Tái cấu trúc đô thị Vĩnh Hưng: Hiện thực hóa mô hình TOD tại Hà Nội

Không chỉ mở đường, mà tổ chức lại cách đô thị vận hành

Trên diện tích khoảng 447ha với dân số gần 80.000 người, các khu dân cư vẫn đan xen đất nông nghiệp, cơ sở sản xuất và những khu vực sử dụng đất chưa hiệu quả; mạng lưới giao thông, không gian công cộng, cây xanh và mặt nước chưa được tổ chức đồng bộ.

Những dải đất hoang hóa nằm cạnh trường học và khu dân cư tại trung tâm phường Vĩnh Hưng

Không gian chia cắt đã tác động trực tiếp đến khả năng vận hành đô thị, từ tình trạng đường giao thông thiếu liên kết, hệ thống thoát nước chịu áp lực, nguy cơ ngập úng và ô nhiễm tại một số khu vực đến sự thiếu hụt không gian phục vụ cộng đồng.

Trong khi dân cư tập trung ngày càng cao, hệ thống trường học, vui chơi, thể thao, y tế và các dịch vụ thiết yếu vẫn cần được tổ chức phù hợp hơn với quy mô và nhu cầu phát triển của khu vực.

“Điều tôi mong nhất là khu vực có thêm không gian để trẻ con vui chơi, người lớn có chỗ sinh hoạt, thư giãn. Nếu đường sá được mở rộng và kết nối tốt hơn thì việc đi lại hằng ngày cũng thuận tiện, nhất là vào khung giờ đông người”, anh Lương Văn Tứ, người dân phường Vĩnh Hưng chia sẻ.

Đường Lĩnh Nam trong thời gian chờ nâng cấp, mở rộng

Vấn đề đặt ra với Vĩnh Hưng vì thế không đơn thuần là mở rộng một số tuyến đường hoặc bổ sung công trình hạ tầng riêng lẻ. Đó là yêu cầu tái cấu trúc không gian đô thị trên cơ sở kết nối giao thông, sử dụng đất, hạ tầng xã hội và môi trường.

Đặc biệt, khi Hà Nội hướng tới mô hình phát triển xanh, đa cực, đa trung tâm, Vĩnh Hưng cần dựa vào trụ cột phát triển giao thông công cộng.

Theo ông Nguyễn Anh Quê, Chủ tịch G6 Group, đặc điểm hình thành của Vĩnh Hưng cũng phần nào lý giải những hạn chế về hạ tầng hiện nay. Khu vực vốn có nguồn gốc là đất nông nghiệp, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh khiến hệ thống đường sá và hạ tầng kỹ thuật phát triển chưa theo kịp tốc độ gia tăng dân số.

“Vĩnh Hưng trước đây chủ yếu là đồng ruộng nên hạ tầng hình thành khá chắp vá. Trong khi đó, tốc độ đô thị hóa và gia tăng dân số nhanh khiến hạ tầng phải chịu áp lực lớn. Không chỉ có câu chuyện ngập úng, giao thông cũng là vấn đề đáng chú ý khi nhiều tuyến đường chưa đủ lớn, mạng lưới lại có nhiều ngõ, nhánh, dẫn tới khả năng kết nối chưa cao”, ông Quê nhận định.

Từ góc nhìn này, việc tổ chức lại giao thông được xem là một trong những nền tảng quan trọng của quá trình tái thiết Vĩnh Hưng. Khi các tuyến đường bộ được kết nối đồng bộ hơn và giao thông công cộng có thêm dư địa phát triển, khu vực có thể từng bước giải quyết áp lực lên hạ tầng hiện hữu, đồng thời tạo thêm lựa chọn di chuyển cho người dân.

Đây cũng là cơ sở để định hướng TOD (Transit-Oriented Development – phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng) trở thành một phần quan trọng trong quy hoạch, đặt giao thông công cộng trong mối quan hệ với phân bổ dân cư, chức năng đô thị. Cách tiếp cận này mở ra khả năng tổ chức lại không gian theo hướng tăng cường kết nối và nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng.

Theo cách hiểu đơn giản, TOD không chỉ là xây metro rồi phát triển đô thị xung quanh nhà ga. Bản chất của mô hình là lấy giao thông công cộng làm một trong những “xương sống” để tổ chức lại không gian đô thị, đưa nhà ở, thương mại, dịch vụ, trường học, không gian công cộng và mạng lưới đi bộ vào mối liên kết với các đầu mối giao thông.

Với Vĩnh Hưng, cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa khi mạng lưới đường sắt đô thị của Hà Nội đang được quy hoạch mở rộng. Thông tin công bố về dự án cho biết khu vực sẽ được tích hợp với định hướng của các tuyến đường sắt đô thị số 4, 8 và 15, qua đó tăng khả năng kết nối Vĩnh Hưng với mạng lưới giao thông công cộng của thành phố.

Từ tái thiết hạ tầng đến tái thiết chất lượng sống

Khởi công ngày 28/8/2026, dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng có quy mô nghiên cứu khoảng 447ha, tổng mức đầu tư gần 186.000 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 206,1 ha được định hướng tái thiết đô thị, tập trung xây dựng mới và tổ chức lại không gian hạ tầng; 240,9 ha còn lại được cải tạo, chỉnh trang đồng bộ.

Điểm đáng chú ý trong định hướng dự án là việc tổ chức lại hạ tầng giao thông gắn với mạng lưới đường sắt đô thị đang được Hà Nội quy hoạch theo tầm nhìn dài hạn, có 3 tuyến đường sắt đô thị đi qua địa bàn phường Vĩnh Hưng.

Trong đó, tuyến số 4 dự kiến kết nối Thượng Cát – Mỹ Đình – Linh Đàm – Long Biên – Cổ Loa – Mê Linh; tuyến số 8 có lộ trình từ Hòa Lạc qua Sơn Đồng, Mai Dịch, Vành đai 3, Lĩnh Nam, Dương Xá và kết nối tới Gia Bình (đã khởi công từ 22/6/2026); tuyến số 15 theo quy hoạch kết nối Liên Hà – Vành đai 2,5 – Yên Viên.

Việc nghiên cứu tích hợp định hướng của ba tuyến Metro vào quy hoạch Vĩnh Hưng giúp tăng khả năng kết nối khu vực với mạng lưới giao thông công cộng của Hà Nội.

Bản đồ các tuyến metro Hà Nội Ảnh: Hanoi Metro

Về bản chất, TOD hướng tới việc tổ chức không gian đô thị xoay quanh các đầu mối giao thông công cộng, trong đó nhà ga được kết nối với mạng lưới đường bộ, không gian bộ hành và các chức năng thương mại, dịch vụ, xã hội.

Định hướng TOD tại Vĩnh Hưng hướng tới tổ chức đồng bộ cả hệ thống kết nối quanh nhà ga. Mạng lưới đường dẫn, vỉa hè, tuyến đi bộ và các điểm trung chuyển được đặt trong mối quan hệ với khu dân cư, thương mại, dịch vụ và không gian công cộng, hình thành những hành lang tiếp cận thuận tiện tới giao thông công cộng.

Theo ông Nguyễn Anh Quê, nếu giao thông đường sắt đô thị được triển khai đồng bộ với hệ thống đường bộ có quy mô phù hợp, Vĩnh Hưng sẽ có thêm một phương thức giải quyết bài toán đi lại đang đặt ra trong quá trình đô thị hóa.

“Việc phát triển các tuyến đường sắt đô thị kết hợp với hệ thống đường bộ được tổ chức đồng bộ sẽ giúp mở rộng khả năng kết nối giữa Vĩnh Hưng với các khu vực khác của Hà Nội. Khi người dân có thêm lựa chọn giao thông công cộng thuận tiện, áp lực lên đường bộ và phương tiện cá nhân cũng có cơ sở được giảm bớt”, ông Quê nói.

Ông cho rằng, về dài hạn, mạng lưới giao thông công cộng không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại mà còn có thể góp phần định hình lại phân bố dân cư và các hoạt động đô thị. Khi những khu vực ngoài lõi trung tâm được kết nối thuận tiện hơn, người dân có thêm lựa chọn về nơi ở, làm việc và tiếp cận dịch vụ, qua đó hỗ trợ quá trình phân bổ dân cư hợp lý hơn trong toàn thành phố.

Từ đó, người dân có thêm lựa chọn di chuyển, trong khi các hoạt động sinh hoạt, dịch vụ và tiện ích được tổ chức gần hơn với các đầu mối giao thông. Cách tiếp cận này đưa Metro trở thành một bộ phận của cấu trúc đô thị, đồng thời mở rộng lựa chọn di chuyển, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Đây cũng là điều kiện để Vĩnh Hưng hướng tới mô hình đô thị 15 phút, nơi các nhu cầu thiết yếu như giáo dục, y tế, mua sắm, vui chơi và không gian xanh được đáp ứng nhanh.

Giao thông trong quy hoạch mới cũng cần được đặt trong mối quan hệ với hạ tầng xanh. Định hướng đô thị thẩm thấu của dự án hướng tới kết nối công viên, hồ điều hòa và không gian mặt nước để tăng khả năng hấp thụ, điều tiết nước mưa. Trong khi đó, ý tưởng kích hoạt đô thị Urban Catalyst tập trung vào các cụm công trình giáo dục, thể thao và hạ tầng xã hội, tạo động lực cho hoạt động dịch vụ và đời sống đô thị.

Phố Vĩnh Hưng - trục giao thông chính và quan trọng nhất của phường Vĩnh Hưng

Đáng chú ý, với phương án tái định cư ngay trong phường, người dân đang sinh sống tại Vĩnh Hưng sẽ có cơ hội tiếp tục gắn bó với vùng đất quen thuộc trong một diện mạo mới.

Thay vì phải di chuyển đến một khu vực khác, người Vĩnh Hưng có thể tiếp tục sống tại địa bàn nhưng được tiếp cận hệ thống giao thông, hạ tầng xã hội, không gian xanh và các tiện ích đô thị được đầu tư, tổ chức đồng bộ hơn. Đây cũng là một trong những giá trị quan trọng của quá trình tái thiết: sự thay đổi của hạ tầng không chỉ tạo nên diện mạo mới cho Vĩnh Hưng, mà còn nâng tầm chất lượng sống của cộng đồng cư dân.

Từ một khu vực có mạng lưới giao thông chưa hoàn chỉnh và không gian đô thị phát triển thiếu đồng nhất, Vĩnh Hưng đang đứng trước cơ hội tổ chức lại hạ tầng theo hướng tích hợp. Dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị với định hướng TOD gắn Metro có thể tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi đó.

Sự thành công của quá trình tái thiết sẽ không chỉ được đo bằng quy mô đầu tư hay số lượng công trình mới, mà còn ở khả năng giải quyết những điểm nghẽn giao thông, cải thiện điều kiện thoát nước, mở rộng không gian công cộng và nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Khi các hạ tầng được khớp nối hiệu quả, lợi thế vị trí của Vĩnh Hưng sẽ có thêm điều kiện phát huy, góp phần hình thành một không gian đô thị hiện đại, xanh và kết nối tốt hơn với trung tâm Hà Nội.

Nguồn: Tái cấu trúc đô thị Vĩnh Hưng: Hiện thực hóa mô hình TOD tại Hà Nội