Doanh nghiệp ngày càng dùng AI, vị trí việc làm nào bị đe dọa?

Một nghiên cứu gần đây cho thấy 74% trong số 504 công ty được khảo sát trên nhiều ngành nghề tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương đã triển khai hoặc thử nghiệm các chương trình trí tuệ nhân tạo (AI). Ảnh: Shutterstock

Trong bối cảnh làn sóng cắt giảm nhân sự diễn ra tại nhiều ngành nghề ở châu Á, đặc biệt là lĩnh vực tài chính, do việc ứng dụng AI ngày càng rộng rãi, làm dấy lên những lo ngại về việc mất việc làm, một nghiên cứu mới cho thấy tác động của công nghệ này đối với thị trường lao động không hoàn toàn đơn giản như nhiều người vẫn nghĩ.

Các nhà tuyển dụng và chuyên gia trong ngành cho biết nhiều doanh nghiệp đang bổ sung các vị trí liên quan đến AI mà không nhất thiết phải sa thải nhân viên hiện có.

Một nghiên cứu do công ty dịch vụ chuyên nghiệp Aon công bố hôm thứ Tư tuần này cho thấy 74% trong số 504 doanh nghiệp được khảo sát tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương đã triển khai hoặc thí điểm các chương trình AI. Các doanh nghiệp tham gia khảo sát đến từ Singapore, Hong Kong, Trung Quốc đại lục, Malaysia, Philippines và Ấn Độ.

Khoảng 25% doanh nghiệp cho rằng việc ứng dụng AI có thể dẫn đến tình trạng thay thế lao động. Tuy nhiên, có tới 84% cho biết họ đang sử dụng công nghệ này để thực hiện một số công việc nhất định mà không loại bỏ hoàn toàn các vị trí việc làm.

Tháng 5 vừa qua, Meta thông báo cắt giảm 8.000 nhân sự trên toàn cầu trong quá trình tái cơ cấu và tăng cường đầu tư vào AI. Một số nhân viên làm việc tại Singapore cũng nằm trong diện bị ảnh hưởng.

Cũng trong tháng này, Standard Chartered cho biết sẽ cắt giảm hơn 15% các vị trí thuộc khối chức năng doanh nghiệp vào năm 2030 do việc sử dụng AI ngày càng nhiều. Dù ngân hàng này không nêu cụ thể địa điểm cắt giảm nhân sự, một bộ phận nhân viên tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương được dự báo sẽ bị tác động.

Tổng Giám đốc Standard Chartered Bill Winters, cho biết: “Chúng tôi không cắt giảm nhiều việc làm, nhưng một số vị trí công việc sẽ bị cắt giảm để nhường chỗ cho máy móc, và xu hướng này sẽ tăng tốc khi AI tiếp tục phát triển hơn nữa.”

Hai thông báo trên đã làm dấy lên lo ngại về khả năng xuất hiện thêm các đợt cắt giảm nhân sự trong lĩnh vực tài chính cũng như nhiều ngành khác khi việc triển khai AI được đẩy mạnh.

Theo bà Cindy Deng, Phó Giáo sư Tài chính tại Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore), lao động trong ngành tài chính có thể chịu tác động mạnh hơn từ AI. Bà cho biết nhiều doanh nghiệp trong ngành đã ứng dụng công nghệ này vào các lĩnh vực như quản trị rủi ro, phát triển phần mềm, hỗ trợ tư vấn quản lý tài sản và tiếp thị.

Đồng quan điểm, bà Maira Jamall, chuyên gia tư vấn cấp cao phụ trách lĩnh vực ngân hàng và dịch vụ tài chính tại Robert Walters Singapore, nhận định các doanh nghiệp tài chính trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương đã chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang triển khai AI trên thực tế.

“Hiện nay, hầu hết các tổ chức đều đã đưa vào sử dụng ít nhất một công cụ tự động hóa bằng AI, đặc biệt trong các hoạt động vận hành, quản lý rủi ro, tuân thủ và thậm chí cả dịch vụ khách hàng,” bà cho biết.

Theo bà Jamall, các công ty dịch vụ tài chính đang thận trọng hơn trong tuyển dụng, làm chậm tốc độ mở rộng nhân sự. Quy trình phê duyệt tuyển dụng cũng kéo dài hơn, trong khi quá trình phỏng vấn ứng viên ngày càng khắt khe.

Bà Deng cho rằng các vị trí cấp thấp và các công việc thuộc khối hỗ trợ vận hành, vốn chủ yếu dựa trên những nhiệm vụ có tính lặp lại và quy trình hóa cao, là nhóm dễ bị cắt giảm nhất nhằm tiết kiệm chi phí. Bà kêu gọi các chính phủ hỗ trợ người lao động thông qua các chương trình đào tạo lại kỹ năng và tạo điều kiện chuyển đổi nghề nghiệp ở giai đoạn giữa sự nghiệp.

Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh rằng AI sẽ không hoàn toàn thay thế con người trong ngành tài chính. Thay vào đó, các doanh nghiệp đang tập trung nhiều hơn vào việc nâng cao năng suất lao động và đào tạo nhân viên để tích hợp AI vào các vai trò công việc khác nhau.

Bà Jamall nhận định: “Nhiều công việc trước đây phải thực hiện thủ công nay có thể được tự động hóa một phần. Điều đó sẽ làm tăng kỳ vọng về năng suất cũng như giá trị gia tăng mà người lao động mang lại.”

Ông Anurag Garg, Giám đốc Điều hành Michael Page Singapore, cho biết người lao động ngày càng được kỳ vọng phải thể hiện khả năng thích ứng và tinh thần chủ động nâng cao kỹ năng liên quan đến AI, chẳng hạn như phân tích dữ liệu.

Trong khi đó, chuyên gia Sherry Zerh, Giám đốc cấp cao phụ trách tuyển dụng công nghệ tại Kerry Consulting, những người có thể chứng minh khả năng giải quyết vấn đề bằng cách tận dụng AI sẽ có lợi thế nổi bật trên thị trường lao động.

“Nhà tuyển dụng muốn tìm kiếm những người có thể làm việc cùng AI, áp dụng AI vào các tình huống kinh doanh thực tế và sử dụng công nghệ này để nâng cao hiệu quả công việc. Lợi thế cạnh tranh nằm ở khả năng kết hợp giữa chuyên môn nghiệp vụ và năng suất được hỗ trợ bởi AI,” bà Zerh cho biết.

Không chỉ riêng lĩnh vực tài chính, làn sóng ứng dụng AI đang làm thay đổi thị trường lao động trên toàn khu vực Đông Nam Á. Theo một báo cáo năm 2025 về chuyển đổi lực lượng lao động do AI tại các nền kinh tế ASEAN, công nghệ này có thể đóng góp thêm từ 10-18% cho GDP của khu vực vào năm 2030.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng lợi ích kinh tế chỉ có thể được hiện thực hóa nếu các quốc gia đẩy mạnh đào tạo lại kỹ năng, nâng cao năng lực số và hỗ trợ người lao động thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường việc làm.

Tại Singapore, Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) đã ban hành các nguyên tắc về sử dụng AI có trách nhiệm và xây dựng khung đánh giá giúp các tổ chức tài chính quản lý rủi ro từ các mô hình AI.

Trong khi đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ tiếp nhận AI khá nhanh. Theo Chỉ số Sẵn sàng AI của Chính phủ năm 2024, Việt Nam nằm trong nhóm 5 nước dẫn đầu ASEAN về mức độ sẵn sàng ứng dụng AI.

Chính phủ Việt Nam cũng đang triển khai Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đến năm 2030, trong đó phát triển nguồn nhân lực và đào tạo các kỹ năng mới cho người lao động được xác định là một trong những ưu tiên trọng tâm nhằm tận dụng cơ hội từ AI, đồng thời giảm thiểu các tác động tiêu cực tới việc làm.

Nguồn: Doanh nghiệp ngày càng dùng AI, vị trí việc làm nào bị đe dọa?