Bởi vậy, giao chỉ tiêu tăng trưởng phải đi cùng việc đánh giá chất lượng tăng trưởng. Nếu chỉ quan tâm đến con số tăng trưởng trước mắt mà không chú trọng hiệu quả sử dụng nguồn lực và khả năng lan tỏa, địa phương có thể đạt mục tiêu trong một giai đoạn nhưng khó duy trì đà phát triển bền vững.

Tập trung nguồn lực vào những nhiệm vụ trọng yếu

- Để những chỉ tiêu tăng trưởng được giao chuyển hóa thành kết quả thực tế, theo ông, các địa phương cần thay đổi cách điều hành, phân bổ nguồn lực và tháo gỡ điểm nghẽn thể chế như thế nào?

TS. Huỳnh Thanh Điền: Trước tiên, khi xây dựng phương án tăng trưởng, mỗi địa phương phải xác định rõ vai trò của mình trong quy hoạch vùng, lợi thế phát triển và những cơ hội có thể khai thác. Trên cơ sở đó, cần lựa chọn các nhiệm vụ trọng yếu để tập trung nguồn lực, thay vì triển khai dàn trải nhưng không tạo ra chuyển biến rõ rệt. Việc xác định đúng trọng tâm sẽ giúp địa phương chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch đầu tư, tổ chức thực hiện và huy động các nguồn lực xã hội phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Chẳng hạn, nếu TP. HCM được xác định là trung tâm công nghiệp, thương mại và dịch vụ, thành phố cần ưu tiên phát triển hạ tầng phục vụ các lĩnh vực này, từ giao thông, logistics đến hạ tầng đô thị, đồng thời tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục hành chính, cấp phép đầu tư và triển khai dự án.

Với địa phương có thế mạnh nông nghiệp, trọng tâm có thể là chuyển đổi phương thức sản xuất, nâng cao chất lượng nguyên liệu, phát triển chế biến sâu và xây dựng chuỗi cung ứng nhằm gia tăng giá trị sản phẩm. Mỗi địa phương cần có cách tiếp cận riêng, phù hợp với điều kiện thực tế, nhưng đều phải hướng đến mục tiêu nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Theo tôi, điều quan trọng là mỗi địa phương phải xác định được khâu then chốt đang cản trở tăng trưởng để ưu tiên vốn đầu tư, nhân lực và năng lực điều hành giải quyết đến nơi đến chốn.

Nếu điểm nghẽn nằm ở hạ tầng kết nối thì phải tập trung cải thiện hạ tầng; nếu nằm ở thủ tục hành chính thì cần rà soát quy trình, giảm chồng chéo và rút ngắn thời gian xử lý. Những vướng mắc vượt thẩm quyền cũng cần được tổng hợp, kiến nghị kịp thời để tháo gỡ. Khi các điểm nghẽn được xử lý, doanh nghiệp sẽ có điều kiện đẩy nhanh tiến độ đầu tư, mở rộng sản xuất, qua đó đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng của địa phương.

Bên cạnh đó, địa phương cần thay đổi cách phân bổ nguồn lực theo hướng gắn vốn đầu tư với mục tiêu phát triển cụ thể. Những dự án có khả năng tạo sức lan tỏa, thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh và thu hút thêm nguồn lực xã hội cần được ưu tiên.

Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành, tránh tình trạng mỗi đơn vị triển khai một hướng khiến quá trình thực hiện mục tiêu chung bị phân tán. Đối với đầu tư công, cần chú trọng tiến độ và hiệu quả của từng dự án, bảo đảm vốn được đưa vào những công trình thực sự cần thiết, có khả năng kết nối các hoạt động kinh tế và mở ra không gian phát triển mới. Việc giao chỉ tiêu tăng trưởng cũng phải gắn với cơ chế theo dõi tiến độ và đánh giá trách nhiệm của người đứng đầu.

Các địa phương cần chủ động rà soát kết quả thực hiện theo từng giai đoạn, kịp thời nhận diện những chỉ tiêu có nguy cơ không đạt và điều chỉnh giải pháp khi phát sinh khó khăn, thay vì đợi đến cuối năm mới đánh giá. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, đồng thời phải làm rõ trách nhiệm của từng đơn vị trong triển khai nhiệm vụ được giao.

Tuy nhiên, việc đánh giá không nên chỉ dựa vào tốc độ tăng trưởng GRDP mà cần xem xét hiệu quả sử dụng nguồn lực, tiến độ dự án, mức độ cải thiện môi trường kinh doanh và khả năng tạo ra giá trị gia tăng bền vững. Một địa phương đạt tốc độ tăng trưởng cao nhưng phụ thuộc quá lớn vào một vài dự án, trong khi doanh nghiệp trong nước chưa được hưởng lợi hoặc năng suất không cải thiện, thì kết quả đó chưa phản ánh đầy đủ chất lượng phát triển.

Vì vậy, cần tính đến vai trò và điều kiện riêng của từng địa phương, không áp dụng một thước đo duy nhất cho tất cả. Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm tăng trưởng không chỉ đạt về tốc độ trong ngắn hạn mà còn tạo ra năng lực sản xuất, nâng cao năng suất và mở rộng dư địa phát triển trong dài hạn.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), Quảng Ninh đứng đầu cả nước về tăng trưởng GRDP 9 tháng, tiếp đến là Hà Tĩnh tăng 12,36%, Hải Phòng 12,08% và Bắc Ninh 11,81%.

- Nhìn rộng hơn, để Việt Nam đạt tăng trưởng hai con số trong năm 2027 và những năm tiếp theo, theo ông, đâu là những động lực cần tập trung khai thác?

TS. Huỳnh Thanh Điền: Theo tôi, có ba hướng cần được triển khai đồng thời: tái cơ cấu các hoạt động kinh tế hiện hữu theo hướng nâng cao năng suất, kiến tạo những lĩnh vực và không gian phát triển mới, đồng thời hình thành các hành lang kinh tế có khả năng tạo động lực tăng trưởng.

Thứ nhất, đối với các hoạt động kinh tế hiện có, cần thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi phương thức sản xuất, kinh doanh để nâng cao năng suất và giá trị gia tăng. Chẳng hạn, trước đây một doanh nghiệp sản xuất một mặt hàng chủ yếu dựa vào lao động và mở rộng đầu tư máy móc theo chiều rộng.

Trong giai đoạn tới, doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, tự động hóa để tăng năng suất, giảm sự phụ thuộc vào lao động và nâng cao giá trị sản phẩm. Tương tự, nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu làm gia công thì cần từng bước chuyển sang làm chủ thiết kế, nguyên liệu và những công đoạn tạo ra giá trị cao hơn.

Đây là hướng đi quan trọng để tăng trưởng không chỉ dựa vào việc mở rộng quy mô mà còn đến từ việc nâng cao hiệu quả sản xuất. Bên cạnh đó, cần tái cơ cấu không gian kinh tế phù hợp với quá trình đô thị hóa.

Chẳng hạn, một số khu công nghiệp trước đây nằm ở khu vực ngoại thành TP. HCM nhưng nay đã nằm trong không gian đô thị phát triển. Khi đó, cần xem xét chuyển đổi công năng phù hợp, phát triển thương mại, dịch vụ, logistics đô thị, đồng thời bố trí lại không gian công nghiệp tại những khu vực có điều kiện thích hợp hơn, chẳng hạn các khu vực thuộc Bình Dương trước đây.

Đây là ví dụ cho thấy tái cơ cấu không gian phát triển có thể mở ra dư địa mới mà không nhất thiết phải tiếp tục sử dụng đất theo phương thức cũ.

Thứ hai, Việt Nam cần kiến tạo những lĩnh vực và không gian kinh tế mới. Những lĩnh vực liên quan đến cung cấp giải pháp cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh, năng lượng tái tạo và các ngành công nghệ mới có thể mở ra cơ hội phát triển đáng kể.

Đây là những lĩnh vực đang có nhiều chuyển động trên phạm vi toàn cầu, vì vậy Việt Nam có cơ hội tham gia sớm nếu xác định đúng hướng đi và chuẩn bị được các điều kiện cần thiết. Chúng ta cũng cần nghiên cứu những mô hình phát triển mới gắn với hạ tầng đô thị, giao thông và các không gian kinh tế mới.

Chẳng hạn, khi phát triển đường sắt đô thị, có thể hình thành thêm các hoạt động kinh tế gắn với nhà ga, phát triển không gian ngầm và thương mại dịch vụ xung quanh. Nếu được quy hoạch đồng bộ, những dự án hạ tầng này không chỉ phục vụ đi lại mà còn tạo ra các hoạt động kinh tế mới.

Thứ ba, cần hình thành những hành lang kinh tế mới trên cơ sở quy hoạch lại không gian phát triển, tăng cường kết nối hạ tầng và liên kết giữa các địa phương. Việc sắp xếp lại đơn vị hành chính và quy hoạch vùng cần được nhìn nhận như cơ hội để tổ chức lại không gian kinh tế, xác định các tuyến kết nối và hình thành những khu vực có khả năng thu hút đầu tư, phát triển sản xuất, thương mại và dịch vụ.

Tóm lại, để đạt tăng trưởng cao và duy trì trong dài hạn, Việt Nam cần đồng thời tái cơ cấu những hoạt động hiện hữu, kiến tạo các động lực mới và tổ chức lại không gian phát triển. Khi từng địa phương xác định đúng lợi thế, tập trung nguồn lực vào nhiệm vụ trọng yếu và tăng cường liên kết với các địa phương khác, mục tiêu tăng trưởng của cả nước mới có cơ sở để chuyển hóa thành kết quả thực chất.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!

Nguồn:Tăng trưởng hai chữ số: Cần phát huy đúng thế mạnh từng địa phương