Những "đạo diễn vô hình" phía sau nút mua hàng

Thuật toán biết bạn thích gì trước cả khi bạn quyết định

Mỗi ngày, hàng triệu người dùng dành nhiều giờ trên các nền tảng video ngắn, mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. Trong quá trình đó, mọi hành động từ việc dừng lại xem một video, nhấn thích, bình luận, lưu nội dung hay truy cập trang sản phẩm đều có thể trở thành tín hiệu để hệ thống ghi nhận sở thích của người dùng.

"Tôi chỉ xem một video giới thiệu chiếc bình giữ nhiệt vì thấy thiết kế đẹp. Sau đó, gần như ngày nào mở mạng xã hội tôi cũng thấy sản phẩm này xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau", anh Dũng, nhân viên văn phòng tại Hà Nội chia sẻ.

Ban đầu, anh chỉ dừng lại vài giây để xem video. Những ngày tiếp theo, nền tảng liên tục đề xuất thêm các nội dung tương tự: video đánh giá sản phẩm, nội dung so sánh với các thương hiệu khác, livestream bán hàng và cả những clip chia sẻ trải nghiệm sử dụng.

"Tới khi quyết định mua, tôi có cảm giác như mình đã nghiên cứu rất kỹ về sản phẩm. Nhưng nhìn lại thì phần lớn thông tin tôi tiếp cận đều đến từ cùng một nhóm nội dung được nền tảng liên tục đề xuất", anh Dũng cho biết.

Câu chuyện này phản ánh một thực tế ngày càng phổ biến trong môi trường số hiện nay: quyết định mua hàng của người tiêu dùng không chỉ chịu tác động từ nhu cầu thực tế hay chất lượng sản phẩm mà còn bị ảnh hưởng bởi cách các nền tảng phân phối thông tin.

Các video bán hàng, livestream và nội dung quảng bá liên tục được đề xuất khi người dùng lướt mạng xã hội trên điện thoại. (Ảnh minh họa)

Theo các chuyên gia AI và dữ liệu, phần lớn nền tảng số hiện nay đều vận hành dựa trên mục tiêu tối ưu hóa mức độ tương tác. Hệ thống liên tục phân tích hành vi người dùng nhằm dự đoán loại nội dung có khả năng giữ chân họ lâu hơn trên ứng dụng.

Ngay cả khi người dùng không chủ động tìm kiếm sản phẩm, việc dừng lại xem một video trong vài giây cũng có thể được ghi nhận là tín hiệu quan tâm. Từ đó, những nội dung tương tự sẽ xuất hiện nhiều hơn trên bảng tin hoặc mục đề xuất.

Điều này lý giải vì sao nhiều người có cảm giác một sản phẩm bất ngờ "phủ sóng" mạng xã hội chỉ sau một thời gian ngắn. Trên thực tế, không phải sản phẩm xuất hiện nhiều hơn với tất cả mọi người, mà hệ thống đang cá nhân hóa nội dung dựa trên dữ liệu hành vi của từng người dùng.

Một chuyên gia truyền thông số nhận định đây là sự thay đổi đáng kể so với quảng cáo truyền thống. Trước đây, doanh nghiệp phải tìm cách đưa thông điệp đến số đông. Hiện nay, công nghệ cho phép nội dung tiếp cận chính xác hơn với những nhóm người được đánh giá là có khả năng quan tâm hoặc mua hàng.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là người dùng thường có cảm giác mình đang chủ động tìm hiểu sản phẩm trước khi đưa ra quyết định. Trên thực tế, phạm vi thông tin họ tiếp cận có thể đã được định hình đáng kể bởi cơ chế đề xuất của nền tảng.

Khi liên tục nhìn thấy những nội dung cùng chiều về một sản phẩm, người tiêu dùng dễ hình thành cảm giác đây là lựa chọn phổ biến hoặc đáng tin cậy, dù chưa chắc đã tiếp cận đầy đủ các góc nhìn khác nhau. Đây cũng là một trong những thách thức mới đối với người tiêu dùng trong môi trường số, nơi dòng thông tin ngày càng được cá nhân hóa.

"Nghe một lần, thấy mười lần" và những hiệu ứng tâm lý phía sau

Không chỉ dựa vào thuật toán, các chiến dịch tiếp thị hiện đại còn tận dụng nhiều đặc điểm tâm lý đã được nghiên cứu từ lâu trong lĩnh vực hành vi tiêu dùng.

Một chuyên gia truyền thông cho biết con người có xu hướng cảm thấy quen thuộc và tin tưởng hơn đối với những thông tin được tiếp xúc nhiều lần. Đây là lý do nhiều chiến dịch quảng bá hiện nay được triển khai đồng thời trên nhiều nền tảng, nhiều tài khoản và nhiều định dạng khác nhau.

Người dùng có thể bắt gặp cùng một sản phẩm thông qua video ngắn, livestream, bài viết chia sẻ kinh nghiệm, hình ảnh trên mạng xã hội hoặc nội dung đề xuất từ các sàn thương mại điện tử. Mỗi lần xuất hiện có thể mang một cách thể hiện khác nhau, nhưng đều góp phần củng cố sự hiện diện của sản phẩm trong nhận thức của người xem.

Lượt tương tác lớn, bình luận sôi động và các thông điệp khuyến mại giới hạn thời gian có thể tác động đến quyết định mua sắm của người tiêu dùng. (Ảnh minh họa)

Theo các chuyên gia, sức mạnh của nhiều chiến dịch tiếp thị hiện nay không nằm ở việc cung cấp thêm thông tin mới mà ở khả năng lặp lại thông điệp với tần suất đủ lớn. Khi một sản phẩm liên tục xuất hiện trong đời sống số hàng ngày, người tiêu dùng dễ hình thành cảm giác quen thuộc và dần xem đó là một lựa chọn đáng cân nhắc.

Bên cạnh đó là hiệu ứng đám đông, một trong những yếu tố thường được khai thác trong hoạt động quảng bá trực tuyến. Khi nhìn thấy một sản phẩm có lượng tương tác lớn, nhiều lượt bình luận hoặc được nhắc đến liên tục, không ít người tiêu dùng có xu hướng cho rằng đó là sản phẩm đang được thị trường đón nhận.

Hiệu ứng người nổi tiếng cũng tiếp tục phát huy tác động. Dù không phải lúc nào người xem cũng quyết định mua hàng ngay sau khi xem nội dung của một người có ảnh hưởng, sự xuất hiện của những gương mặt quen thuộc vẫn góp phần gia tăng mức độ tin tưởng đối với sản phẩm được giới thiệu.

Một yếu tố khác thường xuyên được sử dụng là tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội, hay còn gọi là FOMO. Những thông điệp như "ưu đãi chỉ còn vài giờ", "sắp hết hàng", "sản phẩm đang được săn đón" có thể tạo áp lực khiến người tiêu dùng đưa ra quyết định nhanh hơn thay vì dành thời gian tìm hiểu kỹ thông tin.

Các chuyên gia cho rằng việc ứng dụng các nguyên lý tâm lý trong hoạt động tiếp thị là điều phổ biến trong kinh doanh. Tuy nhiên, khi người tiêu dùng không nhận thức được những tác động này, họ có thể đưa ra quyết định dựa trên cảm xúc hoặc cảm giác cấp bách nhiều hơn là nhu cầu thực tế.

Hệ sinh thái đứng sau những chiến dịch phủ sóng

Đằng sau một sản phẩm liên tục xuất hiện trên mạng xã hội thường là sự phối hợp của nhiều chủ thể khác nhau trong hệ sinh thái tiếp thị số.

Theo chia sẻ từ một nhân sự từng làm việc trong lĩnh vực quảng cáo trực tuyến, nhiều chiến dịch hiện nay được triển khai thông qua mạng lưới gồm nhãn hàng, agency quảng cáo, người sáng tạo nội dung, KOL, KOC và các chương trình tiếp thị liên kết.

Trong nhiều trường hợp, cùng một thời điểm có thể xuất hiện hàng chục hoặc hàng trăm nội dung liên quan đến một sản phẩm trên các nền tảng khác nhau. Mỗi nội dung được xây dựng theo một phong cách riêng nhằm tiếp cận những nhóm người dùng khác nhau.

"Mục tiêu không phải lúc nào cũng là bán được hàng ngay lập tức. Điều quan trọng là khiến người dùng liên tục nhìn thấy sản phẩm và cảm nhận rằng nó đang được nhiều người quan tâm", người này chia sẻ.

Một KOC từng tham gia các chương trình tiếp thị liên kết cho biết nguồn thu của nhiều nhà sáng tạo nội dung hiện nay không chỉ đến từ chi phí hợp tác mà còn từ hoa hồng phát sinh trên mỗi đơn hàng thành công.

Theo người này, doanh thu tạo ra càng lớn thì khoản hoa hồng nhận được càng cao. Điều đó khiến hiệu quả bán hàng ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng trong hoạt động sản xuất nội dung.

Các chuyên gia cho rằng mô hình tiếp thị liên kết là một phần của kinh tế số và không mặc nhiên đồng nghĩa với hành vi vi phạm. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, mối liên hệ lợi ích giữa người giới thiệu và sản phẩm có thể không được thể hiện rõ ràng, khiến người tiêu dùng gặp khó khăn trong việc đánh giá mức độ khách quan của nội dung.

Khi đó, người tiêu dùng không chỉ tiếp nhận thông tin từ một cá nhân hay một quảng cáo đơn lẻ, mà đang đứng trước cả một hệ sinh thái được vận hành nhằm tối đa hóa khả năng tiếp cận và chuyển đổi thành đơn hàng.

Công nghệ, dữ liệu và các chiến lược truyền thông hiện đại đang giúp doanh nghiệp kết nối với khách hàng hiệu quả hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, khi những cơ chế này kết hợp với các hình thức quảng bá thiếu minh bạch, người tiêu dùng có thể đứng trước nguy cơ bị dẫn dắt mà không nhận ra.

Đáng chú ý, phía sau những lượt thích, bình luận hay đánh giá tích cực xuất hiện dày đặc trên môi trường số còn tồn tại một thị trường dịch vụ chuyên cung cấp tương tác, đánh giá và nội dung quảng bá theo yêu cầu. Đây cũng là một trong những mắt xích đang làm gia tăng thách thức đối với việc nhận diện thông tin đáng tin cậy của người tiêu dùng hiện nay.

Nguồn: Những "đạo diễn vô hình" phía sau nút mua hàng