Ngành sản xuất Việt Nam tìm cách “thoát đáy” chuỗi giá trị sản xuất

Trong gần ba thập kỷ qua, Việt Nam đã trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Tại hội thảo “Góc nhìn từ Đức về cách Việt Nam có thể nâng tầm ngành sản xuất”, ông Björn Koslowski, Phó Trưởng đại diện Phòng Công nghiệp & Thương mại Đức tại Việt Nam (AHK), cho biết từ năm 1996 Việt Nam thu hút ổn định 2-3 tỷ USD FDI mỗi năm. Ngành sản xuất đã đạt được nhiều bước tiến nhưng vẫn đối mặt với bài toán lớn về nâng cao giá trị gia tăng.

Việt Nam đã có những bước tiến mạnh mẽ trong ngành sản xuất.

Theo bà Trương Thị Chí Bình, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI), doanh nghiệp nội địa hiện đang ở “đáy” chuỗi giá trị. Phần lớn mới chỉ sản xuất linh kiện rời, khó xuất khẩu và khó giữ chân khách hàng quốc tế vốn chuộng mua cụm linh kiện hoàn chỉnh. Ngay cả tại thị trường Mỹ – nơi được đánh giá là “dễ tính” hơn so với các nước phát triển khác – doanh nghiệp Việt vẫn khó tìm đầu ra nếu chỉ cung cấp linh kiện rời.

Số liệu khảo sát của Bộ Công Thương và Tổng cục Thống kê cũng chỉ ra khoảng cách lớn giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Doanh nghiệp FDI chiếm tới 80% ngành điện – điện tử, trong khi doanh nghiệp tư nhân Việt Nam chỉ chiếm 20%; ngược lại trong ngành cơ khí, tư nhân chiếm tới 80%. Ở lĩnh vực ô tô, hầu hết linh kiện Việt Nam cung cấp cho các nhà lắp ráp vẫn là linh kiện rời, trong khi các hãng lớn thường tự gia công và mua linh kiện nội bộ.

Áp lực cạnh tranh không chỉ đến từ hạn chế nội tại mà còn từ chính sách thuế quan của các nước nhập khẩu. Đặc biệt, phụ lục 232 của Mỹ áp thuế 50% lên các sản phẩm chứa kim loại khiến các sản phẩm có chi phí vật liệu cao và giá trị gia công thấp của Việt Nam càng khó cạnh tranh hơn. Bà Bình cảnh báo nếu không thay đổi, doanh nghiệp Việt Nam có nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi toàn cầu.

Dù vậy, Việt Nam vẫn sở hữu lợi thế nhất định. Doanh nghiệp nội địa có thế mạnh trong sản xuất sản phẩm đơn chiếc, đặc biệt ở lĩnh vực tự động hóa và máy móc tự động hóa – những sản phẩm có giá trị cao. Nhiều doanh nghiệp thuộc VASI đã xuất khẩu thành công giải pháp và thiết bị tự động hóa sang Mỹ, chứng minh khả năng cạnh tranh với các đối thủ Trung Quốc, Ấn Độ.

Ông Björn Koslowski, Phó Trưởng Đại diện của Phòng Công nghiệp và Thương mại Đức tại Việt Nam.

Các chuyên gia Đức – Việt cùng cho rằng muốn “thoát đáy” chuỗi giá trị, doanh nghiệp cần tập trung “gia công sâu”: mở rộng chuỗi cung ứng về hai đầu, thực hiện nhiều công đoạn hơn để tăng giá trị, tiến từ OEM (gia công theo thiết kế có sẵn) sang ODM (tự thiết kế và sản xuất) và OBM (sản xuất thương hiệu riêng). Chỉ khi sản phẩm có hàm lượng gia công cao, giá trị gia tăng lớn, doanh nghiệp mới đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Việc sản xuất cụm linh kiện và lắp ráp thành phẩm cuối cùng giúp doanh nghiệp giữ chân khách hàng tốt hơn. Một số doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu chuyển dịch sang hướng này, song vẫn cần thời gian và đầu tư để hoàn thiện.

Song song, hợp tác quốc tế được coi là chìa khóa để nâng cao năng lực. VASI đã thành lập ban đầu tư quốc tế nhằm tìm kiếm cơ hội hợp tác, mua lại hoặc sáp nhập công ty có công nghệ, bí quyết từ Hàn Quốc, Nhật Bản – cách nhanh nhất để mở rộng công đoạn gia công, tiếp thu kinh nghiệm. Một số công ty Việt đã thành công mua lại công ty Nhật, từ đó mở rộng năng lực gia công và hoàn thiện sản phẩm.

Một sáng kiến khác là chương trình “sourcing tours” – mời đối tác, nhà đầu tư, phòng thương mại nước ngoài đến thăm trực tiếp các nhà máy tại Việt Nam để chứng kiến năng lực sản xuất đang phát triển nhanh. Bà Bình bày tỏ mong muốn AHK và doanh nghiệp Đức tham gia, tin rằng họ sẽ bất ngờ trước sự thay đổi của các nhà máy Việt Nam, “không kém gì công ty Đức”.

Bà Trương Thị Chí Bình, Phó Chủ tịch, Tổng thư ký VASI.

Ông Koslowski cho biết AHK đang hỗ trợ doanh nghiệp Việt tìm đối tác, nhà cung cấp trong các lĩnh vực công nghiệp phụ trợ, nhựa, cao su, điện – điện tử…, giúp doanh nghiệp Việt trở thành nhà cung ứng tầm quốc tế.

Làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu sau căng thẳng thương mại Mỹ – Trung vừa là cơ hội, vừa là sức ép buộc doanh nghiệp Việt phải nâng cao năng lực. Nếu tận dụng tốt, đây có thể là “cú hích” để ngành sản xuất Việt Nam vươn lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị.

Nguồn: Ngành sản xuất Việt Nam tìm cách “thoát đáy” chuỗi giá trị sản xuất