Thị trường trái phiếu doanh nghiệp: NĐT "đau đáu" với chất lượng thông tin

Chia sẻ tại Diễn đàn Thị trường Trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam 2026 do Fiinratings tổ chức, bà Trịnh Quỳnh Giao - Tổng Giám đốc PVI AM đánh giá, với góc nhìn từ phía công ty quản lý quỹ, có 3 điểm thách thức lớn nhất đối với nhà đầu tư trước và trong phát hành trái phiếu doanh nghiệp.

Thứ nhất là định giá rủi ro. Theo bà Quỳnh Giao, đối với nhà đầu tư tổ chức, quản trị rủi ro cần được đặt lên trước khi xem xét yếu tố lãi suất, đặc biệt trong bối cảnh thị trường trái phiếu Việt Nam có nhiều khác biệt so với các thị trường phát triển. Ở những thị trường này, nhờ thanh khoản cao và hệ thống xếp hạng tín nhiệm hoàn thiện, việc định giá và xác định mức bù rủi ro tương đối đơn giản, minh bạch.

Trong khi đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam hiện có hơn 80% khối lượng phát hành theo hình thức riêng lẻ. Đây không phải là bất cập, mà phản ánh đặc thù của một “cuộc chơi” dành cho các tổ chức phát hành và nhà đầu tư chuyên nghiệp với các thỏa thuận riêng. Điều này dẫn đến thực trạng cùng một tổ chức phát hành nhưng có thể tồn tại nhiều mức lãi suất khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện phát hành, tài sản bảo đảm và khẩu vị rủi ro của từng nhà đầu tư.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là phải định giá và quản trị rủi ro, đồng thời hoàn thiện các cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, bao gồm các điều khoản bảo vệ nhà đầu tư và vai trò của xếp hạng tín nhiệm.

Các diễn giả tại Diễn đàn đều cho rằng, việc “bất đối xứng” thông tin trong thị trường trái phiếu doanh nghiệp gây khó khăn cho các bên tham gia thị trường này.

Thứ hai, bà Quỳnh Giao cho rằng vấn đề khiến nhà đầu tư "đau đáu" nhất hiện nay là chất lượng thông tin của doanh nghiệp phát hành. Thực tế cho thấy, khi doanh nghiệp có nhu cầu thu hút vốn, các bản cáo bạch chủ yếu mới dừng ở mức đáp ứng yêu cầu công bố theo quy định, chưa cung cấp đủ thông tin cần thiết để nhà đầu tư đưa ra quyết định.

Hệ quả là phát sinh hai vấn đề. Thứ nhất, nhà đầu tư yêu cầu bổ sung thông tin để phục vụ công tác thẩm định; trong trường hợp thị trường thứ cấp thiếu thanh khoản, yêu cầu quản trị rủi ro càng trở nên khắt khe hơn, thông qua các hoạt động thẩm định, giám sát sau đầu tư và thiết kế điều khoản, điều kiện. Thứ hai, phía tổ chức phát hành thường không sẵn sàng cung cấp thêm hoặc chỉ cung cấp ở mức hạn chế, khiến nhà đầu tư thận trọng, thậm chí rút lui. Trên thực tế, tại PVI AM, đã có những trường hợp quyết định không tiếp tục tham gia do doanh nghiệp không cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết.

Ở chiều ngược lại, trong một số trường hợp, nhà đầu tư vẫn chấp nhận tham gia nhưng sẽ yêu cầu mức lãi suất cao hơn nhằm bù đắp rủi ro phát sinh từ tình trạng bất cân xứng thông tin.

"Doanh nghiệp phát hành sẽ lựa chọn minh bạch để giảm chi phí vốn, hay duy trì mức độ công bố thông tin hạn chế và chấp nhận chi phí vốn cao hơn?", bà Quỳnh Giao đặt vấn đề. Theo bà, nếu không đảm bảo tính minh bạch và đầy đủ thông tin, hoặc chưa sẵn sàng tham gia thị trường, doanh nghiệp buộc phải chấp nhận mức chi phí vốn cao hơn, đi kèm với các điều khoản chặt chẽ hơn.

Thứ ba, các vấn đề liên quan đến điều kiện, điều khoản phát hành vẫn chịu sự chi phối của khung khổ chính sách. Theo bà Quỳnh Giao, cơ quan quản lý, như Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đã nhận diện rõ những tồn tại của thị trường và đang đề xuất sửa đổi, bổ sung nhằm hướng tới chuẩn hóa.

Tuy nhiên, một số nội dung vẫn chưa được thực thi hiệu quả, như vai trò của người đại diện sở hữu trái phiếu hay quy định về xử lý tài sản bảo đảm. Thực tế trong giai đoạn khủng hoảng trái phiếu doanh nghiệp năm 2022 cho thấy thị trường còn lúng túng trong khâu xử lý. Nhiều doanh nghiệp khi đó chưa rơi vào tình trạng phá sản, song do hồ sơ trái phiếu chưa quy định rõ trách nhiệm của các bên liên quan, từ nhà đầu tư đến đơn vị quản lý tài sản bảo đảm, cùng với việc thiếu kinh nghiệm xử lý, đã dẫn đến tình trạng chậm trễ, ách tắc, ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động của doanh nghiệp.

Bà Quỳnh Giao cho rằng, không phải mọi vấn đề đều có thể luật hóa, song cần thiết phải hình thành các chuẩn mực chung để doanh nghiệp tuân thủ, qua đó nâng cao tính minh bạch và góp phần giảm chi phí vốn.

Liên quan đến nội dung này, bà Lương Thúy Ngân, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, Chứng khoán Vietcombank, cho biết trong giai đoạn trước và trong phát hành, nhiều doanh nghiệp là đối tác đã chủ động, tích cực cung cấp thông tin, kèm theo các bằng chứng đầy đủ nhằm làm rõ cơ sở số liệu và cam kết đối với các dự án trong tương lai.

Tuy nhiên, sau khi phát hành, trong quá trình đánh giá lại định kỳ, một số doanh nghiệp không sẵn sàng chia sẻ thêm thông tin do lo ngại về tính bảo mật hoặc rủi ro lộ bí mật kinh doanh. Điều này khiến việc tiếp cận thông tin, đặc biệt trên thị trường thứ cấp, gặp nhiều khó khăn.

Theo bà Ngân, đây là thách thức chung đối với cả doanh nghiệp phát hành, nhà đầu tư và các tổ chức bảo lãnh phát hành.

Nguồn:Thị trường trái phiếu doanh nghiệp: NĐT 'đau đáu' với chất lượng thông tin