Tiêu chí bó hẹp cạnh tranh tại loạt gói thầu tư vấn

Tiêu chí đánh giá kinh nghiệm nhân sự chủ chốt cần được xây dựng tương ứng với từng vị trí, phù hợp với nhiệm vụ của từng nhân sự. Ảnh: Tiến Giang

Thực tế ghi nhận tại nhiều địa phương cho thấy, tình trạng hạn chế cạnh tranh xuất phát từ tiêu chí nhân sự chủ chốt không còn là hiện tượng cá biệt. Điển hình tại Gói thầu số 10 Giám sát thi công xây dựng thuộc Dự án Xây dựng Trường Trung học phổ thông Lê Quý Đôn (TP. Cần Thơ), do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình dân dụng và công nghiệp TP. Cần Thơ mời thầu, nhà thầu cho rằng, HSMT xây dựng tiêu chuẩn đánh giá về nhân sự chủ chốt chưa phù hợp quy định, thu hẹp đáng kể phạm vi tham gia của nhà thầu.

Theo yêu cầu của HSMT, các vị trí nhân sự chủ chốt phải đáp ứng điều kiện “đã tham gia giám sát thi công xây dựng công trình cấp III trở lên, bao gồm đầy đủ các hạng mục: công trình kết cấu dạng nhà, sân hoặc đường nội bộ, hệ thống cấp nước, thoát nước, hệ thống phòng cháy chữa cháy, hệ thống cấp điện ngoại vi (có lắp đặt trạm biến áp và hệ thống chiếu sáng), hệ thống xử lý nước thải”. Điều này đồng nghĩa, chỉ cần công trình mà kỹ sư giám sát từng tham gia thiếu một trong các hạng mục nêu trên, dù quy mô và tính chất tương tự, nhân sự cũng bị đánh giá là không đáp ứng yêu cầu. Trong khi đó, Thông tư số 79/2025/TT-BTC hướng dẫn, tính tương tự được xác định là có cùng quy mô và cấp công trình với công trình đang xét, không xét đến các hạng mục tương tự. Việc HSMT “đóng khung” kinh nghiệm nhân sự một cách cứng nhắc làm hạn chế sự tham gia của nhà thầu.

Trên thực tế, kết quả mở hồ sơ đề xuất kỹ thuật ngày 13/1/2026 cho thấy, Gói thầu chỉ có duy nhất một nhà thầu tham dự là Liên danh Minh Vũ - Tascon.

Phản ánh tương tự cũng được ghi nhận tại Gói thầu Tư vấn giám sát thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị thuộc Dự án Nghĩa trang nhân dân huyện Châu Thành (TP. Cần Thơ). Theo yêu cầu tại HSMT, tất cả các vị trí giám sát, từ xây dựng, cấp thoát nước, điện - chiếu sáng, phòng cháy chữa cháy, đến trắc đạc, vật liệu, an toàn lao động… đều phải đáp ứng kinh nghiệm “đã làm cán bộ giám sát công trình hạ tầng kỹ thuật hoặc giao thông, cấp III trở lên, có đầy đủ các hạng mục: đường giao thông, cấp điện, chiếu sáng, cấp - thoát nước, phòng cháy chữa cháy”. Nhiều nhà thầu cho rằng, việc “cào bằng” kinh nghiệm đối với tất cả các vị trí nhân sự chuyên ngành như trên là không phù hợp với bản chất công việc của nhân sự, bởi mỗi vị trí có tính chất, phạm vi và yêu cầu chuyên môn khác nhau. Do đó, tiêu chí đánh giá kinh nghiệm cũng cần được xây dựng tương ứng với từng vị trí, phù hợp với nhiệm vụ của từng nhân sự chủ chốt.

Một biểu hiện hạn chế cạnh tranh khác xuất hiện khá phổ biến trong lĩnh vực tư vấn, đó là HSMT thu hẹp phạm vi chứng minh năng lực nhân sự so với quy định của pháp luật chuyên ngành. Trường hợp Gói thầu Tư vấn giám sát thi công xây dựng Dự án Mở rộng, nâng cấp đường HL80B (đoạn từ Nguyễn Ảnh Thủ đến Lê Văn Khương), Quận 12 và huyện Hóc Môn (TP.HCM) là một ví dụ. Theo phản ánh của nhà thầu, HSMT yêu cầu vị trí giám sát viên phần cây xanh phải có bằng tốt nghiệp đại học ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, cảnh quan hoặc kỹ thuật hoa viên. Trong khi đó, theo Phụ lục I Thông tư số 06/2021/TT-BXD, công viên, cây xanh thuộc nhóm công trình tiện ích hạ tầng kỹ thuật; các kỹ sư hạ tầng đô thị, xây dựng, công chánh đều đủ điều kiện năng lực để tham gia giám sát thi công các công trình này. Việc HSMT giới hạn nhân sự ở một số chuyên ngành nhất định, mà không chấp nhận các chuyên ngành khác đã được pháp luật chuyên ngành thừa nhận, được cho là không có cơ sở pháp lý.

Một chuyên gia đấu thầu nhìn nhận, tiêu chí đánh giá nhân sự chủ chốt phải dựa trên quy mô, tính chất và mức độ phức tạp thực tế của gói thầu. Nếu yêu cầu cao hơn mức cần thiết hoặc ràng buộc cứng nhắc vào các hạng mục, chuyên ngành không thực sự quyết định chất lượng công việc, thì vô hình trung sẽ biến tiêu chí nhân sự thành rào cản cạnh tranh.

Cũng theo vị chuyên gia, pháp luật đấu thầu đã quy định rõ về nguyên tắc xây dựng HSMT, trong đó nhấn mạnh yêu cầu cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Việc đánh giá nhân sự chủ chốt cần tập trung vào năng lực thực hiện nhiệm vụ cụ thể, thay vì liệt kê một loạt điều kiện mang tính hình thức hoặc nhằm “đo ni đóng giày” cho nhà thầu nhất định. Bên cạnh đó, các chủ đầu tư, đơn vị tư vấn cần thường xuyên cập nhật, đối chiếu HSMT với các quy định pháp luật chuyên ngành liên quan, tránh tình trạng đưa ra tiêu chí mâu thuẫn hoặc thu hẹp so với phạm vi pháp luật cho phép, dễ dẫn đến rủi ro pháp lý khó lường.

Nguồn: Tiêu chí bó hẹp cạnh tranh tại loạt gói thầu tư vấn