Đề xuất lộ trình linh hoạt và siết chặt bảo mật dữ liệu cho truy xuất nguồn gốc hàng hóa

Lo ngại tăng gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp

Góp ý đối với Dự thảo Nghị định quy định về hoạt động định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa do Bộ Công an xây dựng, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá cao mục tiêu thúc đẩy chuyển đổi số, tăng minh bạch thông tin và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc hàng hóa.

Tuy nhiên, qua rà soát và tổng hợp ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp, một số nội dung của Dự thảo vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện nhằm bảo đảm tính thống nhất, tính minh bạch và đặc biệt là tính hợp lý, khả thi trong quá trình triển khai thực hiện.

Theo VCCI, Dự thảo hiện đang được thiết kế theo hướng quản lý rộng, tập trung và số hóa đối với hoạt động định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa thông qua nền tảng quốc gia và cơ sở dữ liệu quốc gia.

Theo đó, phạm vi tác động có xu hướng bao quát toàn bộ chuỗi cung ứng với nhiều chủ thể khác nhau. Cách tiếp cận này thể hiện mục tiêu xây dựng một hệ thống quản lý thống nhất, tuy nhiên cũng đặt ra vấn đề cần cân nhắc về tính thống nhất, tính hợp lý và tính khả thi của chính sách.

Khi phạm vi áp dụng được thiết kế quá rộng mà chưa phân định rõ nhóm sản phẩm, hàng hóa nào bắt buộc áp dụng, nhóm nào áp dụng theo lộ trình hoặc trên cơ sở tự nguyện, quy định có thể dẫn đến nguy cơ chồng lấn với các quy định hiện hành về truy xuất nguồn gốc, chất lượng sản phẩm, hàng hóa và các quy định quản lý chuyên ngành khác.

Ảnh minh họa

Đồng thời, việc áp dụng đồng loạt cho nhiều loại chủ thể trong chuỗi cung ứng có thể làm phát sinh chi phí tuân thủ đáng kể, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh hoặc các chủ thể chưa có hạ tầng kỹ thuật đáp ứng yêu cầu kết nối, cập nhật và chia sẻ dữ liệu. Nếu không có cơ chế phân loại theo mức độ rủi ro của hàng hóa, quy định có thể tạo ra gánh nặng không tương xứng giữa mục tiêu quản lý và chi phí xã hội phải bỏ ra. Bên cạnh đó, việc đưa hàng hóa xuất khẩu vào phạm vi điều chỉnh cũng cần được xem xét kỹ hơn.

Theo phản ánh của doanh nghiệp, doanh nghiệp xuất khẩu hiện đã tuân thủ yêu cầu của thị trường nhập khẩu; nếu phải tuân thủ thêm quy định trong nước có thể làm giảm năng lực cạnh tranh.

Do đó, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát phạm vi điều chỉnh của Dự thảo theo hướng áp dụng bắt buộc trên cơ sở quản lý rủi ro, trước mắt tập trung vào nhóm sản phẩm, hàng hóa có nguy cơ cao ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn, quyền lợi người tiêu dùng, gian lận thương mại hoặc yêu cầu quản lý nhà nước đặc thù.

Đối với các nhóm hàng hóa khác, cần thiết kế lộ trình phù hợp hoặc cơ chế khuyến khích tự nguyện áp dụng. Bên cạnh đó, nghiên cứu loại trừ hoặc có cơ chế riêng đối với hàng hóa xuất khẩu, hàng gia công xuất khẩu không tiêu thụ tại Việt Nam và trường hợp nguyên liệu nhập khẩu chỉ phục vụ sản xuất nội bộ.

Về tính thống nhất của hệ thống pháp luật, VCCI cho biết, trên thực tế, hiện nhiều lĩnh vực đã có quy định chuyên ngành về truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng, thu hồi sản phẩm và xác thực thông tin. Trong bối cảnh đó, nếu Dự thảo tiếp tục thiết lập thêm hệ thống mã định danh, chuẩn dữ liệu, nền tảng quản lý và nghĩa vụ báo cáo mới nhưng chưa làm rõ cơ chế phối hợp, kế thừa và chuyển tiếp thì có thể dẫn đến tình trạng chồng chéo, trùng lặp nghĩa vụ tuân thủ, làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp và gây khó khăn cho chính cơ quan thực thi.

Ngoài các văn bản quy phạm pháp luật, thực tế cũng đã tồn tại nhiều hệ thống công nghệ và cổng thông tin phục vụ quản lý, khai báo, truy xuất và kiểm soát hàng hóa như vnsw.gov.vn, pus.customs.gov.vn, truyxuatnguongoc.gov.vn và các hệ thống chuyên ngành khác.

Nếu Dự thảo tiếp tục hình thành thêm một nền tảng mới mà chưa có cơ chế tích hợp, liên thông, kế thừa dữ liệu và phân định đầu mối quản lý rõ ràng, doanh nghiệp có thể phải khai báo cùng một thông tin trên nhiều hệ thống, sử dụng nhiều mã định danh khác nhau và thực hiện nhiều nghĩa vụ báo cáo đối với cùng một sản phẩm

Từ các phân tích trên, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát toàn diện tính thống nhất của Dự thảo với hệ thống pháp luật hiện hành; làm rõ mối quan hệ giữa Dự thảo với các văn bản chuyên ngành; xác định cơ chế kế thừa dữ liệu, hạ tầng và mã định danh đã có; đồng thời bảo đảm nguyên tắc doanh nghiệp không phải khai báo, kết nối hoặc báo cáo lặp lại đối với cùng một sản phẩm, hàng hóa.

Siết chặt bảo mật dữ liệu

Theo VCCI, nhiều doanh nghiệp quan ngại về việc Dự thảo yêu cầu thu thập, kết nối và chia sẻ khối lượng lớn dữ liệu liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, trong đó có nhiều thông tin mang tính nhạy cảm và có giá trị thương mại cao. Theo đó, các dữ liệu về chuỗi cung ứng, lịch sử lưu thông, mạng lưới phân phối, sản lượng, logistics, đối tác thương mại không chỉ phục vụ hoạt động quản trị nội bộ mà còn là yếu tố cấu thành lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

Việc cung cấp và công khai toàn bộ các thông tin trên có thể làm lộ cấu trúc phân phối, khách hàng, phương thức lưu thông hàng hóa của doanh nghiệp. Từ đó, gây ra thiệt hại rất lớn cho doanh nghiệp.

Vì vậy, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung quy định rõ nguyên tắc phân loại dữ liệu theo mức độ nhạy cảm và mục đích sử dụng; giới hạn phạm vi công khai thông tin; xác định rõ chủ thể được tiếp cận dữ liệu; quy định trách nhiệm bảo mật của cơ quan quản lý, đơn vị vận hành hệ thống và cơ chế xử lý trong trường hợp xảy ra lộ lọt thông tin hoặc sử dụng dữ liệu vượt phạm vi cho phép.

Liên quan đến quy định về mã định danh sản phẩm, hàng hóa (UID), VCCI cho biết nhiều doanh nghiệp đang sử dụng ổn định hệ thống mã GTIN và mã vạch hiện hành. Vì vậy, việc chuyển đổi sang hình thức mã QR mới có thể làm tăng chi phí thay đổi bao bì, thiết bị in - quét mã và phần mềm quản lý. Dự thảo cần làm rõ mối quan hệ giữa UID và mã GTIN hiện có, đồng thời cho phép kế thừa dữ liệu từ hệ thống đang sử dụng để hạn chế chi phí chuyển đổi không cần thiết.

Đối với yêu cầu cập nhật dữ liệu theo thời gian thực hoặc trong vòng 24 giờ kể từ khi phát sinh sự kiện, VCCI cho rằng đây là quy định mang tính kỹ thuật cao và chưa phù hợp với năng lực thực tế của nhiều doanh nghiệp.

Theo phản ánh được VCCI tổng hợp, với doanh nghiệp có nhiều kho hàng, nhiều điểm bán hoặc chuỗi cung ứng nhiều tầng nấc, việc cập nhật liên tục sẽ đòi hỏi hạ tầng công nghệ thông tin và nhân sự lớn, làm tăng chi phí vận hành và rủi ro vi phạm mang tính hình thức nếu xảy ra sự cố kỹ thuật.

VCCI đề nghị thiết kế lại quy định theo hướng phân tầng nghĩa vụ cập nhật dữ liệu. Theo đó, các dữ liệu liên quan trực tiếp đến an toàn sản phẩm hoặc cảnh báo rủi ro có thể yêu cầu cập nhật nhanh hơn, trong khi dữ liệu thống kê hoặc bổ trợ có thể được cập nhật theo chu kỳ phù hợp.

Nguồn: Đề xuất lộ trình linh hoạt và siết chặt bảo mật dữ liệu cho truy xuất nguồn gốc hàng hóa