Gìn giữ những nếp nhà cổ vùng cao

Do đặc thù về điều kiện địa hình, khí hậu và đặc điểm tự nhiên, đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Lào Cai sở hữu những loại hình kiến trúc nhà ở khác biệt.

Tuy vậy, điểm chung của các tộc người là đều gìn giữ nếp nhà như gìn giữ hồn cốt của dân tộc mình. Bởi không đơn thuần là nơi ăn ở, sinh hoạt, nhà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, tín ngưỡng tâm linh độc đáo thể hiện thế giới quan, nhân sinh quan của đồng bào đã được truyền thụ từ đời này sang đời khác.

Gìn giữ những nếp nhà cổ vùng cao
Bản làng của đồng bào Hà Nhì nhìn từ trên cao. Ảnh tư liệu: Long Vũ

Người Tày Lào Cai thường sống dọc theo các triền sông, suối, làm nhà định cư trong các thung lũng hẹp, dưới chân núi thấp. Trong đó, người Tày ở Nghĩa Đô, Vĩnh Yên (huyện Bảo Yên) cư trú trong thung lũng cạnh dòng suối Nậm Luông xanh trong; người Tày vùng Bản Hồ, Mường Bo (thị xã Sa Pa) xây dựng làng bản bên con suối Mường Hoa thơ mộng uốn lượn ven thung lũng. Còn tại Văn Bàn, những căn nhà sàn lợp mái cọ kề vai nhau yên bình dưới chân dãy núi Gia Lan, mặt hướng ra cánh đồng Mường Thát, Bản Pàu, Tông Pháy, Tông Hốc, suối Nậm Chăn, Nậm Nhù, Nậm Tha hiền hòa, chở che cho biết bao thế hệ người Tày sinh ra và lớn lên ở nơi này.

Nhà sàn người Tày là sản phẩm kiến trúc độc đáo, thể hiện sự hòa hợp của con người, thiên nhiên và văn hóa dân tộc. Điều này thể hiện rõ nét ở kết cấu và chất liệu ngôi nhà. Làng bản của người Tày được bao bọc xung quanh bởi các quả đồi, ngọn núi, do đó đồng bào làm nhà sàn để tránh thú hoang tấn công con người. Vào mùa hè, sự cao ráo của sàn nhà giúp không khí được lưu thông thoáng mát, khi mưa không ẩm ướt và tránh được nhiều bệnh tật lây lan. Ngôi nhà sàn truyền thống của người Tày trước đây có bếp nấu đặt ở vị trí trung tâm, giúp giữ ấm cho cả nhà trong mùa đông lạnh giá và cũng là không gian quây quần tụ họp của gia đình vào mùa đông. Tuy nhiên hiện nay, người Tày không để bếp trong nhà nữa, thay vào đó đồng bào dựng một ngôi nhà sàn nhỏ hơn nối vào nhà sàn chính để làm nhà bếp.

Thông thường ngôi nhà sàn của đồng bào Tày Lào Cai là 3 gian 2 chái hoặc 2 gian 2 chái. Với kỹ thuật của những người thợ tài hoa, ngôi nhà sàn truyền thống không cần dùng đến đinh sắt mà chỉ dùng thanh xiên dài xuyên dọc ngang nối các cột với nhau; giữa xà và cột lại được liên kết bằng mộng và nêm gỗ nối kèo cột, tạo thành khung nhà chắc chắn. Các chân cột, từ cột cái đến cột con đều được kê trên hòn đá to bản, bằng phẳng được lựa chọn rất kỹ từ các khe suối hoặc được đúc bằng xi măng có đường kính rộng hơn chân cột từ 2 đến 5cm. Với sự liên kết chằng giữ dọc ngang, ngôi nhà sàn 5 gian, thậm chí 7 gian, diện tích mặt sàn khoảng trên 100 m2 vẫn đủ chắc chắn, có thể chịu được mưa to, gió lớn.

Các cụ cao niên ở đây cho biết, ngày trước khi rừng còn nhiều, người dân thường chọn những cây gỗ to nhất, tốt nhất về làm ngôi nhà 4 gian 2 chái, có thể dựng cao từ 2 đến 3 tầng, rất rộng rãi. Gia đình nào có nhiều nhân lực, tiền bạc có thể làm những ngôi nhà sàn to lớn, từ cột kèo cho đến gỗ bưng vách, làm sàn cầu thang. Khâu chuẩn bị vật liệu làm nhà là quan trọng và tốn thời gian nhất, thường mất từ 2 đến 5 năm, có khi đến 10 năm.

97 tuổi đời cũng là từng ấy năm cụ Lương Văn Thằn, thôn Noong Khuấn, xã Khánh Yên Trung, huyện Văn Bàn gắn bó với căn nhà sàn, được nhìn lớp con cháu sinh ra, trưởng thành trong nếp nhà thân thuộc. Đến nay, căn nhà đã tồn tại trên 50 năm nhưng chưa một lần phải sửa chữa, có chăng chỉ thay mái lá định kỳ khoảng 20 năm một lần. Còn phần khung, cách đây 1 năm, gia đình cụ mới chà lại cột và xà để bóng, đẹp hơn. Trong nhà sàn 5 gian, 2 chái hiện có 4 thế hệ chung sống. Mỗi dịp Tết đến, con cháu từ khắp nơi trở về tập trung đông đủ, cùng nhau nấu cơm, vui chơi, ca hát…

Không chỉ tại Văn Bàn, các địa phương có đông người Tày sinh sống như Bảo Yên, Bắc Hà... vẫn giữ được hàng nghìn ngôi nhà cổ có tuổi đời đến hàng trăm năm.

Do cư trú chủ yếu trên vùng núi cao của huyện biên giới Bát Xát nên người Hà Nhì rất giỏi canh tác trên đất dốc, có nhiều kinh nghiệm làm ruộng bậc thang và nhiều phong tục, tập quán đặc sắc khác. Nhưng có lẽ yếu tố hấp dẫn nhất khi đến với các bản làng của người Hà Nhì, xã Y Tý chính là những ngôi nhà trình tường hình nấm mọc lên giữa núi non bốn mùa mây phủ.

Nhà trình tường là kiến trúc phổ biến ở miền núi phía Bắc nước ta, nhưng nhà người Hà Nhì xây dựng thì đặc biệt ở chỗ mỗi nhà được làm theo dạng hình vuông với bốn mái hình chóp. Một ngôi nhà thường rộng 60-80m2, tường dày 40-60cm với chiều cao 4-5m. Sau khi chọn được mẫu đất ưng ý, người Hà Nhì bắt đầu đào móng, nền nhà được san phẳng với móng được xếp bằng trên những viên đá to. Công đoạn công phu nhất là trình tường nhà, hầu như người đàn ông Hà Nhì nào cũng biết trình tường.

Anh Ly Mờ Xá, thôn Choản Thèn, xã Y Tý, huyện Bát Xát chia sẻ: Tất cả các công đoạn đều làm hoàn toàn thủ công, không hề có xi măng, cát sỏi nhưng bức tường vẫn vững chắc không thua bất cứ một công trình bê tông nào. Trình xong tường xung quanh, đồng bào lấy gỗ rừng làm khung nhà bên trong tường đất và lợp mái. Mái nhà dốc ngắn, được lợp bằng cỏ gianh.

Nhà trình tường của người Hà Nhì có ưu điểm vừa giữ ấm về mùa đông, vừa mát mẻ về mùa hè. Những nét riêng cổ kính của ngôi nhà trình tường đất được các thế hệ người Hà Nhì trân trọng, nâng niu và luôn là điều hấp dẫn đối với những người từ xa tới đây. Ngày nay, đời sống vật chất cũng như văn hóa tinh thần của người Hà Nhì đã được nâng cao, nên vật liệu làm nhà sẵn có, tiện lợi. Nhiều nhà đã xây bằng gạch hoặc chọn lợp mái ngói thay cho mái tranh khiến ngôi nhà trình tường trở nên khang trang, bền, đẹp nhưng vẫn giữ được nét độc đáo và vẻ đẹp vốn có của nó.

Ở Y Tý, có những ngôi nhà trình tường cổ đã tồn tại cả trăm năm tuổi. Người Hà Nhì quan niệm, nhà trình tường chính là không gian văn hóa đậm bản sắc của họ. Bởi vậy, nhiều nghề truyền thống, trò chơi dân gian hay hoạt động lễ hội đều phải được tổ chức dưới mái nhà trình tường.

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao tỉnh Lào Cai Sùng Hồng Mai, dù về kiến trúc, vật liệu xây dựng có sự khác nhau, song những ngôi nhà cổ, nhà truyền thống của 25 nhóm, ngành dân tộc của Lào Cai đều là hiện vật trực tiếp phản ánh khả năng lao động, sáng tạo, trí tưởng tượng, gu thẩm mỹ của các thế hệ đi trước trong quá trình phát triển. Bởi thế, đây chính một loại hình di sản độc đáo, cần được bảo tồn và phát huy giá trị.

Những năm gần đây, khi Lào Cai là điểm đến hấp dẫn thu hút du khách trong và ngoài nước, bên cạnh vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng, cảnh sắc thiên nhiên tuyệt đẹp và những con người thân thiện, mến khách thì những ngôi nhà cổ độc đáo theo nguyên mẫu vẫn luôn là điều hấp dẫn đối với khách du lịch. Với mục tiêu bảo tồn văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch, góp phần tăng thu nhập, từng bước xóa đói, giảm nghèo cho người dân địa phương, tỉnh Lào Cai đang dành nhiều nguồn lực đầu tư, xây dựng các làng bản thành điểm du lịch cộng đồng hấp dẫn. Trong đó, công tác bảo tồn giá trị nguyên vẹn những ngôi nhà cổ đóng vai trò quan trọng.

Nguồn: Gìn giữ những nếp nhà cổ vùng cao

Hương Thu
baotintuc.vn
Chia sẻ

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Xu hướng du lịch nghỉ dưỡng ‘chữa lành’ lên ngôi

Xu hướng du lịch nghỉ dưỡng ‘chữa lành’ lên ngôi

Xu hướng nghỉ dưỡng chữa lành (Reboot Retreats) được dự đoán không chỉ thống trị trong năm 2024 mà sẽ còn có phủ sóng trong những năm tiếp theo.
“Biển vô cực” ở Hải Phòng gây bão mạng

“Biển vô cực” ở Hải Phòng gây bão mạng

Được mệnh danh là “biển vô cực” của Hải Phòng, bãi bồi ở cửa sông chảy ra biển ở xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng, thu hút du khách tìm đến.
Du lịch Tây Bắc: Thiên đường ẩm thực tại chợ đêm Sa Pa

Du lịch Tây Bắc: Thiên đường ẩm thực tại chợ đêm Sa Pa

Chợ đêm Sa Pa là điểm nhấn tạo nên sắc màu rực rỡ cho không gian văn hóa vùng cao trên bản đồ du lịch Tây Bắc.
Hội An vào top thành phố khách quốc tế yêu thích nhất châu Á năm 2024

Hội An vào top thành phố khách quốc tế yêu thích nhất châu Á năm 2024

Tạp chí du lịch uy tín hàng đầu thế giới Travel + Leisure liệt kê Hội An của Việt Nam trong top 15 thành phố được yêu thích nhất châu Á 2024.
Quảng Trị: Khai mạc Lễ hội Vì Hòa bình 2024

Quảng Trị: Khai mạc Lễ hội Vì Hòa bình 2024

Tại Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải, tỉnh Quảng Trị phối hợp với Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Bộ Ngoại giao tổ chức khai mạc Lễ hội Vì Hòa bình năm 2024 với chủ đề '"Chung tay kiến tạo thế giới hòa bình".
Sôi động mùa du lịch hè

Sôi động mùa du lịch hè

Mùa hè được xem là "thời điểm vàng" du lịch. Để thu hút du khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, nghỉ dưỡng đòi hỏi những người làm du lịch có sự linh hoạt và sáng tạo trong triển khai xây dựng sản phẩm, tạo ra những sản phẩm mới và đặc sắc, kích cầu du lịch cũng như lựa chọn phương thức xúc tiến, quảng bá phù hợp để tiếp tục thúc đẩy được hoạt động du lịch trong bối cảnh thị trường nhiều biến động.

Các tin khác

Sắp diễn ra lễ hội diều quốc tế lần đầu tổ chức ở Quảng Nam

Sắp diễn ra lễ hội diều quốc tế lần đầu tổ chức ở Quảng Nam

Lễ hội diều quốc tế lần đầu được tổ chức tại Quảng Nam với sự tham gia của ít nhất 12 quốc gia, vùng lãnh thổ - hứa hẹn mang đến cho du khách nhiều trải nghiệm lý thú
Khám phá con đường cát trắng độc đáo giữa biển trời Điệp Sơn

Khám phá con đường cát trắng độc đáo giữa biển trời Điệp Sơn

Một bãi tắm nối với dãi cát dài hàng cây số chia đôi biển lớn, lăn tăn gợn sóng từ hai phía, tạo thành con đường cắt trắng độc đáo giữa biển trời Điệp Sơn khiến du khách choáng ngợp
Yên Bái: Sắp diễn ra Ngày hội Văn hóa dân tộc Dao xã Tân Phượng lần thứ II

Yên Bái: Sắp diễn ra Ngày hội Văn hóa dân tộc Dao xã Tân Phượng lần thứ II

Ngày hội Văn hóa dân tộc Dao lần thứ II xã Tân Phượng, huyện Lục Yên dự kiến được tổ chức trong 1 ngày, từ 7h30 phút ngày 4/8/2024 (tức ngày 1 tháng 7 năm Giáp Thìn).
Cà phê muối Việt Nam lên truyền thông Mỹ

Cà phê muối Việt Nam lên truyền thông Mỹ

Cà phê muối Việt Nam thời gian qua trở thành xu hướng đồ uống phổ biến trên các nền tảng mạng xã hội và gã khổng lồ Starbucks cũng tham gia
8 đặc sản xứ Mường phải thử trên đường du lịch Tây Bắc

8 đặc sản xứ Mường phải thử trên đường du lịch Tây Bắc

Ẩm thực xứ Mường với hương vị rất riêng đậm chất nơi rẻo cao, luôn là nét hấp dẫn du khách trên hành trình du lịch Tây Bắc.
Du lịch lặn biển thu hút du khách

Du lịch lặn biển thu hút du khách

Chuyên gia du lịch cho rằng, sản phẩm du lịch lặn biển là một sản phẩm không mới, nhưng ngày càng thu hút được giới trẻ và du khách nước ngoài lựa chọn.
Đi qua mùa hạ ở Mộc Châu

Đi qua mùa hạ ở Mộc Châu

Mộc Châu mùa hè không có sắc thắm của hoa đào, trắng tinh khôi của hoa mận, hoa mơ hay hoa lê... Chỉ có một màu xanh mướt mát của cỏ cây, núi rừng, điểm xuyết những chấm đỏ xíu của mận, đào chín.
Kon Tum: Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa nhà rông truyền thống

Kon Tum: Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa nhà rông truyền thống

Những năm qua, huyện Ngọc Hồi đã có nhiều nỗ lực trong việc đầu tư xây dựng, sửa chữa, tu bổ nhà rông truyền thống nhằm đáp ứng sinh hoạt văn hóa ở cơ sở.
Du lịch Tây Bắc: Thác Nậm Lúc đẹp như phim cổ trang trên cao nguyên Sìn Hồ

Du lịch Tây Bắc: Thác Nậm Lúc đẹp như phim cổ trang trên cao nguyên Sìn Hồ

Thác Nậm Lúc như dải lụa mềm mại giữa đại ngàn, mời gọi du khách khám phá trên hành trình du lịch Tây Bắc.
Yên Bái: Khu du lịch Quốc gia hồ Thác Bà sẽ là động lực phát triển du lịch của cả nước

Yên Bái: Khu du lịch Quốc gia hồ Thác Bà sẽ là động lực phát triển du lịch của cả nước

Hồ Thác Bà - viên ngọc quý của vùng Tây Bắc Việt Nam vừa được Chính phủ phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng Khu du lịch Quốc gia đến năm 2040 theo Quyết định số 396/QĐ-TTg ngày 10/5/2024 để trở thành một trung tâm du lịch, nghỉ dưỡng, văn hóa có thương hiệu, có khả năng cạnh tranh với các nước trong khu vực và quốc tế.
Bãi Đông - bãi biển hoang sơ ở Thanh Hóa góc nào cũng có ảnh đẹp

Bãi Đông - bãi biển hoang sơ ở Thanh Hóa góc nào cũng có ảnh đẹp

Ngoài những cái tên quen thuộc như Sầm Sơn, Hải Hòa, Hải Tiến, Bãi Đông cũng là sự lựa chọn của nhiều du khách khi du lịch Thanh Hóa.
Gìn giữ những nếp nhà cổ vùng cao

Gìn giữ những nếp nhà cổ vùng cao

Do đặc thù về điều kiện địa hình, khí hậu và đặc điểm tự nhiên, đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Lào Cai sở hữu những loại hình kiến trúc nhà ở khác biệt.
Yên Bái bảo tồn, phát huy các giá trị các di sản văn hóa

Yên Bái bảo tồn, phát huy các giá trị các di sản văn hóa

Qua 10 năm thực hiện Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, tỉnh Yên Bái đặc biệt quan tâm công tác bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, góp phần phát huy giá trị, bản sắc văn hóa, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp đổi mới, hội nhập và phát triển của tỉnh.
Một tháng chữa lành trên đảo Phú Quý

Một tháng chữa lành trên đảo Phú Quý

Một tháng sinh sống tại đảo Phú Quý mang lại những trải nghiệm quý giá, tuyệt vời trong đời cho nữ du khách từ TPHCM.
Hấp dẫn Festival biển "Hội An - Cảm xúc mùa hè"

Hấp dẫn Festival biển "Hội An - Cảm xúc mùa hè"

Trong 2 ngày 15 và 16-6, UBND TP Hội An, tỉnh Quảng Nam tổ chức Festival biển "Hội An - Cảm xúc mùa hè" với nhiều hoạt động diễn ra sôi nổi và rộng khắp tại các bãi biển Cửa Đại, An Bàng, Tân Thành và đảo Cù Lao Chàm.
Yên Bái: Sơn A nhân rộng mô hình du lịch cộng đồng

Yên Bái: Sơn A nhân rộng mô hình du lịch cộng đồng

Khai thác thế mạnh về cảnh quan thiên thiên, bản sắc văn hóa dân tộc độc đáo, xã Sơn A, thị xã Nghĩa Lộ đã chú trọng phát triển các mô hình du lịch sinh thái cộng đồng, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.
Du lịch Tây Bắc: Đồi hoa Xóm Mừng đẹp như tranh ở Hòa Bình

Du lịch Tây Bắc: Đồi hoa Xóm Mừng đẹp như tranh ở Hòa Bình

Hành trình du lịch Tây Bắc sẽ đưa du khách đến một Sa Pa thu nhỏ giữa bản Mường ở Hòa Bình, nơi có những thửa ruộng bậc thang tràn ngập hoa.
Tháng 6 về Huế ăn chay

Tháng 6 về Huế ăn chay

Tối 7-6, chương trình khai mạc Tuần lễ Festival nghệ thuật quốc tế Huế 2024 sẽ diễn ra tại Điện Kiến Trung trong Hoàng thành Huế (tỉnh Thừa Thiên - Huế).
Xem thêm
WORLDBANK DỰ BÁO KINH TẾ VIỆT NAM NĂM 2024 VÀ NĂM 2025 | NHỊP ĐẬP THỊ TRƯỜNG  #62

WORLDBANK DỰ BÁO KINH TẾ VIỆT NAM NĂM 2024 VÀ NĂM 2025 | NHỊP ĐẬP THỊ TRƯỜNG #62

Cụ thể, báo cáo “Điểm lại - Cập nhật tình hình kinh tế Việt Nam” ấn bản tháng 4/2024 của WB tại Việt Nam ngày 23/4 đã chỉ ra xuất khẩu đang phục hồi, tiêu dùng và đầu tư tư nhân trong nước cũng trên đà tăng dần. Xuất khẩu thực tế dự kiến sẽ tăng 3,5% vào năm 2024, phản ánh sự cải thiện dần dần nhu cầu toàn cầu. Ngoài ra, lĩnh vực bất động sản dự báo phục hồi mạnh hơn vào cuối năm nay và năm sau, thúc đẩy nhu cầu trong nước khi các nhà đầu tư và người tiêu dùng dần lấy lại niềm tin.
Tọa đàm “Xúc tiến thương mại: Khơi thông đầu ra cho sản phẩm OCOP”

Tọa đàm “Xúc tiến thương mại: Khơi thông đầu ra cho sản phẩm OCOP”

sản phẩm OCOP
Bác sĩ tư vấn cách phòng tránh bệnh đường hô hấp trong thời tiết giao mùa

Bác sĩ tư vấn cách phòng tránh bệnh đường hô hấp trong thời tiết giao mùa

Trao yêu thương cho em

Trao yêu thương cho em

Nhằm kết nối, sẻ chia với các trẻ em mồ côi cha, mẹ do dịch Covid-19 vừa qua trên địa bàn Cần Thơ. Tạp chí Gia đình Việt Nam tại TP Cần Thơ tổ chức Chương trình nghệ thuật “ Nối vòng yêu thương” diễn ra vào ngày 28/6/2022. Công ty Cổ phần Trầm hương sinh học TTT là đơn vị tài trợ chính cho chương trình với mong muốn các em sẽ đón nhận những tương lai tươi sáng.
Kon Tum giải cứu nạn nhân bị lừa bán sang Campuchia

Kon Tum giải cứu nạn nhân bị lừa bán sang Campuchia

Ngày 18/4 vừa qua, đối tượng Lê Ngọc Nhất đã dẫn Y Liên cùng 5 người khác gồm 2 nữ, 3 nam không rõ tên tuổi, không quen biết nhau sang Campuchia qua đường mòn biên giới tỉnh Long An.
Giới thiệu Phổ biến kiến thức Pháp luật

Giới thiệu Phổ biến kiến thức Pháp luật

Phổ biến, cập nhật kiến thức pháp luật là hoạt động nghiên cứu, tìm hiểu, bổ sung kiến thức, các quy định pháp luật mới ban hành. Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc cập nhật kiến thức pháp luật có vai trò rất quan trọng, góp phần hình thành tri thức pháp lý, thái độ, hành vi xử sự của mọi người phù hợp với đòi hỏi của hệ thống pháp luật. Tại tỉnh Quảng Ninh, việc phổ biến, cập nhật kiến thức pháp luật cho những người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở có ý nghĩa quan trọng, góp phần giữ vững ổn định chính trị, an ninh, trật tự trên địa bàn.
Phổ biến Luật tiếp cận thông tin

Phổ biến Luật tiếp cận thông tin

Luật này quy định về việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân, nguyên tắc, trình tự, thủ tục thực hiện quyền tiếp cận thông tin, trách nhiệm, nghĩa vụ của cơ quan nhà nước trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân.
Hướng đến Chuyển đổi số sâu rộng

Hướng đến Chuyển đổi số sâu rộng

Trong thời kỳ hội nhập và phát triển, chuyển đổi số ngày càng đóng vai trò quan trọng, quyết định hiệu quả thành công của doanh nghiệp. Và, một thực tế cho thấy, các doanh nghiệp trên toàn thế giới thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, từ bán lẻ, tài chính và chăm sóc sức khỏe, cho đến khu vực công, đều đang khởi động các dự án chuyển đổi số để cải thiện trải nghiệm khách hàng và tăng hiệu quả hoạt động.
Giao diện di động