Bước ngoặt đa dạng hóa trên thị trường chứng khoán

Phát biểu tại hội thảo "Lộ trình niêm yết cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam" do CTCP Chứng khoán SSI phối hợp cùng Daiwa Securities Group tổ chức, ông Hoàng Văn Thu – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã trích dẫn các nội dung của Đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam, đồng thời đưa ra những phân tích chuyên sâu cùng thông điệp chính sách quan trọng về định hướng phát triển thị trường vốn trong kỷ nguyên mới.

Phó Chủ tịch UBCKNN Hoàng Văn Thu

Tham dự và phát biểu tại hội thảo, Ngài Ito Naoki, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Nhật Bản tại Việt Nam, chia sẻ góc nhìn về quan hệ hợp tác kinh tế, đầu tư giữa hai quốc gia, đồng thời nhấn mạnh dư địa tăng cường kết nối doanh nghiệp Nhật Bản với thị trường vốn Việt Nam.

Tiếp theo đó, ông Thomas Nguyễn, Giám đốc Thị trường Nước ngoài SSI trình bày về triển vọng kinh tế vĩ mô và bối cảnh chính sách tác động đến quyết định tham gia thị trường vốn của doanh nghiệp. Ông cho rằng cơ cấu dòng tiền trên thị trường chứng khoán Việt Nam đang thay đổi theo hướng chuyên nghiệp hơn, trong bối cảnh khối ngoại bán ròng, dòng vốn tổ chức gia tăng và thị trường kỳ vọng thêm các thương vụ IPO chất lượng từ doanh nghiệp FDI.

Trọng tâm của hội thảo là phiên thảo luận về những yếu tố doanh nghiệp FDI cần cân nhắc và lộ trình tham gia thị trường vốn Việt Nam, do ông Thomas Nguyễn, Giám đốc Thị trường Nước ngoài, SSI, chủ trì.

Thu hút và đưa doanh nghiệp FDI lên sàn chứng khoán

Trong hơn ba thập kỷ thu hút đầu tư nước ngoài, Việt Nam đã hình thành cộng đồng hàng chục nghìn doanh nghiệp FDI hoạt động trong nhiều lĩnh vực từ sản xuất, công nghệ đến dịch vụ.

Không ít doanh nghiệp trong số đó đã phát triển quy mô lớn, đóng góp đáng kể cho xuất khẩu, tạo việc làm và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nguồn: UBCKNN

Tuy nhiên, phần lớn vẫn chủ yếu huy động vốn từ công ty mẹ hoặc các tổ chức tín dụng, trong khi mức độ tham gia vào thị trường vốn Việt Nam còn khá hạn chế.

Trong bối cảnh đó, việc đưa các doanh nghiệp FDI tham gia sâu hơn vào thị trường vốn được xem là bước đi quan trọng nhằm đa dạng hóa hàng hóa trên thị trường chứng khoán, nâng cao chất lượng doanh nghiệp niêm yết và tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư quốc tế.

Số liệu thống kê cho thấy, nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến cần tới 38,5 triệu tỷ đồng tổng vốn đầu tư toàn xã hội - tương đương bình quân 7,7 triệu tỷ đồng mỗi năm (gấp đôi giai đoạn 2021–2025).

Nhu cầu vốn khổng lồ này đòi hỏi thị trường tài chính phải có sự chuyển dịch cấu trúc căn bản: Giảm bớt sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng ngắn hạn và đưa thị trường vốn trở thành kênh huy động trung, dài hạn chủ lực.

Những con số tăng trưởng thực tế trong nửa đầu năm 2026 cho thấy sức bật rất lớn của thị trường: Quy mô thị trường cổ phiếu: Vốn hóa đạt 10,8 triệu tỷ đồng, tương đương 82,6% GDP (bứt phá mạnh từ mức 5,29 triệu tỷ đồng năm 2020).

Huy động qua phát hành cổ phiếu: Đạt 110 nghìn tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm 2026, bứt phá 83,95% so với cùng kỳ.

Huy động qua trái phiếu: Đạt 397,83 nghìn tỷ đồng, tiếp tục khẳng định vai trò là công cụ quản lý nợ và định hình lãi suất chuẩn.

TTCK Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá chưa từng có nhờ sự kiện nâng hạng và các cải cách thể chế mang tính bước ngoặt. Tuy nhiên, để "khơi thông" hoàn toàn dòng vốn khổng lồ này, việc kích hoạt "điểm nghẽn" niêm yết từ khối doanh nghiệp FDI được xem là bài toán chiến lược hàng đầu.

Bước ngoặt mở ra nhiều cơ hội

Một trong những tâm điểm chú ý theo đánh giá tại hội thảo là bước ngoặt nâng hạng TTCK Việt Nam. Với việc FTSE Russell chính thức thông báo đưa Việt Nam lên "Thị trường mới nổi thứ cấp" (dự kiến có hiệu lực từ 21/9/2026) cùng với việc triển khai Thông tư 08/2026/TT-BTC, rào cản cho nhà đầu tư nước ngoài đã được tháo gỡ đáng kể.

Đại diện SSIAM và Daiwa tại hội thảo

Các định chế tài chính hàng đầu thế giới như Vanguard, Blackstone, UBS, Morgan Stanley... đã hoàn tất chuẩn bị kỹ thuật để sẵn sàng bơm vốn vào Việt Nam.

Tuy nhiên, bức tranh thị trường vẫn tồn tại một "khoảng trống" lớn: Sự tham gia khiêm tốn của các doanh nghiệp FDI.

Trong số hơn 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch, hiện chỉ có vỏn vẹn 10 doanh nghiệp FDI, đóng góp khoảng 0,15% quy mô vốn hóa. Đáng chú ý, từ năm 2017 đến nay, thị trường gần như "vắng bóng" các thương vụ niêm yết mới từ khối này.

Theo lãnh đạo UBCKNN, đây vừa là thách thức nhưng cũng là dư địa tăng trưởng cực kỳ to lớn cho TTCK Việt Nam nếu tháo gỡ được các nút thắt cơ chế.

Tại phiên thảo luận, từ các góc nhìn từ cơ quan quản lý, sở giao dịch, tư vấn pháp lý, kiểm toán và ngân hàng đầu tư cho thấy niêm yết không đơn thuần là thời điểm doanh nghiệp đưa cổ phiếu lên giao dịch. Đó là một quá trình chuẩn bị có tính hệ thống, từ xem xét điều kiện pháp lý, cấu trúc sở hữu và tài chính, đến nâng cấp quản trị, chuẩn hóa báo cáo, thực hiện nghĩa vụ công bố thông tin và xây dựng quan hệ với cộng đồng nhà đầu tư.

Đối với doanh nghiệp FDI, quá trình này có những yêu cầu đặc thù do sự giao thoa giữa pháp luật về đầu tư, doanh nghiệp, chứng khoán và quản lý ngoại hối. Bởi vậy, một lộ trình niêm yết khả thi cần được xây dựng từ sớm, dựa trên mức độ sẵn sàng và chiến lược phát triển dài hạn của từng doanh nghiệp, thay vì chỉ bắt đầu khi phát sinh nhu cầu huy động vốn.

Trong quá trình đó, hoạt động ngân hàng đầu tư giữ vai trò kết nối giữa nhu cầu phát triển của doanh nghiệp và các tiêu chuẩn của thị trường. Vai trò tư vấn không dừng ở việc chuẩn bị một giao dịch, mà trải dài từ đánh giá khả năng niêm yết, xây dựng cấu trúc vốn, hoàn thiện nền tảng quản trị đến lựa chọn thời điểm, tiếp cận nhà đầu tư và duy trì chất lượng doanh nghiệp sau khi lên sàn.

Nếu được tháo gỡ bằng một cơ chế rõ ràng và sự phối hợp đồng bộ giữa các bên, việc mở rộng cánh cửa thị trường vốn cho doanh nghiệp FDI có thể tạo ra lợi ích hai chiều, doanh nghiệp tiếp cận thêm nguồn vốn phục vụ tăng trưởng, trong khi thị trường được bổ sung nguồn hàng có chất lượng và phản ánh đầy đủ hơn cấu trúc của nền kinh tế.

Định hướng "hành động" của cơ quan quản lý thị trường

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa vốn hóa TTCK đạt 120% GDP vào năm 2045, đại diện UBCKNN khẳng định sẽ tập trung hoàn thiện khung khổ pháp lý và môi trường đầu tư.

Thứ nhất, khơi thông dòng vốn FDI qua IPO: Khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi nhất để các doanh nghiệp FDI thực hiện IPO gắn với niêm yết, loại bỏ các ràng buộc riêng về chuyển đổi mô hình hay chuyển nhượng cổ phần nhằm giúp doanh nghiệp huy động vốn mở rộng sản xuất ngay tại Việt Nam.

Thứ hai, nâng cao tiêu chuẩn thị trường: Sửa đổi Luật Chứng khoán, áp dụng bắt buộc xếp hạng tín nhiệm với TPDN riêng lẻ cho nhà đầu tư cá nhân và xây dựng khung pháp lý cho tài sản số.

Thứ 3, thúc đẩy minh bạch: Đẩy mạnh chuẩn mực quản trị doanh nghiệp, công khai thông tin để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư.

Theo ông Hoàng Văn Thu, cơ quan quản lý sẽ luôn đồng hành, tăng cường đối thoại và tạo môi trường huy động vốn an toàn, minh bạch nhất cho doanh nghiệp.

"Việc kết nối dòng vốn nội - ngoại, đặc biệt là đưa các doanh nghiệp FDI tiềm năng lên sàn chứng khoán, không chỉ nâng cao tính thanh khoản mà còn là nền tảng để xây dựng một thị trường vốn hiện đại, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia", Lãnh đạo UBCKNN khẳng định.

Nguồn: Bước ngoặt đa dạng hóa trên thị trường chứng khoán